195
De
Pyrotechnia
&
affinibus.
consulturum
humanae
saluti
surripuisse
Vulcani
mineruaeque
έντεχνον
συν
πυρι
σοφίαν,
quae
sine
igni
(qui
tamen
hic
exponitur
de
methodica
Dialecticaque
industria
&
excellentia
ingenii)
nec
acquiri
potuerit,
nec
vsurpari.
Idem
dicitur
ad
sapientiam
ciuilem
ex
communi
Mineruae
Vulcanique
officina
έμπυρον
τέχνιν
subduxisse,
quae
res
eodem
redit.
Plinius
vult
Prometheum
saltem
docuisse,
quomodo
ignis
ferula,
(quam
ait
li.
13.
c.
22.
aptissimam
esse
ad
seruandum
ignem,
inque
Aegypto
nasci
praecellentem)
queat
asseruari.
Si
Prometheus
est
lapeti
filius
Gentium
conditoris,
à
patre
potuit
accipere
rationem
ignis
ex
aris
coeloque
petendi,
quam
ille
postea
tradendo
posteris
&
simul
monstrando
rationem
seruandi,
non
per
nutrimenta
in
aris,
sed
ferulas,
siue
hae
continuo
micantes
durauerint,
vt
fomites
aeterni:
siue
prunis
intus
inter
ci¬
neres
sepultis,
praestiterint
viuum,
doctoris
inuentorisque
autoritatem
sibi
comparauit.
In
sacris
perue¬
tusta
est
ignis
mentio
per
Seraphim
igneumque
Paradisi
gladium
(Seraphim
scribitur
ignem
lucidum
si¬
gnare,
seu
flammeum
quod
vel
ignitum
&
lucidum
à
Seraph
verbo
teste
Peucero
de
diuinatione
extispi¬
cum)
&
sacrificia,
&
vulcaniam
Tubalcainis.
Nec
eo
carere
potuit
conflaturae
temperaturaeque
aeris
inuen¬
tor
Lydus
Schythes,
nec
ęrariae
fabricę
Dela
Phryx,
Chalybes,
Cyclopes,
Dactylos
Idęos,
in
Creta:
Argen¬
ti
repertor
Erichthonius:
auri
Cadmus,
Thoas,
Eaclis,
Sol
&
reliqui
de
quib.
Plin.
cum
Saturnini
isti
homi¬
nes
inter
calores
&
clementiam
coeli
omnibus
rebus
summoque
otio
perfruentes
non
essent
de
eo
soliciti,
si
qui¬
dem
veri
quid
habet
narratio.
Nam
qui
turrim
Babylonicam
condiderunt
vsum
ignium
sciuerunt,
&
qui
sub¬
flagrante
sole
habitant,
nonnihil
de
eo
cognouisse
sunt
comperti.
Plato
in
Timao
flammeum
ignem
habet,
&
post¬
ea
feruorem
inconspicuum
cum
potentiali
isto,
quem
in
calce
&
cineribus
relinquit:
sed
in
Phaedone
Coęuos
mundo
in
voraginibus
terrę
ingentesque
ignium
&
thermarum
amnes
ponit,
vnde
statuit
in
diem
eluctari
sub¬
inde
eorum
fluxus.
In
Theaeteto
ignem
caloremque
gignit
latione
frictioneque,
quem
motum
vocat.
Marsilius
Fi¬
cinus
interpres
eius
coelum
igneum:
Scaliger.
exer
9.
Ignis
non
minus
natura,
quam
regionis
terminis
coelo
af¬
finis
est.
Namque
&
lucis
in
se
ipso
principia
continet,
&
admodum
mobilis
est
&
corruptibilium
corporum
puris¬
simus,
&
parum
abest
ab
essentia
formę
cuiuspiam.
Itaque
pro
forma
vera
fuisse
acceptum
ab
antiquis,
ex
Aristor.
non
vno
loco
potest
colligi.
Qua
propter
inter
coelum
purissimum,
&
nostratia
impura
quasi
medium
in¬
tercedere
aequum
fuit,
&c.
esse
tradit
etiam
ipso
elemento
ignis
contra
Peripatetieos,
quia
ibi
lumen
sit,
proprium
ignis
nimirum:
virtutes
a.
in
sua
natura
fundentur.
In
coelo
&
calor
&
motus
ignis:
non
quidem
calor
vrens,
sed
tamen
calefaciens
radiis:
nec
rectus
motus
sed
circularis:
Nam
motus
rectus
igni
tunc
est,
cum
ad
suum
locum
contendit.
In
eo
v.
cum
est,
circulariter
fertur,
sicut
&
aer,
quod
nec
Aristoteles
ne¬
gauit.
Si
iam
ignem
ad
sua
opera
requirit
noster
Chymicus,
eum
ex
coelo
terraque
petere
potest.
Nam
vtrobique
inuenitur,
&
ex
coelo
quidem
olim
diuino
quodam
miraculo
delabebatur,
&
studiose
à
sacerdotibs
qui¬
vetabantur
peregrinum
ignem
inferre
in
tabernaculum
(Leuitici
10.)
in
sequentes
vsus
asseruabatur,
ad¬
eo,
vt
et
post
eaptiuitatem
Babylonicam
scribatur
in
crypta
subterranea
specie
liquoris
inuentus
indeque
ad
sabrificia
productus
fuisse:
sed
postea
inuentae
sunt
artes,
quibs
ex
radiis
solaribus
peti
possit,
per
anacla¬
sin,
&
multiplicationem
ope
speculorum
incendiariorum,
globorum.
