215
De
Pyrotechnia
&
affinibus.
Sed
euenit,
vt
istud
vel
non
fiat,
vel
saltem
non
pro
natura,
&
existimatione
publica
ignis.
Id
primum
fit
cùm
non
est
dispositum
ad
patiendum
subiectum:
Postea
cum
interuenit
medicamen
vel
obstaculum:
Insuper
cum
non
respondet
medium:
praeterea
cum
ipse
ad
impressionem
faciendam
non
idoneus:
quam
omnia
cum
caeteris,
reuocantur
ad
indispositionem
per
se
vel
per
accidens,
vnde
tactus
&
affectio
pro¬
hibetur
in
totum,
vel
intra
gradum,
qui
poterat
esse
motiuus.
Hinc
quanquam
ignis
alioquin
calefaciat
&
alia
naturae
suae
conuenienter
agat
in
sensus:
euenire
tamen
potest,
vt
admotam
materiam
ipse
cor¬
poraliter
tangens
non
calefaciat:
nec
cum
corpus
sit,
corpulentiae
signa
prae
se
ferat.
Sic
flamma
lumen
in
medio
perspicuo
gignit
natura
sua:
Sed
fieri
potest,
vt
&
ipsa
sit
obscura:
Et
sane
non
omnis
ignis
vi¬
detur,
non
tantùm
tunc,
cum
maior
actus
ocupauit
organum
visus
sicque
efficit,
vt
etiam
admissus
mi¬
nor
non
sentiatur,
sed
occultatus
luminis
alterius
vehementia
inch
eruabiliter
subrepat:
Verum
est
absque
illo.
Non
dicimus
de
pruna
intra
ollam
latitante,
nec
de
cineribus
sepulta:
Sed
de
igni,
qui
ob
subtili¬
tatem
sui
non
videtur,
qualem
philosophi
esse
volunt
sub
lunae
ambitu.
Non
est
calor
nudus,
qui
ge¬
neratione
ignis
fit
in
medio,
quoque
assantur
res
&
torrentur,
quin
&
vruntur,
&
saepe
flammam
rapiunt.
Ignis
est,
qui
&
in
altum
ex
flamma
surgit,
&
ad
latera
propagatur.
Hic
cum
actu
sit,
non
tamen
videtur,
Nec
radii
solares
oculis
apparent,
nisi
in
termino,
nempe
folidi
corporis,
vel
quando
per
aerem
pulue¬
rulentum,
aut
roridum
meant.
Hinc
oritur
differentia,
inuisibilem
esse
aliquem,
aliquem
visibilem
li¬
cet
id
et
aliquando
intelligatur
de
potentiali:
idem
de
calore
rebus
congenito.
Lumen
ergo
facit
ignis
in
medio
perspicuo,
sed
non
semper.
Raritas
n.m
spiritus,
qui
est
pars
essentiae
eius
materialis,
suberfugit
vi¬
sum,
&
nec
se,
nec
alia
terminat
visiue
aut
coloris
modo.
Cum
corpulentior
euadit,
seu
mistura,
seu
sub¬
iecto,
seu
addensatione,
veluti
per
parabolam,
lumen
excitat,
quanquam
in
parabola
non
sine
fomite
ha¬
labili.
Spiritus
nm
eius
halitu
crassiore
accepto
apparere
incipit.
Ignem
esse
in
calce
viua,
cum
affusa
est
aqua,
tactus
sentit,
sed
non
oculi,
nisi
signo
accidentario.
Cum
aqua
caustica
affunditur
ferro
vel
stibio
vel
plumbo
ignem
adesse
idem
percipit
tactus
cum
damno
sui,
si
velit
manus
immorari.
Oculi
vident
nul¬
lum
Fornaculae
ferreae
non
semper
eam
ignis
quantitatem.
(Recten.
Scaliger
contra
Cardanum
dispu¬
tat,
ferri
raritatem
admittere
ignem
in
substantia)
habent,
qua
lumen
gignant:
imo
nec
fictiles
semper
candescuntat
vrunt
igneosque
habent
effectus
adeo,
vt
ligna
arida,
lintea,
similiaque
crement
&
in
il¬
lis
in
flammam
abire
visibilem
ignis
possit
invisibilis.
Quomodo
autem
tactum
interdum
omittat,
di¬
cemus
infra.
Nunc
ad
caeteros
sensus.
"Mirum",
inquit
Plinius
lib.
15.
cap.
27.
"tria
naturae
praecipua
elementa
si¬
ne
sapore
esse,
sine
odore,
sine
succo,
aquam,
aërem
ignem.
Neque
ergo
mouebunt
olfactum
&
gustum."
At
ignem
py¬
rotechnae
sentiunt
nidore:
Et
manifestum
est
empyteuma
gustui
&
olfactui.
Vnde
etiam
tam
stu¬
diose
adustiones
eluere
&
extergere
aut
obliterare
contendunt
artifices.
Halabilis
est
ignis.
Halitus
discernit
olfactus,
qui
ideo
etiam
igneus
dicitur.
In
historia
sacra
apud
Danielem
miraculi
&
prodigium
instar
erat,
nullam
adustionem
naribus
percipere
in
vestimentis
&
pilis
in
igneum
furnum
iniectorum.
"Non
debent",
inquis
"sapor,
odor,
color,
sentiri
in
igni.
