214
Comment.
Alchem.
Part.
I.
Lib.
II.
ολου,
sed
gradus
4.
tot
modis
esse
distinguendos,
quot
sunt
ignes.
Imo
adhuc
maior
varietas
erit,
si
sin¬
gulis
materiis
alligetur
suus
ignis.
Cum
nim
effectum
simul
comprehendamus,
is
autem
varius
est
pro
varia
dispositione
patientium:
&
definiatur
vltimo
gradu,
cum
est
violentus
&
destructiuus,
primo
cum
calor
prima
facit
auspicia:
iam
autem
in
viola
aliísque
floribus
destructiuus
&
vltimus
sit,
qui
in
ferro
nondum
primus:
consequens
videtur
esse,
gradus
etiam
ex
potentia
patientis
materiae
deducendos
esse.
Ignea
enim
vis
exercet
actum
suum
iuxta
resistentiam
passi,
&
vt
Aristot.
dicebat,
agentium
actus
sunt
patientum:
&
morus
est
actus
mobilis,
qua
mobile,
Respondemus
gradibus
accommodandas
esse
materias,
qua
accommo¬
datione
est
illi
aliquid
varietatis
&
differentiae
accipiunt.
Sed
inde
non
necesse
est,
eos
simpliciter
mu¬
tari,
cum
comparatè
και
πρός
τι
iudicentur.
Nec
ignorandum
est,
in
diuersis
ignium
accommodationibus
etiam
describi
gradus,
qui
referendi
sunt
ad
analogiam
genericae
doctrinae.
Itaque
cum
iubetur
Chymicus
ignem
circularem
per
gradus
administrare,
incipiendum
sibi
esse
à
primo
paulatimque
progrediendum
ad
se¬
cundum
&
reliquos
intelligit.
Solet
a.
tunc
circulus
satis
amplus
fieri,
veluti
capacitati
dodrantalis
in¬
ter
circumferentiam
&
centrum.
Primus
gradus
erit
posito
igni
ad
ambitum,
secundus
palmo
propior,
tertius
iterum
palmo:
quartus
cum
olla
obruitur
flamma.
In
igne
reuerberii
binis,
vel
senis
horis
mutantur
gradus,
put
admonebit
res
ipsa.
Nam
tempora
non
possunt
definiri
absolute:
sed
necesse
est
respici
ad
na¬
turam
patientis
materiae.
Nec
parùm
est
in
artificis
peritia.
Itaque
aliquis
citius
potest
absoluere
opus,
a¬
lius
tardius,
pro
vr
industriè
rexerit
ignem.
Quando
erratum
in
graduando
commissum
est,
reuocari
non
potest
perustum.
Hic
enim
valet
illud:
"à
priuatione
ad
habitum
impossibilis
regressus".
Itaque
in
alia
materia
denuo
la¬
borandum.
Cum
peccatum
defectu
est,
succurrere
poterit
exuscitata
diligentia.
Veruntamen
&
hęc
de¬
terminanda
sunt
ex
rei
natura,
&
errati
magnitudine.
Notabit
Tyro,
praecipi
interdum
progressum
per
gradus.
Sed
nihil
aliud
intelligi,
quam
vt
à
lento
igni
incipias,
pergasque
ordine
ad
finem,
etiamsi
nun¬
quam
transcensurus
sis
tertium
gradum,
aut
ne
hunc
quidem
attacturus.
Videat
ergo,
in
quo
opere
id
iniungatur.
Neque
enim
in
omnibus
ad
vltimum
pergendum
est.
CAPVT.
XIII.
De
ignis
effectis.
ALiud
calorem
esse,
aliud
ignem,
non
est
ignotum.
De
caloris
effectis
supra,
quae
succurrerunt,
scri¬
psimus,
ex
quibus
nonulla
etiam
sunt
ignis,
si
nolumus
calorem
&
ignem
confundere,
sed
hic
sub¬
stantiam,
&
potissimum
flammam,
quae
artificis
potestati
subest
&
accommodari
regique
industria
po¬
test,
de
qua
etiam
hactenus
praecipue
disputatum
est,
intelligere.
Et
sane
est
aliquis
calor
ent
humidus:
sed
ignis
omnis
siccus,
adeo
vt
gradus
quoque
caloris
&
ignis
non
perinde
se
habeant,
vti
multis
patuit.
Quo¬
circa
different
etiam
effecta,
vt
aliter
agere
ignem
dicendum
sit,
aliter
calorem,
qui
non
est
ignis
solius.
Sunt
quidem
elementa
actiua
passiuaque
ratione
contrarietatum:
sed
cum
à
forma
motus
sit
effectius
&
in
materia
potentia
passiua,
dispositioque
ad
contrarium,
in
substaniis
diuersis
variare
operationes
ex
proprietate
naturae
cuiusque
apertum
est.
