227
De
Pyrotechnla
&
affinibus.
mus,
dicente
Zabarella
intelligendam
definitionem
respectu
mistionis
esse,
quia
frigus
condenset,
con¬
stringatque
proprietate
sua,
&
hac
ipsa
à
calido
se
seiungat.
Sed
eo
modo
&
confusionem
parit,
vt
in
glacie,
quam
cum
contentis
suis
implicat:
postea
etiam
in
simplicia
ipsa,
quae
addensando
definit,
aliquam
accepit
potentiam.
Est
a.
modo
siccum,
modo
humidum,
&
comite
siccitate
fit
principium
elementi
terrae,
humi¬
ditate
socia,
aquae.
Quapropter
eo
longius
abest
ab
actu
&
nobilitate
formae,
quo
remotiora
sunt
illa
e¬
lementa
à
caloris
sede.
Illa
ipsa
quoque
quia
magis
sunt
materia
corporum
mistorum:
materia
vero
non
est
absque
potentia
susceptiua
contrariorum,
&
sic
obnoxia
passionibus:
ideo
frigus
passiuum
magis,
quam
acti¬
uum
dicitur
esse
in
4.
meteor.
5.
sed
alia
ratione
etiam
actiuum.
Agens
enim
agit
calido,
aut
frigido,
quam
actiua
appellantur
2.
de
ortu
&
inter.
tex.
8.
Veruntamen
frigus
magis
corruptiuum,
aut
saltem
secundum
accidens
generatiuum.
Videtur
n.
potius
immobilitatis
caussa
esse,
quam
motus,
&
priuationis
magis,
quam
formae
vel
habitus.
Itaque
etiam
in
sensibus,
quibus
primae
qualitates
subsunt,
insensilitatem
seu
stuporem
η
αναιθησιαν
procurat
eius
excessus.
Si
obiicias
destructiuum
esse
gradus
excessu.
Vt
enim
caloris
feruor
igneus
nihil
ge¬
nerat
sed
corrumpit
potius
per
vim,
in
glacies
&
exuperantia
frigoris:
sin
gradu
definiatur
suo,
posse
es¬
se
generatiuum:
facile
responderit
philosophus
id
generatiuum,
quia
motus
à
forma
est,
quae
per
qua¬
litatem
illam
est
efficax,
calori
per
se
debere,
frigori
ex
accidente.
Id
enim
addensando
motum
inhi¬
bet
potius.
Calor
destructiuus
per
accidens
est.
Itaque
vicissim
se
habent
calor
&
frigus,
estque
alte¬
rum
alteri
inimicum.
Vnde
&
expellunt
se
mutuo,
subiecto
alterationem
sustinente.
Sed
cum
contraria
siut,
aequene
potens
vtrumque?
Videtur
frigus
potentius
esse,
ex
his,
quae
ad
sen¬
lum
eueniunt.
Neque
enim
hyeme
solis
calor
aërem
tam
potenter
afficit,
quam
frigus:
nec
quod
frigore
con¬
stitit
in
aere
medio,
dissipari
aut
etiam
prohiberi
potest
vlla
vi
radiorum
etiam
impense
calentium
media
aestate.
Quid
quod
nudi
satis
diu
in
balneis
calentibus
perstare
possumus,
in
frigore
pariter
intenso
sine
laesione
&
dolore
non
possumus?
Quantumcunque
etiam
rapidus
sol
incendit
aerem,
obiectò
vmbracu¬
lo,
manifestum
prodit
frigus,
etiam
flabello
prouocatum,
argumento
tam
fortiter
in
aere
restitisse,
vt
caloris
impressio
vix
fuerit
momentanea.
Sub
solis
orbita
permutantur
calidissimis
diebus
frigidissimae
noctes.
In
montium
altissimorum
iugis
durant
niues
vel
inuito
calore
ambientis.
Sed
si
sensibus
certan¬
dum
est,
earumque
iudicio
standum,
cum
excessus
vtriusque
sit
feruor
igneus
&
glacies,
&
vtrumque
hoc
extremum
(nam
ad
determinatum
gradum
quodque
calescit
&
frigescit)
manu
accipiendum
est
glaciei¬
pondus;
idque
postea
in
aquam
resoluendum
&
feruefaciendum.
Vtrum
sine
laesione
diutius
tenere
poteris,
videbis,
&
simul
robur
diiudicabis.
Nec
est
vt
dicas,
calorem
iuuari
materię
rarefactione,
&
penetratione,
cum
frigus
astricta
glacie
non
finat
eam
se
immergere.
Id
n.
est
vnde
calor
potentior
pronunciatur.
Con¬
sidera
postea
stupidos
à
frigore,
&
agiles
à
calore;
ακινησιαν
και
κινησιν,
passiuum
actiuum,
potentiam,
habi¬
tùm
&
caetera.
Facile
palmam
calori
dabis,
ne
dicamus
id
elementum,
in
quo
primum
inest
calor
elemen¬
taris,
ad
nobilitatem
coeli,
&
formarum
accedere;
sed
aquam,
cui
tribuitur
primum
frigus,
longius
ab
ea
dignitate
abesse:
Insuper
coelo
cognatum
calorem,
frigus
abysso
terrarum
pigro,
calorem
cum
lumine
societatem
inire,
frigus
cum
tenebris.
