207
De
Pyrotechnia
&
affinibus.
CAP.
XII.
De
gradibus
ignis.
Cvm
ignis
caloris
&
luminis
ratione
intendi
possit,
&
remitti,
seu
vt
loquuntur,
magis
minusque
re¬
cipiat:
sed
in
substantia
crescere
&
diminui
maior
minorque
fieri:
sequatur
autem
virtus
substan¬
tiam,
ita
vt
in
maiore
quantò
maiot
esse
dicatur:
quin
&
flamma
addensari
queat,
rarescereque
vicissim,
iuxta
modum
suae
naturae
conuenientem
per
coactionem
reflexionemque
radiorum,
seu
in
angustias
con¬
cursum:
atque
iterum
disgregationem
dilapsumque
in
libero
spacio:
gradus
eius
extiterunt,
iique
caloris
po¬
tius,
quàm
caeterarum
qualitatum
&
virium
respectu.
Iste
enim
actiuus
magis
est,
quanquam
non
conte¬
mni
debet
etiam
subtilitas
&
crassities,
velocitas
tarditasque
spirituum,
quos
fulminis
natura
docet
mi¬
rabilia
operari.
Sed
antequam
de
graduationis
regulis
plura
proferamus,
praesertim
cum
&
vulgatę
no¬
titiae
res
sit,
&
in
Alchymia
exposita,
adeo
vt
non
morari
hic
locus
posse
videatur
ingeniùm,
aliquid
sa¬
gacius
interiusque
ex
disquisitione
expectans,
attingendae
sunt
subt
litates
nonnullae.
Negant
substantias
intendi
remittique
posse,
aut
recipere
magis
minus
contrarietates.
Itaque
ignem
remitti
aut
intendi,
qua
ignis
est,
simul
negant.
Arqui
intenditur
neruus,
remittiturque.
Et
est
substantia
neruus.
Contrahi
&
relaxari
quid
ni
queat
substantia?
Ista
vero
consanguinea
sunt
intensioni
&
remissio¬
ni.
Densari
posse
ignem
concedunt,
vti
&
calorem.
Nam
radiorum
multitudo
coinciditsaepenu
mero
in
vnum
cauum;
aut
speculo
cogitur.
Inde
fit
fortior
impressio,
etiam
ad
combustionem
vsque,
Densatio
materiae
competit,
quae
est
substantia.
Qui
vero
negant
magis
minusve
congruere
substantiae,
non
anim¬
aduertunt,
se
iniuria
afficere
naturam,
&
eius
conditorem.
Lux
substantialis
in
Sole
magis
lux
est,
quàm
in
nitedula.
Actus
perfectus
absolutusque
in
substantia;
magis
est
actus,
quàm
imperfectus
&
abruptus:
pomùm
absolutum
&
percoctum
magis
est
pomum,
quàm
crudum,
eiusque
nodus.
Aurum
maturum
magis
aurum
est
immaturo:
&
tamen
vtrumque
aurum.
Quid?
Diuina
illa
&
aeterna
substantia
DEVS
non
sine
humilimo
deuotissimoque
cordis
affectu
cogitandus
nominandusve,
an
non
sit
magis
substantia,
quàm
creatura?
An
non
lux,
in
qua
habitat;
magis
lux,
quàm
cicindelae.
Ex
afflatu
eius
homo
animam
accepit
immortalitatis
participem.
Hęc
an
non
magis
substantia,
quàm
culicis
anima?
Illi
boni
Philosophi,
qui
ista
portenta
in
scholas
intulerunt;
geneficos
amplexus
aequaliter
distribuerunt,
non
animaduertentes,
quanquam
species
aliqua
communi
ratione
concurrant,
&
sub
eodem
genere
conueniant,
id
tamen
inae¬
qualiter
fieri.
Hoc
cum
deprehenderent
sapientiores,
non
vniuocum
tantum,
&
aequiuocum,
sed
&
analogum
genus
receperunt,
quod
proportione
aliqua
conciliat
species
alias
inter
se
substantię
nobilitate,
praestantiaque
admodum
dispares.
De
contrarietate
verò
nos
quidem
homunciones,
qui
penitus
non
inspicimus
substantias,
pauca
possumus
dicere,
&
plaerique
inhaeremus
actibus
secundis,
seu
viribus
contrariis:
sed
Logici
etiam
in
substantia
admiserunt
species
contrarias,
veluti
hominem
&
bestiam,
&c.
Quod
si
formae
mistorum
&
ctases
inde
existentes
sint
substantiales
illis,
quę
totis
pugnant
naturis,
omninoque
in
contrarium
feruntur,
contrarietatem
in
substantia
introducent.
Sed
haec
Chymico
sufficiant,
qui
etiam
plane
haec
contemnere
po¬
terat;
nisi
ei
aliquando
philosophandum
esset
de
ratione
dogmatùm,
institutorumque
suae
artis.
Absque
in¬
iuria
itaque
naturae
&
veritatis
dicere
potest,
ignem
suum
intendi
&
remitti,
densari
&
rarefieri,
cogi
&
re¬
laxari
posse,
neque
tamen
cum
Cardano
ideo
accidentium
censui
adiiciendum.
