197
De
Pyrotechnia
&
affinibus.
quouis,
quovis
vero
ligno
vel
lapide
posse,
si
nimirum
aër
scateat
sulphureis
&
bitumineis
concretio¬
nibus,
quae
missili
adhaereant,
affrictuque
eius
incalescant,
&
flammam
corripiant.
Id
n.
fieri
posse,
docent
ignita
meteora,
vt
flammae
discurrentes,
dracones
volantes,
&
similia.
Sed
cum
multa
sint
de
igni
flam¬
meo
excitando
dicta,
quibus
tandem
modis
Chymicus
poterit
vti
ad
sua
artificia?
Plane
multis.
Nam
tanquam
alter
Prometheus
ex
rota
radiisque
solis
per
parabolam
&
specula
globosque
petere
flammam
potest:
vel
ingredi
Vulcani
officinam
&
inde
transferre:
vel
suo
vti
pyrite,
silice,
ferro:
vel
calcem
viuam
&
reuerberatum
pyriten
admouebit
pulueri
pyrio
fomitique,
&
inspiratum
solo
proliciet
flammam.
A¬
liquid
ex
putrefactione,
fermentatione,
&
similibus
expectare
poterat:
Sed
id
fortuitum
potius
est,
quam
ar¬
tificiosum.
Si
ludere
ingenio
velit,
absente
naphtha
&
petrolei
spiritum,
Terebinthinae
spiritum,
aut
olei¬
philosophorum
similiumque
calentibus
cineribus
affuso
aut
radiis
solaribus
per
speculum
collectis
subiecto,
flammam
excitabit.
Pro
calente
cinere
alicubi
est
feruens
halitib.
subterraneis
ex
vulcaneo
foco
terra,
vt
patuit
ex
Plinio.
Sed
qui
sunt
fomites,
quibus
spiritum
feruidum
immittere,
&
flamma
telucere
inardesce¬
reque
cogere
potest?
Plinius
recensuit
sulphura,
vel
fila
chartasque
&
similia
sulphure
perlita:
fungos
ari¬
dos,
folia.
Virgilius
arida
nutrimenta
Achati
suppeditat.
Protritum
est
ligna
mollia,
vt
salicis,
tiliae,
pal¬
mae,
ficus,
&
semiputria,
lintea
quoque
&
pannos
gossypinos,
crudos
tinctos
in
carbonem
comburere,
&
ante
cinerem
occupare
restinctione.
Sunt
qui
puluerem
pyrium,
similesque
igniarias
compositiones
sub¬
ministrant:
&
sane
subtilissima
naphtha,
spiritu
vini,
oleis
destillatis
ex
resinis,
&
oliuis
vel
à
murca,
ca¬
phura,
similibusque
delibuta
tenera
lintea,
aut
fungi,
aut
putria
ligna
molliaque
arefacta,
commodum
sunt
pabulum,
cum
Chymicus
ex
ligno
iuniperino,
abiegno,
taeda,
pinu,
olea,
descensorio
artificio
plicuit:
restant
carbones
admodum
teneri,
qui
non
tantum
fomes
esse
possunt,
sed
&
pabulum
diuturnae
cu¬
stodiae,
si
artifex
nolit
sibi
concinnare
lumina
aeternae
flammae.
Scaliger
exercit.
180.
sect.
2.
ex
farfarae
radi¬
ce
matura
&
repurgata
hypocauma
seu
fomitem
fecit
lixiuio
eam
coquendo
&
resiccando,
adiecto
tan¬
tillo
salis
petrae.
Sed
Chymici
lanuginem
tum
ex
foliis
tussilaginis,
tum
verba
sci
&
similium
abrasam
purga¬
tamque
cum
nitro
in
nodulum
coniiciunt,
lixiuio
coquunt,
&
sole
siccant.
Prima
statim
scintilla
rapitur.
Fomes
fit
et
ex
iunco
salis
petrae
solutione
macerato.
Item
ex
fungis
arborum
arefactis
&
in
lixiuio
cum
sul¬
phure
&
salepetrae
coctis,
resiccatis
sole,
&
aqua
ardente
respersis
saepius,
iterumque
exiccatis.
In
istarum
rerum
penuria,
imitetur
nautas
&
neruos,
funesque
spissos
affricet
lignis.
aut
ligna
committat
lignis,
aut
ferrum
plumbo.
Narrant,
qui
miracula
nauigationum
Indicarum
scriptis
celebrant,
Barbaros
in
America
ligni
aridi,
quod
appellant
vrakuciba,
duos
baculos
digitali
crassitie
confricare,
&
puluerem
elicere,
qui
motu
cale¬
factus
incendatur.
Lerius
annotauit
eosdem
populos
lignum
quoddam
molle
humi
sternere
eique
infi¬
gere
baculum,
fusi
instar,
ex
ligno
durissimo,
cit
cumactuque
elus
violento
calorem
scintillasque
excitare,
quam
arida
materia
ex
lanis,
vel
foliis,
ad
mota
in
flammam
proficiant.
Non
ignotum
id
fuit
Plinio,
vt
ante
di¬
ctum
est.
Sed
&
lib.
16.
c.
41.
idem
scribit
"calidas
arbores
esse
morum,
laurum,
hederam,
&
omnes,
ex
quibus
fiunt
i¬
gniaria.
