205
De
Pyrotechnia
&
affinibus.
tur
alio
cinere
ex
iunipero
calente,
vt
sub
hoc
lateant.
Super
hos
cineres
vasculum
seu
phiola
cum
ma¬
teria
maturanda
locatur,
&
catinus
clauditur
operculo,
&
alicubi
reconditur.
Ita
calorem
perpetuum
reddentes
prunae
opus
absque
labore
&
cura
absoluunt.
Gradus
augetur
auctis
prunis:
minuitur
mi¬
nuris.
Haec
chymicus
ille
liber,
ex
quo
fortasse
descripsit
Scaliger,
sed
aucta
rei
admiratione
temporis
annui
mentione.
Considerandum
&
hoc
artificium
est:
Sanguinem
humanum
(intelligimus
sulphur
ex
marcasi¬
tha)
&
seobem
ligni
iuniperini
arefactam,
optime
commisce,
&
imbue
aqua
ardente,
exicca,
iterumque
irriga,
repetens
hoc
aliquoties,
puluerem
include
pyxidi
ligneae,
cuius
interna
superficies
sit
sulphure
oblita.
Immitte
prunam
viuam,
&
pyxidem
claude
quàm
arctissime.
Si
subito
ignem
desideras,
aperi
pyxidem,
&
fortiter
elide
spiritum,
statimque
excitabis
ignem,
quo
candelam
accendes,
iniectoque
rur¬
sum
operculo,
flammam
cohibebis.
Hoc
ita
nos
accepimus,
experiendumque
ingeniosis
committimus,
CAP.
XI.
Qua
parte
soleat
administrari
addique
operibus
ignis.
Nimis
plebeia
haec
quaestio
est.
Vsu
enim
constat,
ignem
(visibilem,
inuisibilem)
plaerumque
sub¬
tus
admoueri:
aliquando
à
latere
vno,
aliquando
in
eodem
plano
per
circuitum:
nonnunquam
desuper:
nec
raro
ab
omni
parte,
vt
in
antitypis.
Nomina
tamen
in
arte
habent
potissimum,
Reuerbe¬
rans
&
Circularis.
Est
&
cum
è
longinquo
adducitur,
&
cum
prope
admouetur
mediate,
immediate.
Pau¬
cis
itaque
expedita
quaestio
est.
Sed
Philosophum
non
instruit,
nec
scientiam
ex
principiis
deducit.
De¬
liberandum
initio
de
fine
est,
quàm
rem,
ex
qua
materia
exoptes.
Ratio
materiae
seu
vniuoca,
seu
aequi¬
uoca
monstrabit
vnum
vel
plura
opera,
in
quibus
tamen,
quod
melius,
eliges.
Hinc
vertetur
cogitatio
ad
instrumentum
ignis,
quod
quanquam
descensorio
opere
superius
adhibeatur,
ascensorio
&
digesto¬
riò
subtus,
&
in
aliis
iuxta
cuiusque
operationis
rationem
ex
experientia
extructam:
tamen
non
debet
ignarus
esse
etiam
causarum,
cur
sic
sit
agendum,
&
modo
valido
igni
vtendum,
modo
mitiore.
Con¬
templetur
itaque
primo
ignis
flammei
naturam,
quod
cum
feruor
in
spiritu
corpulentiore
accensus
sit,
ita
afficere
possit
rem
patientem,
vt
spiritus
&
caloris
feruentis
coniunctorum
ratio
demonstrat.
Dein¬
de
cum
modo
rarior
sit,
modo
densior,
impares
etiam
hoc
nomine
praestabit
effectus.
Pręter
haec
purus
interdum
est,
interdum
impurus;
vnde
vrit
magis
minusve.
Est
&
aliquid
in
motu
ventilationeque
eius.
Nam
immotus
&
sibi
relictus
à
Scaligero
dicitur
plus
calefacere,
quàm
cum
perturbatur.
Vnitus
for¬
tior
est
disperso.
Flatu
directus
impullusque,
aut
ductus,
dum
verberat
rem,
in
quam
impingitur,
item
variat.
Sic
mora
sua
&
comprehensione
violentior
est,
quam
in
transcursu.
De
mediis
suo
loquemur
capite,
Comprobatum
praeterea
per
experientiam
est,
ignem
propagari
sursum,
deorsum,
&
ad
latera.
Alterat
enim,
&
immutat,
quod
tangit,
siquidem
est
dispositum,
&
sequitur
alimentum,
vt
ostendunt
maiectiones
flammarum,
&
incensiones.
Sed
&
flammeus
potest
tribus
distingui
spaciis
seu
regionibus,
nempe
ima,
media,
summa,
secundum
quas
diuersarum
est
virium.
Qua
eluctatur
halitus
fumusque
in
parte
superiore,
ratio
ostendebat,
debere
vim
maiorem
esse.
