Exer.
23.
Item
9.
216
Comment.
Alchem
Part.
I.
Lib.
II.
"aliqua
&
contrarium
naturae
elementum
Siquidem
in
Cypri
aerariis
fornacib.
ex
medio
igni
majoris
muscae
magnitudinis,
volat
pennatum
quadrupes
Appellatur
pyralis:
à
quibusdam
Pyrausta."
Haec
ille
ex
Aristo.
qui
lib.
5.
hist.
an
.c.
19.
non
ex
auditu,
sed
scienter
scribit:
"Quin
etiam
in
illis,
quae
putredinem
nullam
posse
recipere
existimantur,
nasci
animalia
O¬
VIMVS,
vt
vermes,
in
nive
vetustiore:
In
Cypro
aerariis
fornacibus
vbi
chalcites
lapis
ingestus
compluribus
diebus
crematur
bestiolae
in
medio
igne"
(Scaliger
volebat
in
parte
superiore)
"quae
per
cum
saliunt
etc.
Emoritur
hoc
genus,
ouum
ab
igni¬
illud
à
niue
dimotùm
est:
seu
vt
Plin.
Quandiu
est
in
igni
viuit
Pyralis
cum
euasit
longiore
paulo
volatu,
moritur."
Haec
illi,
ne
dicas
omnia
ab
igni
consumi.
Non
ausus
est
ista
negare
Scaliger,
sed
porius
confirmat,
confutatque
illos,
qui
ex
oculis
Galeni
producta
argutia
contrarium
statuunt.
Tractat
a.
ibi
eandem
quastionem
de
generante
vi
caloris
contra
Cardanum,
quanquam
non
in
specie
de
igni,
sed
omnino
de
calore
vt
eo
absurdior
sit
Carda¬
ni
negatio.
"Nihil
phibet,
inquit,
vt
in
humidissimo
elemento
generantur
pisces,
ita
aliqua
animalia
in
siccissimo"
(Car¬
danus
ideo
negauerat
gignere
calorem,
quia
siccus)
"nec
ideo
quia
consumit
ignis,
non
generat.
Non
enim
omnia
consumit,
vt
aurum.
Ignis
materia
est
&
formae
ad
certa
opera
instrumentum:
Item
ignis
Aegyptus
pullos
ex
ouis
excludit:
potestque
ent
serum
vermes
ex
ouis
producere."
Haec
&
similia
Scaliger,
quem
videas
licet.
Pugnas
Chymicorum,
quos
immerito
Car¬
boniuoros
vocat.
quorumque
fornaculas
odit
odio
plus
quam
Vatiniano,
pugnat
vel
inuitus.
Et
sane
qui
mista
sua
&
nutritiones
conficiunt
ex
quatuor
elementis,
vt
in
2.
de
ort:
&
interituc.
7.
&
8.
seu
tex.
49.
vbi
ex
omnibus
componuntur
simplicibus,
&
nutritio
et
conficitur
mistorum
ex
mistis,
quanquam
ibi
ignem
solum
inter
simplicia
nu¬
triri
scribat,
quia
maxime
sit
formae,
&
quod
nutritur,
comprehensum
cum
materia
forma
est,
non
possunt
negare
i¬
gnem
aliquid
generare,
&
ex
eodem
fieri
posse,
licet
non
solo,
mista.
Nolumus
producere
exempla
generationum
apertissimarum
per
ignem:
Illud
Chymico
constat,
ignem
posse
accommodari
industria,
vt
plurium
operum
pul¬
cerrimorum
fiat
causa,
vt
in
natura
minerali,
vbi
ignis
infinitas
peragit
generationes,
ita
in
arte.
Quam
multa
medicamenta
Dioscorides,
Galenus
&
alii
generant
seu
faciunt
ignis
praesidio?
Imo
vafri
sunt
isti
Chymici,
qui
non
vno
motu
vtunt
ad
generandum,
&
Cardanum
rident
de
igni
&
igneo
calore
tam
pueri¬
liter
balbutientem.
Arist.
in
2.
de
Gen.
an
I.
à
caliditate
&
frigiditate
posse
fieri
scribit
dura,
mollia,
lenta,
rigida
tam
in
naturae,
quam
artis
operib.
Ibi
ratione
ossis,
carnis
&
caeterorum
existente
à
motu
seminis:
hîc
ense,
ser¬
ra,
etc.
à
motu
instrumentorum,
qui
artis
obtinet
rationem.
Triplici
ergo
potestate
instructus
est
Chy¬
micus
ad
generandum,
nempe
naturae
(nonn.
facit
quid,
vt
arcularius
lecticam
compingendo
ligna,
sed
na¬
turae
fauore
&
auxilio)
postea
artis,
tertio
instrumentorum
artis
partim
ministrantium
tantum,
partim
etiam
principaliter
agentium
&
naturam
solicitantium,
in
quo
genere
est
ignis.
Itaque
non
est
vt
metuat
illas
fatuas
morsiunculas
eorum,
quibus
odio
sunt
&
inuisae
fornaculae
Chymicę.
Rodant
a,
inter
se
ipsi
aduersarii,
&
subtiliter
litigent
num
ignis
quicquam
procreet,
an
nihil.
Non
magis
mouebitur
Chymicus,
quam
cautes
Marpesia
istorum
digladiationibus.
Si
nolunt
concedere
Chymicum
per
ignes
gignere,
dicant
sane
fi¬
cere,
quod
alias
arti
tribuunt,
&
subtiliter
discernunt
inter
gignere,
facere,
agere.
Quid
tum
postea?
