209
De
Pyrotechnia
&
affinibus.
Additur
quintum
ex
spacio
propiore
vel
remotiore.
Nam
vt
praecedente
capite
dictum
est,
dif¬
fert
flammę
vigor
partibus.
Deinde
aliud
est,
cum
per
cuniculos
&
fistulas
admittitur,
aliud,
cum
prope¬
tangit;
si
tamen
caetera
pariter
se
habeant.
Sexto
per
media
quoque
diuersimode
procuratur,
vt
per
aquam,
cineres,
arenam,
ferrum,
simplicia
vel
mista.
Septimo
attendendum
&
proprietati
spirituum
est,
qui
ex
pabulo
consurgunt.
Nam
quaedam
acres
valde
reddunt,
vt
sulphur,
&
bitumina:
quae¬
dam
mitiores,
vnde
gradui
aliqua
accedit
differentia,
&
praeterea
etiam
operi
aliquid
alluuionis.
Octa¬
uo
regiones,
vnde
admouetur
flamma,
vt
sursum,
deorsum,
à
latere,
supra,
infra,
particularitet,
omninò
considerandae.
Nam
&
in
his
est
magnum
ad
gradus
momentum.
Nono
nonnihil
debetur
climati,
vt
variare
gradus
possint,
aut
illi
saltem
mutentur,
quae
est
externa
circumstantia
quidem,
sed
tamen
arti¬
ficis
industriam
mouere
potest.
Decimo,
Solis
calor
graduatur
simplici
apricatione,
vel
sociali
praesidio.
Et
cum
solus
adhibetur,
variat
exceptione
in
plano,
in
concauo,
recto,
allapsu,
reflexo
per
specula
in¬
cendiaria,
concaua
vasa,
globos,
etc.
Istis
enim
multiplicari
potest
calor,
&
fortior
fieri,
vel
etiam
dirigi.
Sociatur
ei
interdum
aqua,
cinis,
fimus,
fere
eo
modo,
quo
&
in
fornacibus.
Cùm
opus
peragitur
in
arena,
Solis
radiis
aut
terrae
calore
feruefacta,
item
thermis,
&c.
hic
quidem
distantiae
à
principio
vigo¬
reque
caloris
obseruandae:
nam
vis
caloris
determinata
est,
fitque
imbecillior,
quo
remotior
est
à
suò
cen¬
tro:
ibi
vero
tum
hae
considerandae,
tum
arenarum
euentilationes,
conclusiones,
raritates,
densitates,
etc.
Plura
vsus
suppeditabit.
Notandum
autem,
in
quibusdam
modis
plus
praesidii
esse,
in
quibusdam
minus,
nec
calumnianda,
quae
vsus
edocuit.
Certum
quidem
est,
amplae
patentisque
fornacis
ignem
esse
validio¬
rem;
sed
hunc
pabulo
analogo
opottet
esse
instructum,
debetque
fornaci
respondere
ignis
proportiona¬
lis.
Si
aperire
ostia
omnia
&
spiracula
velis,
&
vnà
subtrahere
materiam
ignis,
non
intenderis
gradum,
sed
eum
plane
sustuleris.
Sin
tantum
disieceris
disperserisque,
pariter
contrarium
augmento
consequeris.
In
parua
fornace
magnus
ignis
proportionem
excedit
tota
ignita,
&
feruefacta.
Sin
concludatur,
ne
ma¬
gnus
quidem
esse
potest,
sed
suffocatur.
Studendum
certo
pabulo
est,
vti
prunis
conuenientibus.
Ha¬
rum
natura
motusque
cum
ardent,
sciendus.
Deinde
decet
nouisse
etiam
fornacis
&
caeterorum
instru¬
mentorum,
in
quibus
est
aliquid
momenti
ad
gradum,
conditionem
&
morem.
Tunc
poteris
materiam
debitam
inferre,
&
regere
ignem
ostiolis,
&
spiraculis
apertis,
clausis,
semiapertis,
omnibus,
aliquibus,
item
prunis
auctis,
minutis,
maioribus,
minoribus,
solidis,
raris,
sparsis,
cumulatis,
irrigatis,
aridis;
addi¬
to
ligno,
vel
sine
ligno,
&c.
Ad
ostia
stabunt
valuae,
tabulae,
lateres,
&c.
ad
fenestras
paratae
erunt
regulae:
ad
orificia
opercula,
ad
ventilabra
coni,
omnia
haec
vel
perforata,
vel
excisa,
vel
integra.
Agnoscere
gradum
primum
ex
tactu
potes.
Nam
primus
definitur
placido
calore:
secundus
acri,
&
iam
laedente
seu
intolerabili
manu
nuda:
tertius
destructiuus
est:
quartus
immodicus.
Sunt
&
differentiae
istorum
graduum,
ratione
principii,
medii,
finis.
Itaque
tactus
haec
quoque
discrimina
obseruabit.
De
inde
visus
diiudicat
multa.
Nimis
lucida
fornax,
intelligitur
magnum
habere
ignem:
obscura
paruum
Fumus
multus
malignam
flammam
signat,
caeteris
paribus.