Calor
actiones
animalium
promouet,
estque
aliquis
etiam
viui¬
ficus.
Sed
frigus
vitae
aduersatur,
senectutis,
mortisque
procreatrix.
Arguta
quaestio
est
vtrum
prius
sit,
calor,
an
frigus?
Facile
est
respondere,
habitum
priorem
esse
priuatione.
Quid
enim
priuet,
si
nihil
est?
Est
&
affirmatio
prior
negatione.
Ab
habitu
in
priuationem
iter
est,
sed
non
retrorsum.
Sed
non
pauciora
sunt,
quae
videntur
obstare.
Si
enim
à
non
ente
ad
Ens
est
mutatio:
cumque
nihil
esset
in
prin¬
cipio,
inceperunt
iussu
diuino
res
existere,
Et
cum
chaos
extitisset,
frigidum
torpidumque
id
fuit
ante
introductam
cum
calore
lucem:
consequens
est
frigus
esse
prius.
In
hominis
generatione
semen
po¬
tentia
calidum
&
viuens
est.
Inde
existit
actus.
Possunt
ista
subtiliter
disputari,
&
mirum
est,
non
auctas
esse
superciliosas
istas
subtilitates
hoc
additamento.
Sed
non
sunt
confundenda
diuersa
rerum
principia.
Aliter
de
constituta
natura
loquimur,
aliter
de
nondum
iussa
esse.
Ibi
non
fit
quicquam,
nisi
ex
Ente
po¬
tentia
ab
eo,
quod
iam
actu
est.
Aliqua
ratione
etiam
contraria
sunt
simul.
Ante
mundi
ortum
nec
calidum
erat
nec
frigidum.
Cùm
lux
crearetur,
frigidum
obscurumque
est
separatum,
Et
sic
vtrumque
simul
in
actum
prodiit;
quanquam
ante
lucem
tenebrae
dicantur
occupasse
abyssum;
sed
illae
nondum
erant
separatae.
De
quaestione,
an
in
calido
remisso
sit
aliquid
frigoris,
supra
disseruimus.
Meminisse
decet,
sicut
calori
iunximus
materiam
aliquam,
nempe
spiritùm,
aut
fumum,
aut
halitum,
in
quibus
tanquam
in
subiecto
semper
est,
atque
etiam
interdum
ignis
flammeus
euadit,
ita
de
frigore
statuendum
esse,
eique
substernendum
spiritum
quendam
frigidum,
cuius
societate
possit
fieri
etiam
meteoricum
&
substantiale
frigus,
flammae
oppositum.
Id
frigus
aut
coagulatumest,
aut
resolutum,
deque
eo
multa
sunt
in
natura
documenta,
nec
pauca
inter
manus
chymici
versantur,
quanquam
scholae
peripateticae
nihil
sciant
de
hoc
frigore,
cum
de
igni¬
flammeo
sint
multae.
Consentaneum
est
Storios
&
Plinium
hunc
aeris
frigidi
vocabulo
designasse.
Par¬
erat
Cardanum
in
huius
naturam
inuestigandam
incubuisse
potius,
quam
ista
subtilia
frigus
nihil
esse,
nisi
me¬
ram
negationem,
effutire,
&
summa
imis
permiscere.
Sed
quae
sunt
illius
spiritus
naturae?
Quaeratur
in
glacie
hyperborea.
Haec
cum
paruo
caloris
principio
in
mari
glaciali
in
infinitas
partes
veluti
vno
momento
dis¬
siliat,
spiritus
frigidi
inclusi
motui
id
debet.
Consideretur
postea
fulminis
glaciantis
natura
illa
subtilissi¬
ma,
qua
illaeso
dolio
in
glaciem
conuertitur
vinum.
Itaque
in
aqua,
&
aere
inuenitur.
Praebet
eundem
&
terra:
Nam
aliquando
terraemotibus
existentibus,
pruperunt
tam
potentes,
vt
animalia,
&
aquae
repente
con¬
stricta
haeserint.
Olaus
Magnus
de
specub.
subterraneis
frigidissimo
&
stupefactiuo
halitu
in
Scotia
mi¬
tanda
tradit,
nec
secus
in
Vngaria
inueniuntur
cauernae,
in
quibus
aquarum
scaturigines
isto
spiritu
concre¬
scunt.
Vin
&
mista?
Halonitrum
plenum
est
eo
spiritu,
quem
cum
in
aquam
deponit,
admodum
frigidam
eam
facit.
Inde
est,
quod
coni
eius
seu
pyramides
&
prismata
cum
manus
calorem
sentiunt,
dissiliant
perinde,
vt
mare
hyperboreum
cùm
incrustatum
est
glacie.
Eodem
foecundum
est
&
argentum
viuum.
Hic
vbi
coagulauit
constanter,
ignium
contemptorem
asbestum
peperit.
In
hominibus
quoque
illi,
qui
conglaciant
passione
ista,
qua
catalepsin
appellant,
simili
spiritu
obrigescunt.
Hoc
frigus
non
minus
est
mirabilium
operum
caussa,
quam
ignis
flam¬
Seneca
lib.
22
quaest.
nat.
cap.
53