213
De
Pyrotechnia
&
affinibus.
fugacissimum
spiritum
nulla
possit
retinere
capsa,
&
si
includere
otiam
velit,
actum
perdiderit:
Sed
gra¬
dùs
istos
conficit
modis
pluribus,
quibus
moderatur
ignem
continuitate
successus
&
propagationis
eundem.
Certe
confutabitur
experientia
ipsa,
si
raris
carbonibus
velit
substituere
solidos
aut
ferrum
i¬
gnitum,
inde
ignem
intensionem
sperare,
quanquam
hoc
in
cauteriis
videatur
magis
conuenire.
Iam
enim
vsu
cognitum
est,
maiorem
valentioremque
ignem
esse
ex
rarioribus,
si
caetera
sint
paria.
Flam¬
ma
enim
halabile
quid
est.
Densa
minus
halant,
sed
in
se
suos
spiritus
conficiunt,
nec
emittunt
procul.
Est
&
hoc
indignum
philosopho
ex
accidente
de
rebus
per
se
statuere.
Quod
validiorem
impressio¬
nem
faciat
ferrum,
quam
stipula,
non
sola
addensatio
facit,
sed
vna
etiam
soliditas,
&
duritia
materiae,
quae
vrget
magis.
Alias
tam
intolerabilis
est
stipulae
flamma,
quam
ferri:
Et
vtraque
exulcerat
ma¬
num
tangentis
aliqua
mora,
ne
ludamus
cum
Scaligero,
celeriter
per
flammam
traiiciendo
manus.
Mirum
est
scripsisse
ignem
comburere
propter
admistionem
alieni
solidi.
Nullus
ergo
poterit
ex¬
tingui
arenis,
terra,
luto.
Alienum
solidum
non
facit
vrentiorem
ignem:
Sed
ipse
cum
in
hoc
pabu¬
lum
inuenit,
sese
multiplicat.
Est
autem
in
solidiore
spiritus
ex
mistione
coagulatus,
densior
confer¬
tiorque
&
potest
multo
pabulo
ignem
augere:
Sed
tamen
propter
fixionem,
non
halat
calorem
ex¬
panditque
vt
lignam
ardentia.
In
asbesto
&
auro
similibusque
gliscit
quidem
ille
spiritus:
Sed
inconsum¬
ptilis
est.
Nisi
aliquid
familiare
inueniret
ignis
in
istis
solidis,
quod
conuertere
in
sui
naturam
posset,
aut
cui
saltem
iungi,
non
ignirentur,
vt
aqua:
quae
tamen,
&
ipsa
feruet,
quia
non
est
sine
aeris
spiriti¬
bus,
qui
igni
sunt
cognati.
Ex
dictis
iudicari
quaestio
potest,
quomodo
constet
illa
ignis
graduatio:
Quan¬
titate,
qualitate,
substantia:
omnibus
an
aliquibus.
Dicendum,
quod
Chymicus
in
sua
flamma
quidem
spectet
principaliter
intensionem
caloris,
&
remissionem:
Deinde
etiam
halituum,
qui
sunt
cum
flam¬
ma,
moderationem:
vt
sic
pariter
in
quali
&
substantia,
quibus
adhaeret
το
πόσον,
quaerat
gradum:
Et
si
solam
qualitatem
ad
temperiem,
vel
alio
perducere
conatur,
non
tamen
id
semper
facit
eo
modo,
quo¬
alias
mista
possunt
tractari.
Non
enim
similis
est
flammae
natuta
lapidi,
aut
radici.
Itaque
cum
vnum
i¬
gnem
habeat
continuatione
&
successione:
Cogitur
pabulo
subtracto
vel
aucto,
vel
aliter
disposito,
vel
spiraculis
aliisque
instrumentis
flamma
gubernata,
suum
gradum
consequi.
Num
per
additionem
fri¬
gidi
aut
frigoris
minuitur
gradus
à
Chymico?
Puerile
est
hoc
quaerere,
cum
non
possit
eandem
nume¬
ro
flammam
retinere.
Generatione
v.
&
corruptione
variatis,
substantia
mutatur
varie:
Et
cum
substan¬
tia
quoque
proprietas
crescit,
minuiturue.
Alias
si
aquam
frigidam
affundit
flammae,
nimia
eam
restinguit¬
penitus:
minore
propter
aduersam
qualitatem
&
subiectum
diuisibile,
quo
comprehenditur
prunarum
su¬
perficies
&
occupatur,
calore
spirituque
in
interiora
refugientibus,
coërcet
flagrationem
paulo
momen¬
to:
sed
inde
postea
exurgit
calor
spiritusque
densior
&
fortior.
Si
ergo
ita
licet
dicerem,
per
frigidi
humidi,
aquei
affusionem
flamma
crescit.
Idem
fit
oleo
affuso
&
alio
pabulo.
Et
est
in
aqua
simul
potentia
reso¬
lutionis
in
aërem,
quam
ignis
immutabili
materia
tam
efficace
sui
actu
facile
procurat.
Quocirca
est
illa
affu¬
sio
nonnihil
confert
nutrimenti,
&
flammam
auget.
At
ex
hoc
accidentario
de
aliis
similiter
iudicare
velle,
in
errorem
est
procliue.
