219
De
Pyrotechnia
&
affinibus.
concauis
&
aliis,
quibus
ex
Sole
ignis
paratur,
non
inuiti
damus,
plurimum
momenti
esse
in
reflexio¬
ne,
coitioneque
radiorum;
&
in
fomitem
directione:
sed
praetendere
poteramus
simul
aurae
motum
in
libero
spacio,
qui
dispergit,
auertitque
calorem
cum
subiecto,
ne
moram
queat
facere.
Ille
vero
mo¬
tus
in
concauis,
&
speculis
&c.
excluditur.
Et
experiere,
num
pariter
possis
incendere
vel
vrere,
si
inspi¬
res
aëremque
moueas
post
illa
instrumenta,
vel
intra
cauitates.
Perflatilis
locus
semper
frigidior
con¬
cluso,
ob
motum
&
immobilitatem,
licet
admittat
gradus
quoque.
An
vero
non
possit
Chymicus
spiritum
vini
tam
tenuem
facere;
vt
incensus
tam
debili
conflagret
flamma,
vt
inserta
vel
tenerrima
manus
nihil
experiatur
periculi?
Credemus
istud,
cùm
viderimus,
si
nihil
interueniat
medicaminis,
inque
igni
quiescat
manus,
ipso
item
tranquille
flagrante.
Nouimus,
quanto
cùm
impetu
&
calore
ardeant
spi¬
ritus
oleorum;
Et
experti
sumus
spiritus
vini
flammam,
quam
vix
oculis
videre
poteramus
ob
tenuita¬
tem.
Sed
manibus
calorem
sensimus:
Atqui
stuppam
inflammatam
facile
tractamus,
atque
etiam
ore
quidam
contentam
expuunt.
Nouimus
id
quoque
&
vidimus;
qui
candelarum
emuncturas
ex
fauci¬
bus
proflarent.
Sed
ex
accidente
iudicium
non
debet
causam
per
se
deprauare.
Cum
igneus
calor
et¬
iam
in
puro
aëre
sit
molestus,
non
videmus,
quid
nobis
policeri
possimus
in
corporibus
crassioribus.
Graduatur
ignis
etiam
materia,
estque
in
fomite
serico,
vel
qui
fit
ex
mollissima
lanugine,
valde
debi¬
lis:
sed
cùm
scintillulae
lucernarum
in
teneras
manus
illabuntur,
dolor
vini
prodit.
Tam
rigidi
sunt
ali¬
qui
barbarorum,
vt
super
nuda
cute
finant
conflagrare
pices.
Non
hic
nulla
vis
ignis
est,
sicut
nec,
cum
caphura
accensa
in
mediis
ardet
aquis,
vel
niuibus,
flamma
eius
est
contemnenda.
Debilis
est
ignis
in¬
constantia
tactus,
dispersione,
mobilitate,
gradu
infimo,
paucitate
materiae,
raritatéque
intermisso
aerè
multo,
subiecto
in
disposito.
Tenuissima
quae
sunt,
tam
celeriter
deflagrant,
vt
calor
impressionem
ne¬
queat
facere,
sicut
cum
pili
deuruntur
illaesa
cute.
In
sacris
debilis
est
etiam
diuina
prohibitione,
vt
in
rubo
ardente,
curru
Eliae,
fornace
Babylonia.
Magi
dicuntur
ignes
incendere
super
straminibus
illaesis.
Ni
ista
infecta
sunt
medicaminibus
vel
aqua
larga
perfusa
(super
humidis
velleribus
interiecto
pauco
cinere
semper
vapore
subtus
irrigante
etiam
instruxeris
flammas)
aut
aliis,
altior
vis
subest.
Non
igna¬
uos
esse
istos
ignes,
calor
indicat,
quo
corpora
fouent,
pultes
coquunt,
&
consumunt
fomenta.
Caete¬
rum
multa
sunt,
quae
ob
naturae
suae
indispositionem
calorem
igneum
&
flammas
vel
non
admirtunt;
vel
admodum
variant.
"Solidum
lignum
buxi",
inquit
Plinius,
"nec
flamma,
nec
carbone
vtile
est
ferro."
Lithanthra¬
ces
quidam
flagrant
promte:
quidam
difficilime
inardescunt.
Terra
Coloniensis,
pene
gliscit,
vt
carbò
tenerrimus.
In
fomite
ex
papyro,
discurrit
flamma
sine
viribus
incendii,
ni
sulphurata
admoueas.
Omni¬
no
ignis
contraria
quoque
facere
potest
multis
nominibus
inter
quae
est
&
materiae
diuersitas.
Atqui
corporis
simplicis
simplex
est
&
vniformis
motus.
