Psal.
104.
Ex.
13.
Iud.
13.
Haec
&
Car¬
danus
est
amplexus.
Exere.
9.
198
Comentar.
Alchem.
partis
I.
Lib.
II.
runt
ignibus,
&
in
pyrio
puluere
similibusque
compositionibus
vis
eius
non
sit
ignaua.
Siue
ergo
ipse
per
se¬
dato
actus
principio
viuescat,
siue
animetur
flatu
&
sulphureis
filis
faculisue
suppeditato
nutrimento
in
foco,
pyra,
rogo
crescat,
mira
ratio
eorum
est,
qui
inde
vitam
accipere
vniuoce
contendunt,
idque
com¬
probant
vitae
materia
pabulo,
quod
auido
admodum
appetitu,
si
quidem
sit
in
propiore
potentia,
&
igneę
naturae
affinius,
perinde
vt
ventriculus
esuriens
cibum
conuenientem
deuoret
digerat,
consumat,
extractoque
spiritu
&
succo
nutritiuo
reliquias
tanquam
excrementa
dimittat,
Calorem
animalem
philosophi
&
coe¬
lo
&
aeri,
aquae,
terrae,
igni
tribuunt.
Vnde
plena
animarum
omnia.
Quid
ni,
inquiunt,
animata
stamma?
Ea
ipsa
et
animalibus
viuendi
principium
est,
vt
pullis,
&
quam
ex
putri
nascuntur
materia.
Qui
intra
animalia
est
calor,
idem
genere
esse
contenditur
cum
externo.
Ille
v.
viuit
&
vere
alitur.
Nec
est
ignis
aliud,
quam
calo¬
ris
feruor,
vt
ita
magis
sit
viuus,
quo
magis
calidus.
Argumentum
ent
à
virib.
petitur,
cum
mortuum
sit
id,
quod
omni
vi
est
priuatum.
Nequit
itaque
ignis
absque
vita
esse,
cum
tam
sit
actiuus.
Quid
quod
absolutarum
for¬
marum
conditionem
sequatur?
Omne
corpus
ei
pro
alimento
esse
potest.
Nam
&
coeli
&
materia
tan¬
dem
ignibus
absumentur.
Seorsim
itaque
alicubi
est:
Cumque
caeterorum
corporum
nullum
sit,
proprium
habere
constat:
non
sane
inanimi:
Omnia
n.inanima
caeteris
constant.
In
igni
nullum
non
viuens
potest
esse.
Non
frustra
oraculo
dicitur:
"Qui
facis
Angelos
tuos
spiritus,
&
ministros
tuos
ignem
vrentem.
Cum
euant¬
scit
non
interit,
sed
conspectui
se
subducit,
actumque
sensibilem
duntarxat
in
pabulo
habet."
Haec
&
similia
illi
disputant,
quibus
videtur
astipulari
vetustus
ille
ignium
cultus
in
Persia,
&
Romanorum
superstitio
ignem
vesta¬
lem
non
nisi
ex
sole
petentium,
qui
viuificus
similem
sui
radium
ignemque
confert.
Nec
parum
adiuuat
Angelus
columnae
igneae
specie
sese
ostendens
in
deserto
Iudaeis,
&
ignis
viuus
coelitus
descendens,
vi¬
ctimasque
liguriens.
Manoah
sacra
faciente
Angelus
in
flammam
versus
coelum
petit.
Eam
ob
causam
poterant
illi
etiam
intellectum
dare,
vt
platonici
suis
stellis,
quo
pertinent,
quae
lib.
8.
"Theologiae
Aristoteli
asscriptae
c.
1."
ponuntur.
"Essentia
ignis"
(inquit
autor)
"est
ratio
quaedam
in
materiae
prima:
neque
ignis
fit
à
confrictu,
col¬
lisuque
corporum
vt
ab
agente,
sed
latens
in
illis
apparet,
propter
hujusmodi
mutuam
collisionem:
quae
cùm
sint
arida,
ca¬
lefiunt
vehomenter.
Neque
ent
materia
prima
est
ignis
potentia:
Sed
forma
ignis
tancum
fit
in
illa,
quando
ratio
forma
trix
ignis
aliorumque
entium
illum
efficit.
Haec
a.
ratio
formatrix
est
anima
vniuersalis,
eadem
vita
igni
reliquoque
mundo
existens.
etc.
Item,
Ideo
Plato
dixit,
quod
anima
in
quolibet
corpore
simplici
agit
hunc
ignem
sensibilem,
caeteraque
ele¬
menta.
Quod
cum
sit
causa:
Igitur
effectrix
hujus
ignis
est
vita
quaedam
ignea,
ignisque
occultus,
qui
superne
existit
in
alio¬
mundo,
qui
cum
sit
verus,
proculdubio
est
quoque
viuidus,
&
vita
quidem
sublimiore,
quandoquidem
iste
ignis
est
simula¬
crum
illius."
vide
etc.
2.
&
reliqua,
vbi
singulis
elementis
aliquid
vitae
tribuit
non
aliene
à
Platonico
decreto,
quod
totum
mundum
animat,
&
necesse
est,
vt
partes
vniuocae
animati
sint
animatae.
Dicat
aliquis,
etiam
Gale¬
nicos
eiusdem
reos
esse
opinionis,
dum
calorem
innatum
vita
&
nutriendi
facultate
donant,
&
in
cor
per
pulmonem
immittunt
animam
seu
auram,
qua
vescatur
spiritus
vitalis.
