Vir.
2.
Aen.
de
Iulo.
Mirum
haec
scribere
Car¬
danum,
&
ne¬
gare
ignem
esse
substantiam.
Sed
is
&
in
aliis
multis
delirus
est.
Scaliger
ne¬
gat
ignem
in
lapidibus
a¬
ctu
continerim
neque
elici
pu¬
tat,
sed
gene¬
rari.
Vide
Exerci¬
tat
16.
Sect.
1.
Fatendum
est
inquit,
ex
ae¬
re
moto,
atque
eliso
atque
at¬
tonuato
ca¬
lorè
fieri.
196
Comment.
Alchem.
Part.
I.
Lib.
II.
"grare
lapidem.
In
Salentino
oppido
imposito
ligno
in
saxum
quoddam
ibi
sacrum,
protinus
flammam
existere:
Repentinos
ignei
exi¬
stere
&
in
aquis,
&
in
corporibient
humanis
emicuisse,
vt
in
lacu
Trasimeno,
&
Seruij
Tullij
dormientis
crine
&
L.
Mar.
tij
in
Hispania
concionantis,
etc."
Adhuc
Plin.
qui
omnes
fere
modos
producit,
quibus
ignis
existit.
Quidam
enim
na¬
turaliter
ardent:
quidam
daemonio
instinctu.
Ex
illis
alii
sunt
aeterni,
vt
sydera,
&
qui
in
terra
aeterno
pabu¬
lo
conseruantur,
tanquam
perpetuis
mundi
rogis:
vel
et
ex
terris
scaturiunt:
alii
temporanei
orientes,
occumbentesque
vicissim.
Hic
primum
ignis
ex
scintilla
propagatur,
quae
humano
inuento
excutitur
ex
lapi¬
dibus
aut
lignorum
fit
attritu,
qui
sunt
modi
à
Seneca
producti.
Deinde
in
aëre
existunt
ignes
meteorici,
&
accendunt
ex
nubibus
tertio
à
solis
radiis
per
specula
colliguntur
per
refractionem
aut
vnionem
directo
a¬
pice
in
fomitem:
Quarto
per
vices
incendunt
terrae,
&
aquae,
idque
vel
aspersu
aquarum,
vel
prunis
delapsis.
Et
tot
modis
haberi
potest
ignis
naturaliter,
praebentibus
eum
tum
simplicibus
corporibus
tum
mistis:
tum
coelestibus,
tum
elementalibus.
Ad
daemonios,
vel
magicos
pertinent
incensiones
ex
summo
vel
i¬
mo
in
sacris:
deinde
est
ardores
crinium:
quod
tamen
vtrumque
genus
ad
naturale
quoque
teuocari
potest,
Si
enim
ille
lapsis
feruidis
spiritibus
aestuat,
imposita
arida
ligna
incendi
non
est
mirum,
cum
idem
eueniat
in
hypocaustis
&
fornacibus
nostris.
Deinde
astu
sacerdotum
colamine
bituminis,
quod
aquam
rudi
plebi
esse
dicunt,
perfusa,
accepto
è
regione
calore
solis,
vel
pyrae,
directe
allabente
cumulatimque
refracto,
fa¬
cile
inardescunt,
sicut
ille
apud
nos
circulator
putabat
se
cantharum
plumbeum
ex
aduerso
posito
lu¬
mine
accendere
posse:
Ita
conflagrauit
Medea:
ita
fortassis
&
Hercules.
Crines
a.
flaminis
lambi
meteo¬
ricum
est,
quale
quid
euenit
in
ignibus
fatuis,
&
visae
sunt
equorum
iubę
plaustrorumque
longuriones,
&
pi¬
la
militum,
&
antennae
igne
Castoris
&
Pollucis
flagrasse
et
diuisis
&
saltitantibus
facibus.
Sed
quod
dicit
Plinius
de
abstruso
&
insito
lapidum
naturę,
id
non
ratum
habet
Cardanus,
qui
ignem
in
actum
producit
facit¬
que
primo
propagatione
cum
à
praeexistente
rapitur:
deinde
coitione
&
antispasi
(forte
dicere
voluit
antiperistasi,
vel
anaclasi)
tertio
motu,
quo
refert
frictionem
&
percussionem,
qua
portiuncula
lapidis
decussa
ignis
fiat.
Habet
&
quartum
modum
communem
istis
trib.
vt
iudicat,
nempe
putrefactionem,
quan¬
do
incalescunt
humèfacta
ligna,
vestes,
herbae,
stercora
animalium,
etc.
Spiritibus
calidis
efferuescenti¬
bus,
vnitisque
&
cum
impetu
in
fomitem
siccum
impulsis.
Ita
E.
incendium
oriri
potest,
&
commpertum
est
Theophrasto
narrante,
nauim
humidis
vestib.
onustam
sic
conflagrasse:
alibi
horrea
humido
cordo
feruorem
concipiente
perierunt:
nec
simi,
humidique
straminis
in
cumulum
compacti,
conclusique
potestas
latet
etiam
plebeios.
Igniculum
enim
concipiunt
halitus
conclusi.
Sed
Cardanus
&
motum
peripateticorum
disgregatorium
explodit
&
negat
in
lapidibus
latere,
aut
aeri
potentia
inesse,
cui
fors
naturam
frigidam
decreto
stoicorum
assignauit,
vt
ita
per
se
non
sit
aptus
igni
generando,
quem
tamen
Aristotelici
aiunt
lapidibus
ainter
duo
corpora
solida
elisum
rarefactumque
inardescere
posse:
&
non
tantum
inter
solida,
sed
&
si
v¬
num
illi
soli
violente
affricetur,
vt
in
missilibus:
&
si
spiritus
vi
expressus
impetuose
per
eum
feratur,
quo
pacto
fulmina
incenduntur
&
incendunt
aliquando.
