Plin.
lib.
2.
cap.
106.
228
Comment.
Alchem.
Part.
I.
Lib.
II.
flammeus.
Nam
idem
etiam
in
caelo
est?
videbimus
de
hoc
mox.
Interim
audimus
Marsilium
&
alios
nescio
quid
ex
Platone
&
Astrologis
magisque
submurmurantes
de
frigida
Saturni
stella,
cuius
spiritus
in
aerem
demissus
non
minus
hic
actum
in
dispositò
acquirere
videtur,
ac
solis
radii
cum
refracti
collectique
in
ignem
euadunt.
Non
curamus
Zabarellae
&
aliorum
disputationes,
quae
coelo
ignes,
medio
mundo
frigora
asscribunt
propter
motus
&
luminis
actum
&
priuationes.
Si
descenderint
ad
Iouis
custodiam,
vbi
est
fletus
&
stridor
dentium,
non
minus
ad
ignis
Gehennalis;
certiora
nobis
referent
experimenta.
Scaliger
bona
auspicia
fecerat
in
calore
igneo
per
suas
condensationes,
modo
rem
diligentius
perpen¬
disset,
&
quasi
obiter
aut
obscure
mussitauerat
tale
quid
etiam
de
frigoris
excessu,
quasi
&
huius
incre¬
menta
&
decrementa
euenirent
ex
raritate
&
densatione
(nam
cum
proflatur
anima
in
progressu
frige¬
scit,
quod
illè
dicebat
ex
rarefactione
euenire,
quo
vero
impingitur,
ibi
putat
colligi
calorem,
quia
fit
addensatio)
imo
potius
frigus
spirituosum
reflexione,
&
vnitione
atque
inualescit,
ac
ignis.
Itaque
&
gra¬
dus
admittit.
Sed
non
hic
solus
motus
est.
Nam
vt
ignis
crescit
aucto
pabulo,
ita
frigus
aucto
spiritus
sui
seminario
&
subiecto,
vt
niue,
glacie,
aliisque
spiritum
frigidum
efflantibus.
Sicut
item
calor
crescit,
contrario
eius
remoto,
ita
vicissim
frigus,
quo
calor
magis
tollitur,
eo
abundantius
succeditur,
quanquam
harum
procurandarum
rationes
non
omnes
sint
in
potestate
artificis,
quem
oportet
venari
occasiones.
Est
aliquid
etiam
in
antiperistasi.
Cum
ergo
primum
frigoris
gradùm
affectabit
noster,
calorem
amolie¬
tur,
vt
frigus
tactui
appareat
modicè.
Et
hoc
facile
potest
consequi.
Nam
calidum
ex
affectu
(quaedam
calida
sunt
per
essentiam)
refrigescere
potest,
etiam
sponte,
vt
aer;
aqua,
etc.
Accelerabit
id
euentilatio¬
ne,
mistione
frigidi,
locatione
in
frigidis,
vt
vmbraticis,
cryptis
&c.
Secundùm
gradum
eodem
producet
modo,
adhibitis
frigidioribus
vel
mistis
vel
ambientibus.
Tertius
&
quartus
aere
hyemali,
aqua
hyberna,
grandine,
glaciè,
niuibus,
praesto
erunt:
Et
quidem
aquae
ex
niuibus
&
glacie
affusa
alia
frigida
resolutae,
non
procul
aberunt
à
gradu
tertio.
Extremus
est
in
glacie
&
grandine,
quorum
facultas
esse
potest
&
hyeme
&
caeteris
anni
partibus.
Est
aliquid
in
halinitro.
Sed
non
omnibus
congruit:
Maior
commo¬
ditas
occurrit
in
specubus
Hungariae
&
similibus.
"Caeterum"
(inquit
Wernerus)
"non
minus
miraculi
videtum
habere
quibusdam,
quod
in
monte
arci
(Zepusianae)
contiguo
intra
specum
quendam
aqua
per
hyemem
fluida,
aestate
ita¬
congelascat,
vt
refrigerandis
poculis
glacies
inde
petatur."
Non
est
vt
de
aqua
stygis
in
Arcadia,
&
de
quodam
flu¬
uio
frigidissimo
sermonem
instituamus.
In
nostris
fontibus
secundi
gradus,
aut
etiam
ferè
tertii
aquae
frigidae
suppetunt
per
aestates.
In
hyeme
se
offerunt
vulgo.
Consulendus
Baceius
est
lib.
I.
de
thermis
c.
16.
vbi
de
aquis
hyperboreis,
decurrentibus
per
valles
vmbrosas
aestate;
montis
Atlantis
fontib.
frigidissi¬
mis:
de
halitibus
frigidissimis
ad
radices
Vesuuii
montis:
de
fonte
Sarni
fluuii:
de
Trogloditicis
quibusdam
frigore
suo
dentes
excutientibus:
Gela
fluuio
Siciliae,
cui
ex
argumento
nomen:
de
specubus
ad
Parnas¬
sum
frigidissimum
spirantibus:
de
Velini
lacus
spiraculis:
&c.