Non
frustra
antiquitas
aërem
vocauit,
tùm
spiritum,
tùm
animam,
innuens,
non
absque
vita
isthaec
esse,
vti
nec
ignem,
qui
isto
nobi¬
lior
est
creatura.
His
&
similibus
etiam
Chymici
Platonici,
qui
sunt
caeteris
superstitiosiores,
&
magiae
nonnihil
tribuunt,
igni
vitam
concernunt,
nec
effugere
id
paradoxum
potest
Cardanus,
si
velit
insistere
suis
principiis,
quamvis
ignem
substantiam
esse
neget.
Sed
nos
relictis
istis,
cum
iudicatu
sint
facilia,
ignem
viuum
dicamus
non
alio
iure,
quam
aquam
viuam:
sexum
viuum
(Virg.
vivoque
sedilia
saxo)
carbonem
viuum,
ar¬
gentum
viuum
&
similia,
tametsi
intercedat
non
nihil
pro
cuiusque
natura
discriminis.
Actualem
aliqui
flan¬
mam
nominant,
&
ob
motum
viuere
dicunt,
sicut
aquam
fluentem.
Is
pabulo
seruatur
aequiuoco,
&
ani¬
matio
eius
est
non
nisi
ex
materia
exuscitatio
dilatatioque
per
propagationis
modum.
Nam
halitus
decen¬
ter
inspiratus
ex
vna
scintilla
exuscitat
prouocatque
plures
in
materia
comprehensas
analoga.
Ex
iun¬
ctis
postea
fit
illa
continuatio
&
fluxus
ignis,
non
quidem
diu
manentibus
iisdem,
sed
deflagrantibus
exhalante
spiritu:
incredibili
vero
actuositate
celeritateque
pro
materiae
propensione
semper
succre¬
scente
flamma
noua,
&
in
spirituum
fumorumque
continuo
fluxu,
vnionis
imaginem
repraesentante.
Vt
enim
spiritus
flagrans
seu
halitus
flammae
se
habet,
ita
&
ipsa.
Quo
circa
isto
dissiliente
dissilit:
con¬
cidente
concidit,
strepente,
exilienteque
idem
facit,
&
tingitur
quoque
coloribus.
Illa
vero
flammae
ex¬
parua
in
magnam
fomitis
spirituosi
halituosique
beneficio
ampliatio,
generationis
rationem
habet.
Nam
in
materia
proportionali
flammagignit
flammam:
&
potest
declarari
halituum
ad
speculum
con¬
cretione,
vel
alluuione
calidi
aëris
ad
saxa
leuia
frigidaque:
vel
argenti
viui
ex
sua
vena
proflatione,
con¬
sistentiaque.
Initio
certe
vix
deprehendas
nubeculam:
sed
postea
perseuerante
allapsu,
paulatim
cras¬
sescit,
consistitque
copia
maior,
donec
tandem
guttę
&
scaturigines
fiant.
Ignis
vero
ab
his
differt
actu
ef¬
ficaciore,
quo
per
parua
quidem,
vt
dictum
est,
progreditur,
gignitque
semper
nouum,
vetere
intere¬
unte
(ne
momento
quidem
est
idem,
inquit
Aristoteles,
estque
semper
in
fieri,
&
continuatur
succes¬
su
partium,
perinde,
vt
spiritus
vitalis
in
corde)
sed
si
materia
paret,
&
accedit
flatus
conueniens,
(licet
hoc
non
semper
sit
opus)
etiam
plus
generat,
quam
periit,
&
sic
ampliatur
copia.
Idem
patet
per
incre¬
menti
prohibitionem,
&
repressionem
extinctionemque
quo
fit,
vt
si
non
excessit
modum,
possit
in
artificis
arbitrio
esse.
Flatus
animat
augetque:
sed
idem
etiam
extinguit,
si
analogiam
perdidit:
Sic
&
pa¬
bulo
aucto,
augetur,
deminuto
deminuitur,
si
caetera
aequaliter
se
habent.
Hac
philosophia
volumus
instructum
esse
Chymicum
potius,
quam
illa
platonica,
ne
cum
ignem
iugulat,
tam
praestan¬
ti
creaturae
necem
intulisse
videatur,
aut
ei
vulnera
inflixisse.
Malebat
Scaliger
flammam
succedere
quam
ali.
Sed
nos
ob
hoc
bellum
linguis
non
indicemus,
modo
cum
Aristotele
sentiamus
aequiuocam
esse
istam
nutritionem,
qualis,
quod
pace
Galenicorum,
quos
Scaliger
scribit
esse
dissentientium
ho¬
stes
acerrimos,
dictum
sit,
etiam
esse,
videtur
spiritùs
vitalis,
animalisque
&
generatio
&
successio
vti¬
sentiunt
Galenici
Hippocraticique
saniores.
(Quidam
enim
insaniunt
potius,
&
quoduis
sputum
sui
magistri
tanquam
mel
atticum
lingunt,
pertinaciusque
defendunt,
quam
oracula
diuina,
quę
magis
pu¬
tant
esse
humanae
arbitrariaeque
expositionis,
quam
Galenici
dictata.
Quae
v.
fomenta,
pabula,
aut
materia
(appelles
vti
libet)
igni
debeatur,
&
quidem
igni
artificioso,
non
est