Exploratorum
hoc
vsus
in
castris,
pastorumque
inuenit,
quoniam
ad
excutiendum
ignem,
non
semper
lapidis
(py¬
ritae)
occasio
est.
Teritur
igitur
lignum
ligno,
ignemque
concipit
attritu,
excipiente
materia
aridi
fomitis,
fungi,
vel
folio¬
rum
facilime
conceptum.
Sed
nihil
hedera
praestantius,
quae
teratur
lauro,
laurumque
terat.
Probatur
&
vitis
syluestris
a¬
lia,
quam
labrusca,
&
ipsa
hederae
modo
arborem
scandens."
Haec
Plinius.
Fors
&
nostro
Chymico
non
semper
ad
manùm
fuerint
lapides.
Vti
itaque
tali
aliquo
artificio
potest.
Causa
&
hic
est
extractus
halitus
pinguis,
&
neutiquam
aër
simplex,
tametsi
hîc
sese
insinuando
concurrat.
Declarari
res
potest
illo
peropagationis
modo
quo
halitus
fumusque
pinguis
ad
aliquam
superiorem
ignem
actualem
ascendens
ab
eo
accenditur,
tan¬
gentibus
partibus
primum
flammas
rapientibus,
&
magna
mox
celeritate
eas
communicantibus
caeteris,
i¬
ta
vt
ignis
pabuli
auiditate,
aut
saltem
familiaritate
naturae
et
contra
suum
morem
descendere
videa¬
tur,
quo
modo
aliqui
putant
ignibus
sydereis
accendi
cometas,
&
alia
in
aere
sicco
meteora
halituosa,
de
quo
Aristot.
in
I.
metic.
4.
Seneca
lib.
1.
quaest.
nat.c.
14.
lib.
2
6.
24.
&
25.
Vbi
tamen
Aristotel.
non
ab
ipsis
stellis
trahit
flammam,
sed
ex
ignea
aëris
parte
motu
concalefacta
à
qua
succensio
halituum,
qui
constite¬
runt,
existit.
Sed
sydera
discurrentia
seu
traiectiones
videntur
et
accendi
à
superiori
flamma,
licet
ea
ob¬
tenuitatem
non
appareat
oculis,
sicut
inferior
lucerna
fumigans
accenditur,
quanquam
malit
Aristoteles
ta¬
lium
generationem
esse
segregationem
ab
expulsione,
&
non
succensionem.
Seneca
vult
artritu
aeris
ignom
accendi
&
vento
praecipitem
impelli,
neque
tamen
id
semper,
cum
nonnunquam
ex
aliqua
aeris
opportunitate
na¬
scatur,
multis
in
sublimi
existentib.
calidis,
siccis,
terrenis
inter
quam
oritur,
&
pabulum
suum
subsequens
de¬
fluit,
&
ideo
velociter
rapitur.
Mireris
hunc
philosophumc.
26.
libi2.
ignem
ex
humido
quoque,
imo
ex
ipso
humore
educere,
nisi
id
exponat
de
diuersarum
partium
affectionibus,
sicut
lignum
vna
parte
ardere
po¬
test:
altera
sudare:
&
mare
alicubi
flagrat,
cuius
rei
historias
recitat,
ex
Posidonio,
&
suae
aetatis
memo¬
ria.
Illud
vix
credibile,
quod
ait
nubes
summas
&
humiles
attritum
ignem
reddere,
qui
in
superiora
expressus
parte
syncera
coeli
cernatur,
nisi
istud
est
segregatio
inexistentis
feruidi
spiritus,
flammam
motu
&
multi¬
plicatione
corripientis.
Est
n.vt
ait
philosophus,
flamma
spiritus
feruidi
ardor.
De
magorum
procura¬
tionibus,
nolumus
solicitum
esse
Chymicum,
cui
sat
multos
ignes
potest
natura
suppeditare.
CAP.
IX.
Quomodo
ignis
iam
comparatus
ex
fomite
transferatur
in
pabulum,
deque
materia
apta
ignibus
Chymicis.
QVi
flammam
&
flatum
eodem
iugo
nectunt,
paruum
ignis
principium
in
fomite
conceptum,
aut
est
calorem
in
cineribus,
calce
&
similibus
exuscitari
flatu,
siue
is
sit
halitus
hominis,
siue
follibus
excepta
redditaque
aura:
siue
spiritus
aereus,
aut
quilibet
aeolius
aurae
motus,
aut
vaporum,
halituum,
fumorum
irruptio,
statuunt,
in¬
deque
veluti
animari
&
viribus
crescere,
vt
comprehensa
vberiore
materia
luculenter
ardeat,
quanquam
talis
aliquando
fomes
est,
vt
nullo
fit
opus
flatu
ignisque
etiam
parua
scintilla
repentè
existat
magna,
&
in
vastum
se
dilatet
spacium,
experimento
Babyloniorum,
qui
Naphtha
sparsa
longum
tractum
subito
impleueuerunt
Ss
2
Iohan.
Sta¬
denus.
Scaliger:
Ita
sentimus
non
fieri
ca¬
lorem,
nisi
propter
aeris
attenuatio¬
nem.
Itaque
fit
non
solum
à
solidis
cor¬
poribus,
sed
à
fluidis
quoque
vt
nubibus.
[unclear]
Exar.
16.
s.i.