Quod
ad
Aristotelis
sententias
attinet,
excessum
caloris
ignei,
qui
tamen
ad
multa
se
dissimiliter
habet,
atque
id¬
eo
ardorem
quoque
flammeum
negat
generare,
generatione
nimirum
simpliciter
&
per
se.
Nam
calor
excedens¬
destruit.
Quando
a.
instrumentaliter
consideratur:
Et
pro
cuiusque
rei
natura,
moderatur,
quidni
habeat
efficiendi
pro¬
creandique
potestatem?
Non
tamen
ita,
vt
quis
putet
se
posse
per
calorem
ex
stipula
facere
aurum,
vel
triticum
aut
ada¬
mantem.
Quanquam
enim
hic
famulari
calor
possit
tamen
formę
ratio
ab
interiore
dependet
principio,
quod
si
non
est
in
materię
potentia,
ignis
illud
non
procreabit.
Discant
hinc
illi
similarium
ex
elementis
conflatores,
non
sic¬
existere
partès
animalium,
vt
volunt,
coeuntib.
calidis
humidis,
frigidis,
siccis:
sed
ita
vt
cum
Aristot
er¬
plicant
Chymici,
quanquam
vtrique
fateantur
ista
olim
concurrisse,
&
in
materiam
mistorum
assumpta
fuis¬
se,
quod
nostri
sciunt
non
bruto
coitu
fortuitoque
factum,
sed
certa
ratione,
cuius
principium
dependet
ex
prouidentia,
&
iussu
diuino.
Quocirca
et
negantur
hodie
nouae
fieri
species
regulariter,
sed
eas
tantum
quarum
pridem
potentiam
accepit
natura.
De
Aristot.
alias
dictum
est
modo.
Sed
alia
quoque
effecta
per¬
curramus.
Calefacit
ignis
caloris
praesidio
&
facultate,
de
quo
pridem.
Illud
saltem
notandum,
quod
addi¬
dit
philosophus
in
4.
de
Gen.
anim.
.
2.
&.
4.
vbi
inquit,
"Ad
terminum
agit
ignis.
Neque
nimquo
major
fuerit,
eo
magis
calefaciet
aquam.
Sed
certus
caloris
terminus
est,
vltra
quem
si
ignem
augeas,
nihilo
reddas
aquàm
calidiorem,
sed
facies,
vt
magis
euaporet,
demumque
deleatur
&
exiccetur."
Informat
ille
artis
magistrum,
vt
sciat,
quo
vsque
sese
extendat
instrumenti
sui
virtus
in
materia
passiua.
Est
enim
aliquod
primum,
medium,
vltimum
in
actione
naturali,
ad
quod
vltimum
cum
peruentum
est,
statur:
Et
si
quis
iusto
diutius
velit
perseuerare,
subiectum
potius
corrumpit,
quam
alterat,
nisi
tamen
huc
contendat,
id,
quod
Chymici
saepe
spectant
in
coagulando.
Nouerit
ergo
sibi
propositum
debere
esse
finem
certum
in
opere,
cui
ignem
velit
adhibere.
Hunc
cum
est
affe¬
cutus,
non
amplius
vrgeat.
Et
haec
est
illa
praedestinatio,
quam
admittere
potest
Chymicus
in
agentibus
&
patiem¬
tibus
naturalib.
nimirum
nihil
vltra
agere,
quam
possit:
nihil
etiam
vltra
pati,
quam
est
dispositum,
pro¬
uidentiae
consilio.
Sed
cum
vnius
agentis
possint
esse
facultates
plures,
quarum
succursu
possit
res
etiam
tota
destrui:
meminerit
quorsum
vna
facultate
tendere
possit,
&
quorsum
caeteris.
Ideo
Aristoteles
di¬
cebat,
non
quidem
amplius
calefieri
aquam
cum
ad
terminum
caloris,
quem
admittere
potest,
peruenit:
sed
tamen
alia
ignis
virtute
aliter
pati,
donec
conficiatur
tota.
Hoc
praeceptum
valde
vtile
est
in
exco¬
ctione
metallorum
&
fusione
nec
vnam
tantum
ignis
qualitatem
comprehendit,
sed
&
caeteras
si
salem
vis
exiccare
calore
igneo:
cum
nihil
actualis
humiditatis
superest,
peruenisti
ad
scopum,
eumque
summum.
Licet
enim
etiam
citra
subsistere.
Si
pergere
velis,
aut
perdes
sumtus,
aut
igni
aucto
in
aliud
deuenis,
nem¬
pe
sal
funditur,
vitrescit
calcinatur,
proflatur
in
spiritum:
qui
tamen
fines
tunc
non
erant
propositi.
In
ar¬
gento
ad
purum
excoquendo,
statim
subsistendum
est,
cum
puritas
apparet.
Nam
cum
ignis
sit
actiuus,
&
materia
passiua,
si
nihil
depurandum
restat
corpus
purum
inuadit,
&
alio
principio
potestateque
mo¬
uet,
quomodo
&
in
corporibus
humanis
purgantia
pharmaca
dicuntur
substantiam
aggredi,
si
nil
est
ex¬
crementorum:
Et
Plinius
de
aconito
narrat,
quod
iugulet
hominem,
nisi
in
eo
inueniat,
cum
quo
luctet,
Sic
explicentur
cumuli
effectorum,
quibs
ignis
dicitur
exiccare,
penetrare,
liquefacere,
attenuare,
con¬
densare
(soluere,
vnire,
seu
coagulare)
torrere,
assare,
comburere,
&
in
elementa
soluere,
rarefacere,
pu¬
tredi¬