Ignis
enim
sursum
tendit;
&
videtur
ibi
maio¬
rem
habere
actum
debere,
vbi
maxime
est
suus,
praesertim
spiritibus
halitibusque
stipatus.
Coqui
experi¬
mento
lebetum,
in
quibus
feruent
pisces,
arguunt
fundum
ita
repressum
esse,
vt
manu
extentaque
palma
su¬
stentetur
sartago
seu
lebes
absque
vlla
molestia.
Cardanus
&
Scaliger
de
igni
aquae
ardentis
multa
inter
se
disputant,
vtpote
quod
conflagret
ipsa
illaeso
linteo,
cui
inhaerebat,
neque
tamen
eius
flamma
tolerari
potest
manu
obtensa.
Ignes
fatui
lambunt
vela,
crines,
antennas,
&c.
absque
damno.
Sed
si
digitum
imponas
flammae,
vim
sentias.
Ardent
sępe
maria,
aquis
ipsis
infra
flammam
intactis.
Caphura
quoque
conflagrat
eodem
mo¬
do.
Figuli
&
similes
pyrotechnae
focum
in
humo
habent;
à
flamma
vero
media
&
summa
maiorem
vim
expectant.
In
cameris
montium
ignibus
emollitorum,
maior
feruor
est
sub
testudine,
quàm
in
imo,
id¬
que
norunt
etiam
balneatores.
Sed
his
aduersantur
longe
plura.
Et
quidem,
quia
in
summo
subtilior
est
flamma
iam
resolutis
spiritibus,
puriorque,
quia
eluctata
est
ex
terrea
concretione;
imbecillior
ibi
est,
secundum
rationem.
Quo
enim
purior
&
tenuior
flamma,
eo
ad
vrendum
inhabilior.
Quo
densior,
eo
valentior,
idque
etiam
in
varietate
materiae
arundineae,
chartaceae,
stuppeae,
ferreae,
lapideae,
manifestum
est.
Minus
enim
in
rariore
vrit,
quàm
in
crassiore,
quia
hîc
densior,
ibi
simplicior.
Atqui
iuxta
media
&
ima
quis
neget
flammam
esse
confertiorem,
&
in
materia
hęrere
compactiore.
Quin
&
cineres
feruen¬
tes
impressionem
habent,
non
sursum
&
ad
latera
adeo
(hic
enim
difflantur
spiritus)
quàm
in
pauimen¬
to
combustili,
vt
ligneo,
&
simili.
Pyraustam
aiunt
in
ignibus
nasci,
&
viuere;
at
non
qua
dense
stipatus
est
nodus,
sed
qua
se
aperit
flamma.
Mitior
itaque
hic
ignis.
Chartam
super
igni
&
ad
latus
exicces
in
me¬
dio
&
iuxta
pabulum
comburas.
Ita
assare
torrereque
iisdem
interstitiis
possumus,
quod
non
licet
in
me¬
dia
flamma.
Imo
superiora
tandem
exilescunt
adeo,
vt
etiam
debiliter
calefaciant,
tandemque
calorem
plane
perdant.
"In
Megalopolitarum
agro"
(inquit
Plin.
lib.
2.
c.
109.)
"Flagrans
ignis
internus
iucundus
est,
frondemque
densi
supra
se
nemoris
non
adurit,
&
iuxta
gelidum
fontem
ardet
semper.
Ad
aquas
Scantias
flamma
exit
inualida,
nec
cum
transit,
longe
durat
in
alia
materia
virore
aeterno
hunc
igneum
fontem
contegit
fraxinus."
Quid
certius,
quàm
à
materia
progressum
ignem
puriorem
rarioremque
factum
combustionis
actum
aut
feruefactionis
exhi¬
bere
nulltum?
At
qua
in
materia
bituminea
sulphureave
haeret,
qui
vidit
plumbi
candidi
vasa
petroleo
tandem
eliquari,
cùm
&
ipsum
in
summo
spargat
flammam
imbecillem,
quantae
sit
ibi
efficaciae
intelli¬
get.
Certe
enim,
vt
Plinius
historiâ
docet,
arsit
miles
Luculli
suis
armis,
cum
Maltha
fuisset
ardente
per¬
fusus:
&
ita
concremata
Medea
est:
ita
fere
obiisset
puer
Babylonica
naphtha
perlitus,
cum
tamen
prius
tota
platea
sparso
igni,
imbecillique
petrolei
eiusdem
flagrans,
nihil
aedificiis
afferret
noxae.
At¬
tulisset
autem
pauimenro,
si
ligneum,
aut
simile,
&
non
potius
terreum
vel
lapideum
fuisset.
Sed
in
re
manifesta
desudare
diu,
superuacaneum
est,
Chymi¬
Vide
de
ful¬
mine
claro
Plin.
lib.
2.
c.
53.
ubi
ra¬
ra
penetrat,
solida
liquas
&
frangit,
ob
addensa¬
tionem.