208
Comment.
Alchem.
Part.
I.
Lib.
II.
ex
vsu
ignium
respondebit
Chymicus
Scaligero,
quanquam
thesin
principaliter
non
petiuerit.
Potest
au¬
tem
etiam
hanc
subruere.
Nam
ista
addensatio
ex
raro
ferro,
vt
seruet
eundem
calorem,
imaginaria
potius
est,
quam
vera.
Sed
etsi
concedatur,
ex
lato
seu
amplo
in
angustum
cogi
calorem,
&
hic
in
substantia
sua
non
fieri
ma¬
iorem,
quam
ibi,
veluti
in
fauilla
sparsa,
&
coacta
vnum
eundemque
esse
magnitudine,
quod
tamen
neutiquam
per
omnia
probamus:
non
tamen
est
consequens,
nec
intendi
illum,
nec
remitti,
nisi
effectus
apparentia;
item
non
sieri
maiorem
minoremve
simpliciter.
Ignis
nm
actus
potens
est,
qui
disposita
corpora
in
sui
similem
naturam
vertere,
seque
propagare
potest,
accepto
pabulo,
&
sic
crescere
&
augeri
etiam
in
sua
substantia,
quomodo
&
calor
natiuus
in
animalibus
crescit
decrescitque
iuxta
subiecti
sui,
nepe
calidi
innati,
&
spirituum
dispositio¬
nem.
Nec
pendet
augmentum
&
decrementum
ex
ista
extensione
&
contractione
partium:
sed
ex
generatione
propagationeque
&
multiplicatione
spirituum,
aut
contraria
eorundem
paucitate.
Est
istud
accidentarium
aug¬
mentum
&
decrementum,
cum
colligitur
massis
densioribus,
aut
flatu
impellitur
duntaxat.
Ignis
natura
est
spiritus
calidissimus.
Spiritu
aucto
augetur
calor.
Quomodo
vero
augeri
potest
in
angusto.
"At",
inquis,
"non
flagrat
in
consinio
Lunae;
hîc
flagrat.
Solis
radius
in
amplo
imbecillior
est,
quam
in
angusto.
Nouimus
illa
exempla,
sec
agnoscimus
magnam
eorum
&
varietatem,
&
dissimilitudinem.
Non
vrit
ignis
iuxta
Lunam.
Non
te
refutabi¬
mus
experientiae
defectu.
Iam
enim
constat,
te
non
sensisse
ibi
ignes:
deinde
si
ibi
sit
materia
di
sposita,
incendi
sane
eam
posse
arguunt
cometae,
&
similes
ignes.
In
inferioribus
autem,
vbi
halitus
&
materia
alimenti
est,
eam
vim
exerit:
neque
potes
dicere,
hic
augeri
quia
ex
disperso
seu
ampla
sphaera
sublunari
redactus
est
in
angustum:
imo
creuit
per
generationem
sui
similis
in
materia
incendiaria,
nec
flatu
duntaxat
est
au¬
ctus,
vt
corpora
hydropicorum
in
tympanite;
sed
analogo
incremento
viuentium
per
materiae,
in
quà
propagatur,
aptitudinem
&
copiam
maiorem.
Eadem
ratio
est
radiorum
Solis,
quorum
ignis
seu
calor
appareter
quidem
seu
effectiue
augetur
reflexione
&
radiorum
ex
disperso
in
angustum
compulsione.
Sed
&
alia
augmentatio
est
per
generationem,
perinde
vt
&
in
vaporariis
nostris,
non
ille
calor,
qui
in
igni
est,
nos
tangit
&
calefacit,
sed
ab
eodem
propagatus.
Accidentia
nm
non
egrediuntur
sua
subiecta.
Si
ex
non
calore
&
non
igni
potest
ignis
fieri
per
rarefactionem
à
motu,
&
ex
parua
scintilla
sese
ignis
in
im¬
mensum
explicat
dilatatque,
vt
mundi
experientia
certum
est:
quis
tam
impudens
sit,
vt
neget
calotem
ignemque
augeri?
Ad
substantiam
satis
est
vel
minima
scintilla.
Ad
magnitudinem
requiritur
augmentum,
non
ratione
ex
amplo
in
angustum
compulsionis,
sed
substantialis
accessionis.
Ridebunt
istam
subtilitatem
Caculae,
cum
ex
magno
igni
per
conclusionem
fornacum
&
obstructionem
videbunt
non
fieri
auctiorem
calorem,
sed
minorem.
Ridebunt
&
illi,
qui
porcos
vstulant.
Nam
tripla
vel
quadrupla
fauilla
etiam
tota
ignita,
tantùm
non
potest,
quantum
vnus
incensi
straminis
manipulus,
vt
taceamus,
dementis
esse,
qui
sperare
ausit
ex
magno
ferro
raro
posse
ignem
vel
calorem
eiusdem
quantitatis
in
densam
massam
par¬
uam
cogi,
manente
gradu
eodem
quidem,
sed
effectu
validiore.
Sed
de
his
satis.