Scaliger
exerc.
12.
sect.
2.
negat
calorem
calore
maiorem
esse
vllum
eo
quo
dicunt
modò
calorem
intendi,
metaphora
ab
arcu
vel
fune
sumpta.
Neque
enim
calor
ia
remittitur
&
intenditur,
vt
ista:
"Nimirum
intensio
&
remissio
affectiones
oppositas
in
substan¬
tia
eadem
manente
designant
ignis
&
calor,
vt
intendantur
remittanturque
in
substantia
mutationem
coguntur
suscipere."
Qui
istud?
Appositione
mutua
partes
ipsae
fiunt
vnum:
Respondet
Scaliger:
"quod
propter
subiectam
quantitatem
maius
dicitur,
&
in
seipso
sine
quantitate
consideratum
maius
item
dicitur
propter
augmenti
proportionem.
Crescit
enim
pars
partis
appositione.
Haec
demonstrat
per
massam
ferream
ex
raro
mallei
percussione
coactam,
in
qua
idem
calor
quidem
fin¬
gitur,
sed
efficacioris
potestatis
ob
coniunctionem,
ex
subiectarum
partium
coactione,
&
partium
quoque
ignis
ipsius.
Quid
inde
vero?
Nimirum
cum
calor
augetur,
non
dicendum
id
substantia
factum
sed
vnione
partium
ante
dispersarum.
Si
in¬
tenderetur,
intenderetur
etiam
effentia
ipsa.
Omne
enim
accidens
proprium
aequale
est
essentiae,
&
idem,
Itaque
non
fit
in¬
tensio
qualitatum,
sed
accretio.
Idem
alia
quoque
rationem
probat.
Primum
calidum
&
summum
est
ignis
Principia
non
accipiunt,
sed
dant
alijs
Ignis
ergo
non
aliunde
accipit
calorem
combustiuum,
quem
tamen
non
habet
in
sua
sphaera.
Vnde
ergo
acceperit,
nisi
à
partium
propinquitate,
frequentia,
coagmentatione,
cohaesione,
vnione?
Haec
ille.
Cum
augetur
ignis
&
calor,
id
fieri
putat,
cum
ex
raro
laxoque
in
vnum
cogitur,
vbi
vim
habet
aliam,
quam
ibi,
potestque
hic
comburere,
ibi
non:
&
hanc
vult
esse
eius
intensionem,
remissionemque,
hoc
est,
vnius
eiusdemque
laxationem
subiecto
rarefacto
diductoque
in
amplitudinem
maiorem,
vnde
necesse
est
simul
vim
distribui,
inque
par¬
tibus
distribusionis
minorem
fieri:
deinde
contractionem,
reuocatis
ex
laxo
copsis
in
angustum,
vt
societate
partium
validior
fiat
impressio.
Sane
si
donemus
Scaligero
istam
graduandi
tationem,
quod
scilicet
non
in
substantia
tunc
augeatur
calor
secundum
hypothesin,
sed
saltem
effectu
propter
societatem:
veruntamen
docendum
est,
chymico
exemplum
productum
in
ferro
esse
inutile.
Neque
enim
maior
gradus
arti
conferetur,
si
faro
ferro,
substit
aecur
densius.
Qud
ni
vero?
lmo
rarum
fecrum
candefactum
plus
flammeorum
spirituum
suscipere
potest.
Vbi¬
maior
copia
ignitorum
halituum;
ibi
maior
ignis
potentia.
Condensatio
saepe
exprimit
excutitque
flammam,
prohibetque
ignem
exercere
actus
suos,
vt
cum
terreus
puluis
in
prunas
iniicitur.
Philosophice
itaque
ista
disputari
possunt,
sed
artiflei
sunt
inutilia.
qui
alio
modo
graduat
ignem
suum,
quam
rarefactione
&
adden¬
satione
e
usdem
mareriae.
Exempli
gratia:
in
stipula
laxa
solutaque
flagrat
ignis
vagaturque
libere.
Dicetur
eius
calor
minor
propter
dispersionem
partium.
Sed
comprebendantur
manipuli,
iunganturque,
&
torqueantur.
Licet
concesseris
Philosopho
tunc,
valentiorem
inesse
calorem.
Chymicus
tamen
respondebit,
se
effectum
ex¬
periri
contrarium.
Nam
ignis
in
raro
ligno
libere
ardems;
plura
habet
ad
actum
suum
adiumenta,
quàm
in
duro
solidoque,
etiansi
fingas
trumque
totum
inflammatum.
Ignis
prunarum
laxarum
spirituosior
est,
perflati¬
liorque,
sed
duterum,
licet
contactu
videatur
impressio
ab
his
maior
fieri,
tamen
minus
habet
spirituum,
minus
ab
êre
accipit
alimenti,
&
quia
conclusus
est,
etiam
infirmior
est,
licet
ob
materiae
robur
diuturnior,
Hęc
ita
ex
vsu
Tt