Est
enim
corpus
simplex:
Et
istae
sunt
affectiones
mistorum."
Satis
est
tactiles
primas
sentiri,
quae
simplicibus
insunt
ratione
elementi
ad
agendum
pariendumque
mi¬
storum
causa.
Non
deesse,
qui
ita
philosophentur,
scimus.
Itaque
etiam
coelum
&
aethera
miscent
non¬
nulli,
seu
elementis,
vt
Marblius
aliíque
Platonici,
seu
Mercurio,
sale,
sulphure,
vt
quidam
ex
grege
Pa¬
racelsi.
Sed
color
non
debetur
misto,
qua
mistum.
Terminati
luminis
est,
vt
pridem
demonstrauit
Ari¬
stoteles.
De
sapore
&
odore
non
quidem
negare
possumus,
ea
ex
mistis
exurgere,
quanquam
multis
absint
mistis,
&
Medici
simplicissimam
aquam
faciunt
insipidam.
Verùm
elementa
circa
nos,
non
vsi¬
quequaque
sunt
pura.
Halitus
sane
&
fumi
tam
odorem,
quam
gustum
mouent.
His
si
ignis
pollet,
vti
necesse
est,
si
continuo
apud
nos
fit
in
halabilibus:
iam
mouebit
vtrumque
instrumentum,
quanquam
nos
linguam
accommodare
non
facile
velimus.
Quod
tactiles
qualitates
attinet,
ita
quidem
disputare
solent
vulgatae
scholae:
Sed
&
illę
debentur
mistis.
Purus
enim
vndiquaque
ignis
tactum
non
mouet.
Quae
dicuntur
de
concursu
admisturas,
valeant
suo
pondere.
Non
tamen
desunt,
qui
iam
olim
verbo
omnipotentis
creatoris
facta
esse
mista
rata
seu
stata
determinataque
&
constantia
volunt,
non
iam
misceri:
ita
vt
elementa
hodie
vel
imperfecta
mista
constituant
tantùm,
vel
composita
potius
per
ac¬
cumulationem:
alias
conseruationi
magis
inseruiant
non
per
nutritionem:
Simplex
enim
non
nutrit:
Sed
externis
adminiculis:
Quam
ob
causam
Seuerinianis
placet
elementa
esse
capsas
potius
rerum
&
loculamenta,
quam
partes
mistorum
essentialiter
constitutiuas.
Sed
haec
mittimus.
Num
igni
quicquam
generetur
plausibilis
&
expectatione
plena
quaestio
est,
nec
parum
attinet
Chymicùm.
Negatur
enim
hic
quicquam
facere
&
gignere
posse,
quia
instrumentum,
quo
in
arte
sua
vtitur,
non
generet
quicquam.
Huius
fundamenta
petuntur
ex
peripato.
Ignis
nullum
animal
ge¬
nerat,
scriptum
est
iu
2.
de
Cen.
an.
3.
neque
constitui
quicquam
densis
vel
humidis
vel
siceis
videtur:
Sed
solis
&
animalium
calor
principium
habet
vitale.
In
4.
Gen.
an.
vlt.
calores
&
refrigerationes
cum
mode¬
ratione
quadam,
generationes
sine
moderatione
corruptiones
efficiunt.
Calor
v.
igneus
immoderatus
est.
Id
fidem
accipit
ex
2.
de
Gen.
&
corr.
tex.
21.
seuc.
3.
Ibin.
haec
ponuntur:
"Ignis
est
excessus
caliditatis,
quemad¬
modum
glacies
frigiditatis.
Congelatio
n,
&
exarsio
superabundantiae
quaedam
sunt:
illa
frigiditatis,
haec
caliditatis.
Si
i¬
gitur
glacies
est
congelatio
humidi
frigidi:
ignis
erit
exarsio
calidi
&
sicci.
Et
ideo
nihil
ex
glacie
generatur,
neque
ex
igne."
Haec
ibi.
Si
immoderatio
nihil
gignit:
Ignis
a.
est
excessus
modi:
apertum
putant
esse,
nihil
gignere
ignem:
A
pari
quoque,
quia
glacies
nihil
generat,
volunt
ignem
nihil
posse.
Conclamatum
itaque
iudice
Cardano
est
de
Chymicorum
Chrysopoeia,
quia
ignes
nihil
gignunt.
Sed
non
parturbant
nos
isti
clamores.
Dent
saltem
quod
dare
coguntur,
ignem
destruere.
Cum
a,
destructio
vnius,
sit
alterius
generatio.
(Hunc
enim
circulum
conficit
phi¬
losophus
ipse)
consequens
erit
ignem
est
generare:
Deinde
cum
naturalis
agentis
finis
sit
similitudo
passi,
quan¬
tum
fieri
potest
i
Et
simile
naturaliter
gignit
simile:
concedent
opinamur,
ignem
gignere
sibi
simile
in
materia
eum
negare
nequeant
quod
validum
sit
agens.
Addat
Cardanus
ignis
generatione
per
propagationem
ex
prexistente
actu¬
igni,
qui
ne
carbonarii
quidem
&
calones
ignorant.
Audiatur
Pliml.
11
5.
36.
de
Pyrali
siue
pyrausta:
Gignit,
inque,
aliqua
2.de
ortu
&
interitu
tex.
10.