211
De
Pyrotechnia
&
affinibus.
Quintum
argumentum
in
eiusdem
sectionis
prooemio
est.
Ait
enim,
se
ostendisse
partes
ignis
eas,
quas
gradus
vocant
coniunctione,
non
intensione
virium,
consequi
incrementum.
Quod
si
est,
frustra
Fracastorius
disputat
de
remissione
graduum
per
contrarium.
Haec
argutia
declaratur
exemplis
in
exercitatione
nona,
vbi
ait,
ignem
in
ferro
esse
validissimum
ob
densitatem:
in
ligno
minus,
imbecil¬
liorem
in
sana,
tum
in
papyro:
in
flamma
tam
dilutum,
vt
manum
traducamus
sine
offensione:
in
aqua
ardente
adeo
tenuem,
vt
ea
mad
factum
linteum
illaesum
relinquat,
id
quod
etiam
Aristoteles
attigerit
in
3.
sect.
problematum:
vt
sic
cum
ignis
duplici
de
causa
comburat,
quarum
vna
sit
alieni
solidi
admistio:
altera
vbi
ipse
purus
condensari
posse
concedatur:
quae
vtraque
ratio
per
accidens
sit,
&
ad
vnam
redeat
partium
propinquitatem,
quarum
coactione
in
minore
spacio
substantia
maior
&
vis
id¬
eo
maior.
Nam
quomodo
refrigescit
aqua
congelata
vberius:
ita
ignis
calescit
magis
addensatio¬
ne,
etc.
Haec
Scaliger
pro
sua
subtilitate.
Qui
Medicos
sequuntur,
thema
Fracastorii
non
abiiciendum
putant,
ideo
quia
artis
vsu
comprobatur,
&
si
aqua
sit
feruent
ssima,
simulque
alia
frigidissima,
calones
quoque
&
ambubaiae
sciunt
illam
temperari
huius
admistione,
aut
lente
exhalante
feruido
spiritu,
quo¬
facto,
necesse
est
rem
seipsa
frigidiorem
fieri,
sicut
&
in
peotredine,
&
glacie,
quae
paulatim
ad
eum
gra¬
dum
peruenit
expresso
calore
successiue.
Siue
ergo
simplicia
spectes,
siue
mista,
nihil
ille
dixit
absurde.
Num
ergo
Scaliger
in
veritatem
impegit?
Nos
quidem
nihil
attinet
illa
de
misturis
quaestio.
Verun¬
tamen
quia
iisdem
argumentis
pungi
potest
etiam
graduum
ignis
remissio
&
intensio,
excutienda
sunt
aliquantulum.
Procul
dubio
non
ignorauit
Fracastorius,
calidum,
qua
tale,
seu
omnino
calorem
non
admittere
in
se
vllam
partem
frigidi.
Qualitates
enim
non
recipiunt
misturam
contrariae,
sed
se
iugulant
expelluntque
mutuo,
nec
possunt
simul
esse
in
vno
indiuisibili.
Cum
autem
subiectum
sit,
quod
alterationem
sustinet,
idque
diuisibile
&
receptiuum
τοῦ
μεῖζον
καὶ
ἧττον,
ita
vt
idem
possit
esse
ma¬
gis
vel
minus
calidum,
intendique
&
remitti;
quomodo
constituuntur
&
contraria
mediata
ex
extre¬
morum
in
subiecto
concursu:
nihil
absurdi
habet
thesis,
nec
debebat
requirere
Scaliger,
vt
de
absolu¬
tis
qualitatibus
decerneretur
idem,
sique
putauit,
id
voluisse
alterum,
nescimus
quàm
recte
putaue¬
rit.
Nobis
enim
secus
videtur.
Et
sic
de
mistorum
constitutione
alterationeque
disserere
solent
etiam
Medici.
Non
quaerit
Chymicus
calorem
ignemve
suùm,
qua
absolute
calor
est,
aut
ignis
intendere
&
remitrere:
sed
subiectum
mutare
vel
alterare.
Graduatio
enim
eius
uon
est
caliditatis
in
seipsa
per
ad¬
mistionem
aut
subtractionem
mutatio;
sed
in
subiecto
alteratio.
Ignis
calor
etiam
in
minima
scintil¬
la
maximus
est.
Nihil
patitur
sibi
detrahi
per
se,
nec
admittit
in
societatem
&
ius
suum
vllam
frigidi
partem.
At
subiectum
vtriusque
susceptiuum
alterari
nihil
prohibet.
Haes
ipsa
consideratio
per
se
caloris
eandem
habet
rationem
etiam
in
mistis
perfecte
imperfecte.
Non
enim
in
indiuisibili
fit
per
contrarium
remissio,
nec
in
per
se
caliditate,
sed
in
subiecto,
in
quo
vis
alterius
contrarii
admisso
al,
hoc
ca¬
tero
retunditur,
&
sic
subiectum
alteratur
contrarietatibus
agentibus,
seque
mutuo
depellentibus
pro
viribus.