Saepe
et
incensiones
fortuitae
syl¬
uarum
pinguium,
&
terrarum
marisque
bituminosorum
ex
sole
accepta
flamma
documenta
rei
dederunt.
Ex
terris
continuo
ardentibus
quomodo
sumatur,
apertissimum
est.
Iam
ergo
tres
modi
patent,
vnus
diuinus,
quo
referre
possumus
et
igneas
pluuias,
quibus
Sodoma
perdita,
&
tandem
mundi
conflagra¬
tionem:
alter
naturalis
per
refractionem
radiorum
solarium,
quo
ex
potentia
igni
fit
ignis
actu
admo¬
to
pabulo:
tertius
item
naturalis,
sed
per
propagationem
seu
multiplicationem
ab
actu
praeexistente
&
sui
similem
ignem
generante
veluti
cum
lumen
de
lumine
accendimus.
Plato
quartum
docet
vna
cum
A¬
ristorele.
Motun.
rarefaciente
ignem
producit
tam
in
coelo,
quam
in
mundi
medio,
ita
vt
ibi
fiant
meteora
i¬
gnita:
hic
tum
illorum
quaedam,
tum
etiam
scintillationes
illae
ex
silice,
quarum
mentio
est
apud
plae¬
rosque.
Hi
modi
declarandi
sunt
disputationibus
eruditorum,
&
experimentis
naturae
augendi.
Fulgura¬
re
coelum;
&
igneas
praesteres
emittere,
nec
raro
pluuias
igneas
effundere,
comperta
vulgo
res
est.
Phi¬
losophi
causam
quaerunt
partim
in
reflexione
multiplicationeque
calidorum
spirituum
inflammati¬
lium,
quales
sunt
halitus
sulphurei,
bituminosi
&
nitrosi
simul:
quos
antiperistasis
frigidi
cogit:
partim
in
motu,
quo
rarefacti
inflammantur,
&
prorumpunt
cum
immenso
fragore.
Sane
motus
expressionis
&
attritionis
etiam
ad
aëtem
violentus
inflammare
potest,
sicut
Acestę
sagittam
apud
Virgilium:
sed
saeare
elan¬
tis
est
etiam
illa
calidi
spiritus
addensatio
&
in
vnum
conclusio.
Si
lignea
feruenti
fornaci
sicca
apponas
vel
etiam
à
latere
admoueas,
feruidi
spiritus
ea
resoluunt
in
halitus,
facileque
accendunt,
quanquam
flammam
nullam
fornax
emiserit.
Nonnunquam
tales
spiritus
alicubi
coaceruati
flatu
externo
amplius
coguntur,
vniuntur,
&
impulsi
in
cremiam
materiam
eam
inflammant.
Itaque
viva
calx
non
penitus
cestincta
in
angulum
coactis
spiritibus
ibi
existentia
ligna
arida
corripit
incenditque
non
aliter
ac
ci¬
nis
feruidus
verbenas
virgilianas,
aut
quod
experti
sumus
lignea
aedium
tabulata.
Ita
vehementius
in
tonat
Aerna:
ita
nonnunquam
terręmotu
facto
spiritus
&
flammae
erumpunt.
Nos
ita
animamus
fomi¬
tem
alicubi
gliscentem
vel
puncto
paruo.
Nonnihil
itaque
est
in
motu:
sed
multum
in
vnione
spirituum
calidorum
suppeditata
esca,
praesertim
si
qua
vis
externa
cogat.
Seneca
lib.
2.
nat.
quaest.c.
22.
duobus
modis
apud
nos
volebat
ignem
excitari
(cum
ex
actu
existente
petitur,
alia
est
ratio)
percussione,
vt
ex
lapide:
&
attritu,
vt
ex
duob.
lignis.
Hos
modos
Aristot.
ad
vnum
motum
corporum
solidarum
rarefactiuum,
atque
etiam
ae¬
tis
reduxit.
Sed
Plinius
longe
vberius
lib.
2.
c.
110.
Recensuerat
semper
ardentium
locorum
miracula:
his
subiungit
haec:
"Cum
sit
hujus
vnius
elementi
ratio
foecunda,"
inquit,
"seque
ipsa
pariat
&
minimis
crescat
scintillis,
quid
fore
putandum
estin
tot
rogis
terrae?
Quae
est
illa
natura,
quae
voracitatem
auidissimam
in
toto
mundo
sine
damno
sui
pa¬
scit?
Addantur
iis
sydera
innumera,
ingensque
sol.
Addantur
humani
ignes,
&
lapidum
quoque
insiti
naturae,
attrita
inter
se
ligna:
iam
nubium
&
origines
fulminum.
Excedit
profecto
omnia
miracula,
vllum
diem
fuisse,
quo
non
cuncta
conflagrarent,
cum
spe¬
cula
quoque
concaua
aduersa
solis
radiis
facilius
ent
accendantur,
quam
vllus
alius
ignis.
Quid,
quod
innumerabiles
partus,
sed
na¬
turales
scatent?
In
Nymphaeo
exit
è
petra
flamma,
quae
aquis
accenditur.
Exit
&
ad
aquas
Scantias
&
in
agro
Mutinem¬
si.
Reperitur
apud
autoros
subiectis
Arisia
aruis,
si
carbo
decideris,
ardere
terram:
In
agro
Sabino
&
Sidicino
vnctum
fla¬
grare
Ss
Nota
Paratum
negare
glan¬
ae
plumbeam
ex
sclopeto
e¬
missam
aeris
attritu
fer¬
uere
eliquari.