217
De
Pyrotechnia
&
affinibus.
tredinem
prohibere
(qua
virtute
aliqui
contendunt
contra
infectiones
aëris
&
pestem
facere,
quanquam
&
aliae
sint
causae,
quibus
contagia
dissipantur)
sudores
prolicere:
eosdemque
sistere:
emollire,
indurare,
etc.
quorum
quadam
per
se
dicitur
facere,
quandam
per
accidens.
Narrat
Aristot.
in
1.
metaphys.
Hippasum
Me¬
tapontinum
&
Heraclitum
Ephesium
ignem
fecisse
principium
rerum,
quod
fortasse
non
caret
occulto
sen¬
su,
&
si
de
agendi
facultate
accipiatur,
qua
inseruit
generationi
rerum
in
natura
&
arte
(Prometheus
eo
est
homines
animasse
scribitur)
non
vsque
adeo
absurda
thesis
est.
Nuspiam
in
opere
sex
dierum
scribi¬
tur
ignis
creatus:
Et
tamen
esse
creaturam
Dei
aliunde
patet.
Itaque
LVCIS
vocabulo
comprehenditur,
nec
à
coelo
valde
est
alienus.
Creator
ergo
varias
rerum
species
instituta
natura
progenerare
volens,
vide¬
bitur
hoc
instrumentum
prius
fecisse.
Quid
postea
arti
conferat,
notum
est
mundo.
In
2.
de
anima
tex.
40.
valde
fauet
huic
sententiae:
"videtur
quibusdam
inquit,
ignis
natura
simpliciter
causa
nutritionis
&
augmentationis
esse
Etenim
ipse
videtur
solus
corporum,
aut
elementorum
ali
&
augmentari.
Vnde
&
in
plantis
&
animalibus
putabit
vtique
quis,
hunc
esse
id
quod
operatur."
Aristoteles
etsi
istarum
facultatum
&
actuum
causam
per
se
&
simplici¬
ter
dicat
esse
animam,
&
naturam,
quam
in
singulis
acceperit
certam
rationem
magnitudinis
&
augmenti,
ta¬
men
quodam
modo
αααo
esse
pronunciat.
Si
ergo
Chymicus
externum
quoque
ignem
ad
proportionem
naturę,
accommodauerit,
poterit
per
eum
promouere
istas
facultates,
vti
conspicuum
est
in
auium
genera¬
tione
in
clibanis,
vel
ad
teporem
fornacis:
item
in
generatione
insectorum
quorundam
vi
&
efficacia
e¬
iusdem
modo
suo
adhibiti.
De
liquefactiua
ignis
potentia
subtiliter
certat
cum
Cardano
Scaliger,
quem
consulas,
licet
in
exerc.
20.
Sentit
ignem
rarefacere
forma
sua,
instrumento
qualitatis,
quam
vocatur
tenuitas
qua
subeat
&
sese
inter
partes
insinuet:
tertio
ob
finem
similitudinis,
&
conformitatis,
quia
ipse
est
ra¬
rus.
Chymico,
cui
non
licet
esse
ita
subtili,
satis
est,
si
actum
liquefactionis
in
materiae
habilitate
ponat
ideo,
quia
concretio
partium
facta
est
terminatione
humidi
resolubilis,
non
penitus
fixi.
Ignem
v.
in
ta¬
libus
remouere
terminans,
&
ex
potentia
in
actum
reducere
humorem,
veluti
in
aquis
fusilib.
Platonis,
constat.
Qua
v.
vi?
Num
rarefactione?
Minime.
Hac
enim
attenuat
&
in
spiritum,
resoluit
humidum,
vt
sic
quod
saepe
liquefactum
est,
reperiatur
seipso
factum
siccius.
Philosophus
4.
met.
c.
6.
melius
ea,
quam
à
frigida
con¬
creuerunt,
dicit
ab
igni
solui,
qui
sit
calidus.
Remouet
v.
terminum
frigoris
sicci,
calor,
&
sic
humidum
liberat
à
constrictione.
Huc
faciunt
&
haec
verba:
"Quae
à
frigido
concrescunt
communium
terrae
&
aquae,
plus
a
habentium
terrae,
quam
quidem
quia
calidum
egreditur,
concrescunt,
haec
liquefiunt
calido
iterum
ingrediente,
etc."
Materiae
er¬
go
rationem
primum
considerat
eiusque
externas
affectiones
(fatui
Aristotelem
interpretantur
de
gene¬
rationibus
ad
substantiam,
&
aurum,
argentum,
etc.
procreant
frigore)
ab
agentibs
qualitatibus.
Deinde
ha¬
rum
actus
contrarios
adhibet,
vt
ad
eos
sequantur
contraria.
Chymicus
stomoma
facit
ignis
ope:
emol¬
rum
&
ferrum
&
cornua
aliaque
multa,
de
quib.
ibidem
philosophus,
ait
molliri
ferrum
&
cornua
abundante
ca¬
liditate,
quia
calidum
pene
omne
cum
humido
euaporauerit,
inde
nequeat
tenacitas
humoris
qui
adhuc
su¬
perest,
in
actum
reduci,
nisi
calore
vberiore.