Quod
autem
dicit,
Ens
enti
contrarium
esse
ea
ratione
qua
est
id,
quod
est,
non
de
omni
posse
accipi,
sed
de
qualitatibus
tantùm
specie
distinctis
&
extremis,
alio
Philosophi
decreto
mani
festum
est.
Ait
enim,
ignem,
aquam,
terram,
neque
agere,
neque
pati,
qua
talia,
sed
qua
contrarie
tatem
habent.
Et
quorsum
negatur
contrarietas
in
substantiis?
Quod
autem
vult
caloris
essen¬
tiae
detrahi,
si
acceptò
frigore
remitteretur,
&
sic
gradus
non
amplius
ratione
maioris
mino¬
risque
differre,
sed
substantia,
inutile
est
sophisma.
Inseparabiles
sunt
à
subiecto
qualitates
istae,
Hoc
si
alteratur,
retuso
altero
contrario
per
immissionem
contrarii
agentis,
sufficit
&
Medico,
&
Chymico.
Quartum
nihil
habet
absurdi,
si
minima
intelliguntur
ad
sensum,
&
non
ad
naturam,
cuius
omne
corpus
est
diuisibile.
Componat
idem
ignem
calidissimum,
&
aquam
frigidissimam:
terram
item
siccissimam,
aeremque
humidissimum,
vt
fiat
inde
corpus
mistum
homogeneum,
cuius
etiam
minima
pars
ad
sensum
est
mista,
Num
&
hic
tollitur
contrarietas
in
vltimis
gradibus?
Alia
ratio
est
separatarum
cogitatione
qualitatum,
alia
cùm
in
subiecto
vtriusque
susceptiuò
concurrunt,
&
in
di¬
uisibili
iunguntur.
Sed
argutiis
istis
nemo
moueri
debet.
Rata
est
doctrina
Philosophi
in
2.
de
part.
ani¬
mal.
2.
calidius
frigidiusve,
aliquid
vel
aliquo,
vel
seipso
esse
posse.
Certum
enim
est,
quod
calidum
refrigescat,
idque
diuersis
gradibus.
Huc
pertinent
illa
aurea
Thesi
Scaligeranae
non
satis
fauen¬
tia:
Sed
cùm
aliud
(inquit)
per
se
calidum,
aliud
per
accidens
sit
(flamma
per
se
calida
est,
aqua
feruens
per
accidens)
refrigescit
quidem
lentiùs,
quod
per
se
calidum
est
(Fit
ergo
frigidius
seipso,
actum
sequente
fusci¬
pienteve
priuatione)
"sed
saepe
fit,
vt
sensu
vehementius
calefaciat
id,
quod
per
accidens
calidum
est:
item
amplius
vrit,
quod
per
se
calidum
est,
vt
flamma,
quàm
aqua
feruens,
quae
tamen
tactu
amplius
calefacit"
(At
Scaligero
aqua
feruens
calidior
debebat
esse
igni
intus
comprehenso,
&
in
densiore
subiecto
condensato.
Flam¬
ma
minor
gradu
calida,
quia
rarior.)
itaque
iudicium,
vtrum
ex
duobus
(actu
vel
potentia,
vt
sic
idem
ad
idem,
diuersimode
se
habens,
possit
esse
duo)
"calidius
sit,
non
esse
simplex,
apertum
est:
quando
fieri
potest,
vt
hac
alterum,
illa
alterum
ratione
calidius
sit:
nonnulla
ex
ijs
ne
dici
quidem
simpliciter
calida,
aut
non
calida
pos¬
sunt.
Subiecto
enim
quod
tandem
fit,
non
calida
sunt:
sed
per
associationem
calida
sunt,
veluti
si
ferro
calido
aut
aquae
nomen
impones,
etc."
Vide
ibidem
&
reliqua,
vbi
pulchre
disserit
de
graduum
fundamento
Philoso¬
phus,
praesertim
considerandum,
quod
ait,
patere
frigiditatem
esse
aliquam
naturam,
non
priuatio¬
nem,
in
iis,
quorum
subiectum
calidum
est
per
affectionem
siue
passionem,
quia
&
natura
ignis
tale
quid
fortasse
est,
vt
subiectum,
fumum
puta
vel
prunam,
quorum
ille
semper
calidus,
haec
post
extin¬
ctionem
frigida.
Ita
oleum
&
taeda
effici
frigida
possunt:
&
vicissim
aliqua
calida,
vt
adusta,
etc.
De
tali
ergo
graduatione
praecipiunt
nostri,
&
non
ipsas
in
se
caliditates
intruso
frigore
re¬
mittunt.
Quintum
argumentum
Scaligeri
tractauimus
quidem
supra,
&
humaniter
excusauimus
ex
verbis
his
(euerc.
12.
sect.
2.)
Aio,
nullum
calorem
alio
alium
maiorem
esse
eo,
quo
dicunt,
modo,
calorem
intendi:
Meta¬
Tt
2.
de
ortu
&
int.
1.
Calidum
non
est
ma¬
teria
frigido,
neque
hoc
ca¬
lido,
sed
sub¬
iectum
am¬
bobus.
Con¬
trarietates
non
trans¬
mutantur.