Aristoteles
frigidiora
facit
corpora
etiam
per
calorem
nempe
eum
qui
est
in
ambiente.
Chymicus
per
vaporationes
&
putrefactiones
suas.
Sed
hoc
aliud
est
negotium.
"Ergone",
in¬
quies,
"addensatione
illa
Scaligeriana
crescit,
cùm
cogitur
ad
interiora
&
multiplicatur
calor?"
Non
inquam
istud.
Non
enim
densatur
calor:
Sed
spiritus
cogitur
quidem,
sed
non
fit
in
se
feruentior,
verùm
ex
acciden¬
te
cumulatius
postea
erumpit,
quia
prius
erat
prohibitus
se
effundere:
Et
aliquid
incrementi
accepit
ab
aqua
resoluta.
Inde
ergo
postea
calor
maior
&
acrior:
quia
subiectum
auctum:
imo
&
tanquàm
fol¬
le
impulsum.
Redit
enim
ab
imo
spiritus
vi
contentiore,
cum
non
possit
subterfugere,
naturaque
al¬
tum
petat,
quia
iam
motum
accepit
à
duplici
causa:
aqua
nempe
cogente:
sed
repellente
solido,
in
quod
erat
impactus.
Ne
vero
de
frigiditate
solummodo
aquae
verba
facias,
cogita
idem
fieri
etiam
ab
aqua
tepida,
vel
feruente.
Plus
enim
est
in
humiditate
eius
corpulenta.
Sed
tamen
frigida
est
efficacior.
"An
non
ita
graduatur
ignis
artificialis,
vt
calor
natiuus
in
animalibus:
Est
aliquid
simile.
Nam
sicut
consenescunt
ani¬
malia
fiuntque
frigidiora
non
rarefacto
calore,
sed
deminuto
propter
consumptionem
aut
detrimen¬
tum
humidi
natiui:
ita
etiam
ignis
artificialis
facto
minore
deterioreve
pabulo
decrescit,
nec
parem
habet
actum.
Quod
si
restitui
posset
&
augeri
humidum
natiuum
animalium,
proculdubio
etiam
ca¬
lor
incrementum
caperet:
Praeterea
sicut
elementaris
calor
intendi
adeo
in
homine
potest,
vt
febrim
excitet,
laedatque
actiones,
quia
peregrino
humore
seu
pabulo
excanduit:
ita
fieri
in
igni,
rtificiali
potest.
Scribit
Cardanus
in
subtilitate
sua
diminui
calorem.
Si
fornacum
superioribus
parti
bus
addan¬
tur
spiracula.
Sed
si
pabulum
seu
fomentum
non
deficiat,
contrarium
euenit.
Artis
est
prtenti
fornaci
multum
fomenti
dare,
nisi
volumus,
vt
deficiat
ignis.
Tunc
autem
calor
est
vberior.
Caeterum
neces¬
sariam
esse
graduum
ingeniosam
obseruationem
&
diuersas
ignis
calorisque
accommodationes,
res
i¬
psa
loquitur.
Cardanus
quoque
id
coactus
est
confiteri
in
17.
"subtilium",
ubi
ait,
"Mirum,
quantum
intersit
quo¬
modo
ignis
adhibeatur
in
metallorum
tractationo
&
reliquorum,
quae
igne
perficiuntur.
Prasertim
in
purpurina
ignis
varietas
perspicua
est.
Multum
interest
an
ignem
perpetuùm
aut
interruptum
adhibeas,
acrem
aut
mollem"
(blandum,
mitem
lenem)
"magnum,
paruum,
sensim,
repente.
circum,
aut
ab
une
latere,
agitatum
follibus,
aut
quiescentem,
diui¬
turnum,
breuem,
tangentem,
aut
extra
vas:
cum
flamma
vel
per
solas
prunas:
conclusum,
liberum,
simplicem
reflexum:
ad¬
dita
materia
alia
ardente,
quae
vim
propriam
etiam
in
igni
retineat.
Multum
enim
refert,
cum
quibus
vnumquodque,
quod
liqua¬
tur,
societur,
etc."
Videtur
hic
nobis
graduationes
plurimas
describere
velle,
atque
etiam
modum
quendam
in
ad¬
ditamentis
ponere.
Sed
sunt
modorum
&
accommodationis
graduùm,
vt
ante
dictum,
diuersitates.
Quaeritur
an
non
gradus
quidem
sint
quatur,
sed
illi
tam
varii,
quam
ignes
per
varias
materias
procurati:
exempli
causa,
si
ignis
flammeus
sit
per
prunas,
hic
gradus
quatuor
iuxta
intensionem
&
remissionem
artis:
Sip
ligna,
iterum
quatuor:
si
per
candelas
totidem,
vt
vna
candela
sit
primi
gradus,
duae
secundi,
tres
ter¬
tii,
quatuor
quarti.
Eodem
modo
si
stramina,
arundines,
φρύγανι
lampades,
soles,
cineres,
arenę,
limatu¬
ta
ferri,
aqua,
&c.
vsurpentur.
Vnde
consoquens
videtur
non
figendam
esse
cogitationem
in
argumentis
à
tactu
καθ’
ολου
Tt
4