Ignis
ergo
licet
etiam
per
calorem
sit
efficax,
tamen
non
tantum
qua
calidus,
est
considerandus,
sed
&
qua
siccus,
tenuis,
crassos,
vegetus,
ignauus,
acer,
leuis,
spirituosus,
fumidùs,
hoc
illo
pabulo
enutritus,
quo
necesse
est
etiam
halitus,
hoc
est,
substantialem
eius
partem
mu¬
tari
&
ad
diuersas
actiones
disponi.
Hoc
apparet
etiam
in
lumine
eius.
Variat
nim
hoc,
si
ignem
sulphure
nutrias,
si
aqua
ardente,
oleo,
taeda
&
similibus.
Nemò
itaque
putet,
nos
odiosa
tautologia
chartas
im¬
plere.
Quod
si
omnino
velit
hoc
caput
illi
iunctum
esse
debere,
persuadeat
sibi,
non
omnia
nobis
vno
in
loco
succurrisse,
aut
etiam
animi
gratia,
ne
obrueremus
copia
lectorem,
ibi
omissa
in
hanc
classem
con¬
iecisse.
Nolumus
a.
repetere,
ignem
actiuum
esse
δυνάμει
vel
ένεργεία
nec
aliqua
efficere
καθ’
αυτο
aliqua
κατα
συμβεβηκός:
&
similia.
Ex
generica
doctrina
ista
accommodanda
sunt
specialibus.
&
ex
pridem
no¬
tis
ad
sequentia
deinceps
transferenda.
Nec
putamus
consultum
esse,
vt
tempus
teramus
nugis
illis,
Car¬
danaeis,
num
agat
ignis,
vt
substantia,
an
vt
qualitas:
Vitaline
operatione,
an
naturali,
cum
videantur
ali¬
qui
non
tantùm
vitam
animamque
igni
assignare,
verum
etiam
nonnullam
in
agendo
discretionem
ad
similitudinem
operum,
quae
fiunt
cum
electione.
Scire
enim
dicunt
agentia
naturalia
ex
praedestina¬
tione
sua,
quid
&
quantum
&
quousque
agere
debeant.
Vnde
istae
Paracelsitarum
ventosae
iactationes,
sua
medicamenta
prouidentiae
dono
nata,
cùm
ignibus
sunt
praeparata,
nihil
agere
vltra
id,
quod
sciunt
sibi
praedestinatum,
aut
quaerere
tantum
inimicum
suum,
caeteris
parcere,
quadam
discernendi
pruden¬
tia.
Quin
&
ignes
istos
scientiam
veneni
&
medicinae
habere,
&
ideo
vtrumque
separare,
seruatoque
auxilio
damnosum
destruere,
&
amouere.
Modificate
hi
loquantur,
an
per
essentiam
parùm
refert.
Ne¬
que
enim
consentanea
sunt
naturae
rerum
vtro
accipiantur
modo.
Si
absque
artifice
sit,
ignis
simplici¬
ter
pro
se
agit
&
consumit
corrumpitque
sine
discrimine
quicquid
tangit
corruptioni
obnoxium.
De¬
uorat
homogenea
&
heterogenea,
dissipat,
inque
fumum
vertit,
nisi
fixa
sint.
Sed
his
omissis
dicimus,
Quaedam
ascribi
igni
interminate:
quaedam
certa
ratione:
vel
si
mauis
simpliciter
&
absolute:
quaedam
alia
comparate
determinateque
respectu
graduum,
&
materiarum
singularium.
Hanc
distinctionem
quantum
possumus,
sequemur.
Num
mouere
sensus
possit
ignis,
non
eget
verbis.
Qualitatibus
enim
tactilibus,
atque
etiam
leuitate,
raritateque
sui
id
comprobatum
dedit
omnibus.
Nec
minus
id
lumine
contestatur,
&
motu.
Sed
philosophus
Chymicus
non
solicitus
est
tam
de
genericis
istis
&
euidentibus
quam
de
considerato
in
sua
singularitate.
Itaque
quaerit,
num
aliquis
ignis
dari
possit,
qui
cum
intra
le¬
gitimum
ad
sentiendum
spacium
sit,
nec
applicationis
debitae
beneficio
careat,
tamen
non
moueat
sen¬
sorium,
nec
det
suae
praesentiae
signa
alia,
nisi
per
experientiam,
quo
pacto
scimus
totius
substantiae
na¬
tura
&
occultis
qualitatibus
quaedam
agere,
Rhabarbarum
purgare,
napellum
occidere
&
sic
de
caete¬
ris.
Si
ipse
est
actus
quidam
(non
enim
de
potentia
igni
loquimur)
motiuus,
maximeque
agilis,
ita
vt
non
egeat
alio
exuscitante,
applicatus
patienti,
mouere
debebat,
vt
tactum
adoriri,
visum
prouocare,
&
et
Sed
e¬