Iudica
postea
ali¬
mentorum
ignis
proprietatem,
multitudinem,
paucitatem,
dispositionem,
raritatem,
soliditatem,
etc.
Insuper
laxitatem
&
amplitudinem
ostiorum,
&
potissimum
cinerarii,
&
orificii,
cum
respiraculorum
conditione.
Si
aperta
sunt
multa,
materia
ignis
multa,
ardoreque
simili,
gradus
est
vehemens.
Folles
magni
&
acuti
instigant
ignem
valide,
&
gradum
augent,
&c.
sic
quae
dicta
sunt
gradus
praebere,
ea
et¬
iam
sunt
indicia
eorum.
Praeterea
in
destillatione
aut
crebrae
sunt
guttae,
aut
rarae.
Si
ex
materiae
&
ope¬
ris
ratione
iudicaueris,
debere
rarius
cadere:
ignis
maior
iusto
est:
sin
densius,
minor.
Quando
vasa,
item
catilli
fuscantur,
ignis
frigidus
est.
Cum
candent,
vel
albent,
&
adhuc
flagrant,
magno
vrgentur,
idque
magis,
si
alembici,
rostra,
&
conceptacula
quoque
feruent.
Ex
spiritibus
quoque
vagantibus
ali¬
quid
est
iudicii,
sicut
&
cum
guttae
plane
desinunt.
Sed
tunc
attendendum
est,
ne
sit
peractum
opus.
Si
caloris
magni
indicia
non
desunt,
&
cessat
destillatio,
nec
videtur
pati
materia
vberiorem
ignem:
non
potes
inde
de
gradu
coniicere.
Quando
albent
spiritus,
gradus
maior
est,
quàm
cum
rubent,
vt
in
aquo¬
rum
fortium
destillatione,
tuncque
processit
opus
etiam
amplius.
Sed
attendendum
simul
ad
praesen¬
rem
materiam
est.
Sic
cum
prodeuntium
stillarum
color
mutatur,
addendum
subtrahendumve
sit
gra¬
dui
intelligis.
Haiusmodi
obseruationes
adduntur
singularibus
operibus.
Cum
rumpuntur
vasa,
aut
li¬
quescunt,
argumentum
habes
euidens
ignis
excedentis.
Tunc
&
nares
in
consilium
trahendae,
&
ni¬
dores
vestigandi.
Maiorem
ignem
requirit
ferrum
&
argentum,
quàm
aes:
maiorem
cortex
guaiaci,
quàm
cinamomum:
maiorem
ligna,
quàm
flores.
Aestimabis
ergo
&
hinc
de
gradu.
Docebit
te
spiri¬
tuum
ex
vino
&
quintae
essentiae
destillatio,
qui
ignis,
cui
sit
maior
vel
minor.
Nam
gradus
non
tantum
absolute
aestimandi
sunt,
sed
&
relate.
Aliter
de
iis
statuendum
in
vini
essentia,
aliter
in
aceti,
aliter
in
sa¬
libus,
aliter
in
metallis
&
lapidibus,
ex
quibus
fiunt
fortia
olea
&
spiritus.
Fixa
&
volatica
item
sibi
suos
gradus
admensurabunt.
Si
in
catino
cinereo
opus
peragitur,
colores
huius
&
fumigationes
monent
de¬
gradu
ignis.
Frigidior
enim
est,
vbi
circuli
apparent,
&
testa
fumigat.
Cum
vero
detrimentum
capit
massa,
&
fugere
incipit,
maior
plaerumque
est.
Quaedam
cum
virescere
incipiunt,
indicant
plus
ignis
si
bi
esse,
aut
deesse
additamenta
debita.
Cum
fluxus
adduntur
vel
omittuntur,
item
iudicium
variat.
Minor
enim
ignis
debet
esse
cum
fluxu.
Nam
hic
partem
operis
ignei
conficit.
Excoctores
metallorum
in
profluxu
&
scoriis
quoque
habent
sua
argumenta.
Quae
ignaue
fluunt,
citoque
concrescunt,
mate¬
ria
&
operis
ratione
aliter
postulante,
deficere
ignem
arguunt.
Potest
tamen
id
etiam
alio
fieri
vitio:
&
saepe
spiritus
seu
ventus
in
fornace
non
afflat
materiam
recte.
Potest
enim
fieri,
vt
pro
calido
frigi¬
dum
inspiret,
si
non
attentus
sit
excoctor.
Plura
petantur
ex
singularibus.
Illud
non
videtur
omitten¬
dum
esse,
aliquos
non
quatuor,
sed
plures
gradus
ignis
compilare.
Asscribimus,
quae
in
Rosario
Phi¬
losophorum
extant,
his
verbis:
"Est
ignis
multiplex"
(inquit
author)
"&
eius
qualitas
diuersa
per
quosdam
gra¬
dus
distincta.
Quidam
ignis
calidus
est
in
primo
gradu,
&
humidus
in
secundo,
scilicet
ventris
equini,
cuius
proprio
tas
est
non
destruere,
sed
augmentare
propter
suam
humiditatem.
Huic
comparatur
materialis
ignis
corporis
humani
ignis.
sani."
Tt
2
IX.
modi
adhibitio¬
nis
graduum
ignis.