Sunt.
qui
congregatione
&
segregatione
coagulationem
&
re¬
solutionem
fieri
docent,
Plato
in
Timaeo
igni
tribuit
angulos
acutos,
quibus
penetret
terram
compactam,
eamque
soluat,
nisi
rarior
sit,
quam
vt
à
subtili
igni
queant
atteri
afficique
partes,
vt
in
salę
&
nitro,
quam
aqua
soluuntur.
Sed
&
hic
aquae
terraeque
inaequaliter
in
mistione
existentib.
&
conglutinatis
potentiam
liquefactionis
po¬
tissimum
scribit:
neque
immerito.
Ita
nmest
ignis
actus,
vt
per
materiae
habilitatem
esse
potest:
Et
est
humidum
modo
gelatione
visciditateque
conspirantibus
occupatum
&
constrictum.
Itaque
à
calore
facile
soluitur,
modo
v.
resolutione
&
diuaporatione
in
terra
maiore
deminutum,
&
modo
minus,
modo
magis
fixum.
Inde
diffi¬
cilius
ab
igni
remittitur,
sed
tamen
diuersimode:
Et
in
aliquibus
ad
eam
paucitatem
est
redactum,
vt
non
possit
resolui.
Itaque
tunc
temere
agit
ignis:
imo
plus
indurat,
aut
tandem
halitus
specie
educto
illo
in
calcem
vertit.
Penetrationem
igni
inesse
ob
spiritus
subtilitatem,
non
eget
demonstratione.
CAP.
XIV.
De
effectis
quibusdam
ignis
definitis
certa
materia.
QVanquam
omnia
tandem
mundi
corpora
igni,
cui
vt
Apostolus
ait,
seruantur
(communis
mundò
superest
rogus,
inquit
Lucanus
&
Heraclitus,
vt
est
in
3.
phys.
tex.
46.
omnia
tandem
ignem
fore
dixit
nec
Pli¬
nius
ea
de
re
nihil
olfecit)
sint
conflagratura,
nec
quicquam
eius
vim
subterfugiturum,
coelo
quoque
&
aquis
eo
perituris:
videmus
tamen
in
diueisis
materiis
mirabilem
eius
potentiam,
qui
eo
minus
latere
debet
Chy¬
micum,
quo
plura
ex
ignis
adminiculo
sibi
spondet
arcana.
Non
dicimus
quod
Aristot.
in
3.
de
par.
an.
4.
de
ea
variatione,
quando
idem
dispariter
magnum
hypocaustum
calefacit
ac
paruum,
vti
&
calor
in
magnis
cordis
arteriarumque
cauitatibus,
&
paruis
diuersas
exerit
vires:
Sed
quale
quid
fit
in
sole
&
flamma
respe¬
ctu
cutis
humanae,
de
quo
est
in
38.
Sect.
probl.
7.
&
8.
Diuersi
enim
ignes
in
vno
subiecto
operantur
diuersa:
Et
vnus
diuersa
in
diuersis:
rursusque
diuersi
item
alia
atque
alia
in
diuersis.
Ignis
flammeus
adurens
cutem
nigro
inficit:
idem
facit
calor
solis:
sed
non
absque
differentia
tum
altioris
penetrationis,
tum
coloris
mo¬
dique
vstionis.
Creditur
ardor
solis
fuscare
Aethiopas,
&
sane
aliquid
ei
tribuendum
esse,
docet
experien¬
tia,
quanquam
non
sint
in
illo
omnia,
vt
alibi
ostendimus:
Igni,
qui
astant
vitrarii,
fere
semper
pallescunt
inde:
at
fictile
&
similia
inquinantur
fuscedine.
Horum
causae.
Sunt
in
promptu.
Est
enim
discrimen
in
dis¬
positione
subiectorum:
quae
ob
hanc
aliter
atque
aliter
patiuntur:
Est
&
in
ipso
igni,
non
quidam
tam,
quia
ignis
est
formaliter,
quam
quia
halitibus
constat
diuersis
solus
agit,
vel
cum
aliis:
hoc
illo
gradu
&
applicationis
modo.
Sed
alia
sunt
populi
captui
mirabiliora.
In
minerabilib.
Aristotelis
ignis
subest
ter¬
rae
cuidam
Liparensi
inconspicuus,
in
qua
ollis
cum
materia
coquenda
positis
decoctio
peragitur,
quod
fit
&
in
sudariis,
quas
stufas
siccas
vocant,
circa
colles
Euganeos
&
alibi.
In
Psittacina
ignis
syncera
flam¬
ma
ardens
Regem
Persarum
induxit,
vt
ibi
suas
poneret
culinas.
In
Pamphylia
ignes
noctu
tantum
cernuntur
ex
terra
existere,
vti
&
extra
columnas
Herculis,
&
in
Lipara.
Nihil
ardui
dicitur.
Subtilis
enim
est,
Itaque
dispergitur
interdiu.
Sunt
enim
radii
solares
disgregatiui
ob
calorem
&
motum,
Per¬
dit
&
rationem
visibilis
propter
actus
maioris
praesentiam.
Noctis
frigore
terminum
accipit
Quare
Leuino
lem.
in
occultis
li.
4.
c.
8.
lib.
2.
6.
Humidum
glu¬
tinatiuum
in
mistis
diuer¬
simode
est
af¬
fectum
à
frigo¬
re,
&
calore.
Itaque
diuer¬
sae
hinc
solu¬
tiones.
3.
Gen.
an.
vlt.
Illiqua
bilia
cornua
&
testae
con¬
charum,
etc.