Peripatùm
defendit
Scaliger
exarcitatione
16.
Productis
tribus
modis,
attritione,
elisione
seu
extrusione,
&
discursu:
Plinius
quoque
defendi
quodam¬
modo
potest.
Certum
enim
est
quibusdam
lapidibus
inesse
ignem
potentialem,
&
halitus
concretas
sulphureos,
bituminosos
&
similes,
qui
in
actum
produci
facile
possunt:
Et
sunt
manifesta
argumenta
cal¬
cis
viuae,
quàm
non
ars
tantùm,
sed
&
natura
praebet,
suis
incendiis.
Eius
genetis
est
&
smarilus,
&
pu¬
mices
Aetnei.
Ipse
per
artem
promittit
compositiones,
quas
sputu
vel
aqua
aspersa
inflammet,
Mirum
ergo
dixisse
Plinium
in
venis
lapidum
quosdam
insitos
esse?
At
ille
de
silice
intellexit,
cuius
ad
ferrum
affrictus
ignem
prębet.
In
silice
non
videtur
abstrusus,
licet
id
dixerit
Virgilius.
Sed
Plinius
id
nomina¬
tim
alibi
scribebat
de
pyrite,
de
quo
li.
36.
c.
19.
Pyritarum
etiamnum
aliqui
genus
vnum
faciunt
plurimum
habens
ignis,
quos
viuos
appellamus
&
ponderosissimi
sunt.
Hi
exploratoribus
castrorum
maxime
ne¬
cessarii,
qui
clauo,
vel
altero
lapide
percussi
scintillas
edunt,
quae
exceptae
sulphure,
aut
fungis
aridis,
vel
foliis
dicto
celetius
ignem
trahunt.
Ita
se
defendit
Plinius
contra
loquacitatem
Cardani
experimento
populari.
Et
sane
non
potuit
latere
Cardanum
sclopetorum
cum
pyrite
ratio,
modo
lapidis
istius
naturam
explorasset,
didicissetque
multo
sulphure
in
lapideam
firmitatem
cum
caeteris
concreto
constare.
Mauri¬
tani
seu
Arabes
promittunt
ex
saepius
cremato,
seu,
vt
Chymicus
loquitur,
reuerberato
pyrite
naturam
etiam
calcis
viuae
igneam
vim
exuperantem,
vnde
vel
solo
sputo
possit
emicare
flamma.
Silicem
quod
attinet,
non
quidem
iste
constat
tanto
sulphure,
aut
bitumine,
quanto
lapis
ille
Scoticus,
cuius
Cardanus
quoque
me¬
minit:
Sed
tamen
peripateticus
aliquis
mistum
diceret,
&
in
se
habere
potentiam
vt
terrae,
&
aquae,
ita
aë¬
ris
&
ignis,
eique
astipulari
posset
Chymicus
extracto
inde
sale
&
sulphure,
liquoreque
acri.
Nescimus
au¬
non
est
graphiis
suis
istam
sententiam
sint
compuncturi
vix
initiati
literis
physicis
pro
certo
axiomate
ha¬
bentes,
resoluto
misto,
quolibet
elementum
redire
ad
suum
ordinem.
Sed
ne
morosi
simus,
concedamus
sane,
in
silice
tantum
ignis
non
latitare
vt
inde
percussu
prodeat,
sicut
ex
minio
venaque
hydrargyri
percus¬
sa
argentum
viuum
prosilit:
Aliquid
sane
debetur
duorum
corporum
affrictui,
motuique
rarefacienti,
qui
non
quidèm
ex
silice,
si
ferrum
est
corpus
alterum,
sed
tamen
ex
hoc,
quod
sulphure
non
caret,
abradit
scintillas
stricturasque
et
in
mensa
vel
tabula,
in
quam
impingunt
resultantes,
&
igniculo
lucido
aërem
illustrantes.
Fer¬
ro
spiritum
sulphureum
inesse
si
negauerit
Cardanus,
metallicos
calones
tanto
opponemus
philosopho¬
eumque
stultitiae
condemnabimus
&
imperitię
convincemus.
Iste
v.
motu
rarefaciente
educi
potest,
sicut
ex¬
succino.
Eductus,
&
violenta
elisione
expressus
non
aliter
ignescit
ac
nubium
halitus
fulminei.
Donabimus
a.
ei
pro
ferro
chalybem,
cuius
duritia
magis
elidere
spiritum
potest,
&
Aristotelem
declarabimus,
quod
non
omnino
simplicem
voluerit
aerem
motu
inflammari,
sed
fumidum,
halituosum,
pinguemn,
qualis
est
&
ignitorum
meteoro¬
rum
concretio.
Itaque
et
cum
sagittae
&
plumbei
globi
per
aerem
vi
traiecti
liquescunt,
vel
inflammantur,
id
id¬
eo
fit,
quia
ex
illis
per
confrictum
prolicitur
Auerrhoes
voluit
ignem
à
motu
fieri
non
immediate,
sed
à
coelesti
calore
in
aerem
effuso,
quod
improbat
Scaliger)
halitus
ad
flagrandum
aptus,
in
quo
porro
pro¬
cedente
motu
&
gradum
circa
lignum
augente
necesse
est
consistentiam
multiplicationemque
caloris
fieri
&
tandem
incendium,
quod
primum
est
in
halitu
ipso,
postea
corripit
et
lignum.
Vel
dicamus,
id
non
accidere
in
aere
quovis