V
ergo
semper
ascendit,
nisi
vi
deorsum
pellatur;
aut
alliciatur
pabulo,
ita
semper
calefacit,
vrit,
consumitque
sed
diuersis
adhibitionibus,
quibus
sinitur
actu
absoluere,
vel
interrumpitur,
materia
diuersa
per
accidens
&
aliis
innumera
exequitur:
Quis
putet
ab
igni
chalybem
posse,
ferrumque
liquefieri,
cum
id
pridem
Aristoteles
difficile
esse
vel
non
cre¬
diderit?
At
liquescit
tandem
fluitque,
non
ignorante
id
Virgilio,
cui
vulnificus
chalybs
vasta
fornacè
liquescit,
saepe
tamen
excandefactus
induratur
adeo,
vt
citius
in
calcem
abeat,
quam
liquefiat.
Si
adie¬
ceris
sulphur,
aut
stibium,
vel
similia,
absque
negotio
per
ignem
fluit.
Itaque
etiam
mirabilis
est
ars
ex¬
coctorum
per
additamenta
in
metallorum
venis,
metallisque
ipsis.
Inuenerunt
&
coqui,
quibus
additis
durae
carnes
facilius
mollescerent
&
coquerentur:
sicut
rursus
aliqui
argento
viuo
vel
similibus
iniectis
coctionis
absolutionem
inhibent:
Et
de
aquis,
quibus
legumina
non
percoquuntur,
publica
est
fides.
CAP.
XV.
De
effectis
ignis
graduati.
Non
est
arduum
intelligere,
quanquam
determinatae
definitaeque
sint
ignium
actiones
in
materia,
tamen
intra
finem
diuersos
esse
motus
actusque
imperfecti
potentias
varias,
quas
interrumpere
artifex
potest,
&
materiam
pro
arbitratu
affectam
subducere,
vnde
existit
aliqua
in
regendo
industria.
Deinde
cum
gradus
admittat
ignis,
vt
supra
dictum
est
licet
in
diuerse
dispositis
diuersi
vix
efficiunt
idem,
tamen
caeteris
paribus
maior
est
efficacia
gradus
excellentioris,
minor
inferioris
sub
eodem
mo¬
tus
genere,
quae
vis
conferenda
est
cum
materiarum
potentiis.
Quoniam
autem
gradibus
accensentur
etiam
adhibitionis
modi,
quorum
discrepantia
multum
variant
opera,
non
alio
opus
est
praecepto
ge¬
nerali,
praeter
hactenus
exposita,
quibus
cognitis
ad
experientiam
accedendum
&
res
in
singularibus
operibus
spectanda
ne
quid
desiderare
tyro
possit
apponemus
effecta
graduati
ignis
in
opere
Philoso¬
phorum
de
lapide,
idque
ideo,
quia
ad
huius
normam
plaerique
docent
applicare
caetera,
tanquam
ad
excellentissimum,
maximeque
ingeniosum
magisterium,
imo
fundamentum,
ex
cuius
analogia
extru¬
cta
sunt
inuentaque
reliqua
magisteria
&
arcana.
De
nouem
modis
ignis
Philosophici
supra
dictum
est.
Primus
non
est
ignis
flammei,
sed
potius
caloris
aërei.
Itaque
etiam
vere
&
sanguini,
&
homini
temperato
comparatur.
Tribuitur
ei
effectus
so¬
lutionis,
putrefactionisque.
Vnde
fimo
&
balneo,
quibus
mediis
in
putrefactione
vtimur,
destinatur.
Sed
idem
etiam
aliter
accommodatur
ad
viuificandum,
nutriendum,
augendumque.
Itaque
dicitur
non
destruere
oleum,
sed
augere
propter
calorem
temperatum
&
aequalem,
quo
paulatim
maturat,
&
terminum
humido
adfert,
idque
inspissat.
Mirabilis
est
eius
assignatio.
Iam
enim
temperatus
dicitur,
iam
calidus
humidus
absque
vllo
excessu.
Interdum
calidus
primo,
humidus
secundo
gradu,
mox
con¬
tra
calidus
secundo,
humidus
primo.
Id
autem
ideo,
quia
diuersę
sunt
magisteril
constitutiones,
&
ope¬
ris
partes,
progressusque.
Cum
itaque
ad
materiam
aliter
atque
aliter
se
habentem
accommodandus
sit,
istas
varietates
accipit
ita
vt
modo
humor
superet;
modo
calor,
modo
vtrumque
sit
aequale.
Humor
in
initio
antecellit,
deinde
calor,
donec
incipiat
siccitas.
Et
hinc
secundus
modus
sequitur,
qui
ignem
habet
calidum,
siccum,
&
coagulatiuum,
seu
qui
domat
humiditatem
&
terminum
introducit,
quo
possit
Uu