Quod
autem
Scaliger
ita
se
exercet,
id
subtilitatis
studio
demus:
neque
is
negat,
omni
modo
augeri
calorem,
sed
eo
duntaxat,
quem
habet
hypothesis,
videlicet
num
auctus
dicendus
sit,
cum
ex
raro
cogitur.
Hoc
nos
corrigimus,
asserentes
etiam
minui:
crescere
verò
etiam
posse,
sed
alia
ratione,
nimirum
per
propagationerum
&
pa¬
bulum,
vt
in
incendiariis
parabolis,
etc.
De
Scaligeri
vero
thesi
vide
in
fine
huius
capitis
plura.
Ignem
admittere
incrementum
&
decrementum,
intensionem
&
remissionem
certum
est.
Id
autem
fit
varii,
modis
Per
se
quidem
crescit,
aucto
pabulo
conueniente,
&
aere
submisso
liberiore.
Nam
non
satis
est
ad
augendum
vna
duntaxat
ratio.
Qui
enim
pabulum
augere
velit,
nec
permittere
laxius
spacium,
nec
aerem
liberalius
aspirare;
laterem
lauerit:
imo
copia
pabuli
oppresserit
flammam,
&
calorem
totum
Loquimur
autem
de
pabulo
apro,
in
quo
flamma
crescere
debito
modo
possit.
Fiustra
speres
pingue¬
dinis
augmentum
in
porco,
datis
caulibus
cum
aqua
simplici,
nec
crescet
pauco
feliciter.
Si
aptum
de¬
deris,
&,
vti
decet,
caetera
adhibueris,
voti
compos
fies.
Potest
ignis
esse
etiam
in
lapide
&
ferro,
&
li¬
gno
humido.
Adde
haec
prunis,
temeritatem
consilii
tandem
repudiabis.
Lampadi
si
infuderis
oleum,
&
similia
copiosa,
nec
simul
auxeris
ellychnium,
itaque
disposueris,
vt
simul
ex
aere
haurire
spiritum
possit,
oppresseris
flammam,
non
auxeris.
Itaque
sufficiendum
nutrimentum
idoneum
compiosius
est,
&
caetera
simul
administranda
ex
arte.
Interdum
solo
flatu
augetur.
Nam
cum
materiae
satis
est,
neque
licet
flammae
in
eam
libere
agere,
propterea
quia
spiraculis
obstructis
coercetur,
aut
aer
subire
non
potest
afflatu
per
folles
aut
tubos,
spiraculisque
reclusis
animatur,
hoc
est,
pabulum
suum
adoritur,
&
inuadit
lucide,
non
in
fumum
vertit
dimittitque,
sed
depascitur,
&
sic
quoque
actum
maiorem
adipiscitur.
Ple¬
beiae
est
notitiae,
cum
ligna
foco
incumbunt,
ita
vt
apte
subire
aer
non
possit,
&
ignem
exuscitare,
etiam
li¬
in
illis
nihil
est,
quod
reprehendere
queas,
tamen
malignam
inde
esse
flammam,
&
maxime
si
cineres
quoque
offereiant,
&
nimis
arcte
illa
sint
composita.
Via
ergo
facienda
est
aeri,
non
ad
ingressum
tantum,
sed
&
regressum
fumorum,
qua
arte
praefurnia
adiuncta
sunt
fornacibus,
&
venti
labra.
Quia
vero
spira¬
cula
possunt
esse
maiora,
minora;
plura,
pauciora:
flatus
quoque
fortis,
imbecillis,
multus,
paucus:
hinc
quoque
exurgit
graduationis
occasio.
Ita
cum
folles
fiunt
maiores,
minores,
&
diriguntur
in
mate¬
riam,
aut
obiter
inspirant,
diuersa
ratio
est.
Quaerat
iam
Scaliger,
vtrum
in
libero
rogo
flamma
maior
sit,
quam
in
angusto.
Si
rara
siue
composita
ligna
prius
ardeant
sub
dio,
vel
in
magno
vase:
&
postea
con¬
iungantur
coarctenturque
in
paruum.
Et
hactenus
quidem
cognitum
est
ex
discrimine
nutrimenti
ignis
gradum
dependere:
primum
quidem,
quia
alia
materia
ardentior
aut
mitior
est
alia:
deinde
quia
ex
copiosiore
copiosior
est
flamma,
si
simul
locus
&
spiracula
consentiant.
Nam
his
maior
est
facultas
regiminis,
potestque
artifex
hoc
praesidio
flagrantiorem
compescere,
&
minore
gradu
procurare:
con¬
tra
minus
ardentem
amplius
excitare:
postea
gradum
dirigi
etiam
vasorum
continentium,
&
liberi
ae¬
ris
potestate:
sunt
enim
capaciora,
angustiora,
tenuiora,
spissiora:
ostiis
amplis,
paruis,
&c.
Tertio
ad¬
miniculis
follium,
&
omnino
inspiratione
diuersa:
quarto
differentia
spiraculorum
ratione
multitu¬
dinis
&
magnitudinis:
apertionis
&
occlusionis
aliquorum,
vel
omnium
ex
toto,
vel
aliquatenus,
ad
quam
rem
valuae,
coni,
tabulae,
integrae,
perforatae
fieri
solent,
Additur