Est
autem
&
in
his
discrimen,
nec
omnia
competunt
omnibus.
Rarò
vtendum
est
extremo
gradu
frigoris
in
Chymia:
Et
possunt
ista
opera
in
hyemes
differri
praesertim
sub
nostro
climate.
In
aliis
quaerantur
niues
Alpinae,
vel
fontès
ipso
meridie¬
gelidissimi
qualis
fuisse
dicitur
Iouis
Hammonii,
&
solis
in
Troglodyticis,
nec
nobis
quoque
desunt
cellae¬
frigidissimae
&
fontes
puteique
profundi
frigore
ferè
rigentes
aestate.
Praesertim
autem
illae
cellae
spi¬
ritu
frigido
pollent,
in
quibus
muri
halonitro
vel
spumoso
nitro
scatenta.
Quod
attinet
graduationes
istas
cum
societate
humidi,
vel
sicci,
aestimari
ratio
ex
analogia
potest.
In
terra,
terrisque
quaerendum
esse
siccum
gelu,
ex
physicorum
principiis
constat;
sed
non
minus
ex
aere
aquilonio.
Humidum
gelu
in
aqua,
cellisque
humidis
frigidis
inuenitur,
nec
raro
incidunt
tales
constitutiones
aeris,
saepeque
autumno,
vere,
hyeme
pluuias
niuosas
experimur,
&
niues
molles.
Ita
se
fere
habet
natura
frigoris
in
elementis.
Mistorum
ratio
variat
ex
principiis
generis
&
procreationis
vnius
cuiusque,
qua
tamen
Chymicus
non
vtitur
instrumentaliter;
licet
ei
nota
esse
debeat,
sicut
&
Medico,
praeparationis
&
vsus
gratia.
CAP.
XIX.
De
efficientibus
frigoris,
&
destructiuis
seu
origine
&
destructione.
Sse
aliquid
frigus,
&
quidem
non
priuationem
nudam,
sed
qualitatem
actiuam
&
formam,
si
non
esset
comprobatum
argumentis
in
ratione,
sensus
euincerent.
Id
aut
ab
omni
aeuo
est;
pariterque
extitit
cum
mundo,
&
desinet
simul:
aut
posterias
incepit
esse.
Ibi
principium
est,
à
quo
postea
in
mu¬
tabilibus
propagatur:
hic
etiam
per
accidens
queat
produci.
Fuisse
autem
semper
frigus,
seu
per
se,
seu
per
accidens,
natura
caloris
arguit.
Est
enim
in
contrariis
relatio
quaedam,
eaque
sè
ponunt
&
destruunt
vicissim,
&
mutuo.
Si
item
confert
aliquid
ad
salutem
viuentium;
&
generationes
conseruationesque
rerum,
non
potuit
ab
initio
deesse:
multo
minus,
si
vna
etiam
mistiones
peragit,
&
est
in
aliquo
corpore
primum.
Per
se
autem
&
separatim
non
existit.
Neque
enim
sine
corpore
&
subiecto
existunt
qualitates
corporum.
Aut
itaque
in
coelo
prima
sui
fundamenta
habet,
aut
elementis.
Coelum
id
procreat
aut
motu,
lumine,
influxu,
aut
contrariis
horum,
idque
per
accidens,
nimirum
immobilitate,
obscuritate,
virtutis
priuatione,
vel
negatione.
Elementis
si
inest,
aut
merito
coeli
inest,
aut
primitus
proprieque
inhaeret:
Et
sane
si
elementa
quoque
se
coelo
debent,
vna
inde
frigus
hauserint,
sin
vna
extiterunt
cum
caelo
ex
com¬
muni
chao,
per
se
istam
vim
habent.
Putant
autem
aliqui
philosophi
in
prima
rerum
separatione
cali¬
dum
&
leue
in
altùm
concessisse,
indeque
constitisse
corpora
superiora
caloris
vim
totam
habentia:
Quod
ftigidum,
pigrum
&
graue
fuit;
id
in
medio
quieuisse,
quod
quidem
ita
differat
ab
illo,
prout
se
distan¬
stiae
&
secessionis
habet
ratio
&
interuallum,
vt
iuxta
centrum
sint
frigidissima;
hinc
paulatim
calidiora,
vsque
dum
molli
gradu
&
temperatura
per
medium
ad
vltimum
perueniatur:
Et
huius
caussa
mundum
continuè
cohaerere,
sicque
discordia
maximè
in
concordiam
adduci:
per
se
vero
totum
ambitum
ignibus
caelestibus
repletum,
calere;
medium
vero
frigere,
indeque
aerem,
aquam,
terram
rigere,
nisi
circuitus
vltimus
calorem
suum
distribueret,
dispensaretque
cuius
gratia
planetae
tam
errones
habeant
motus,
Per
accidens
autem
frigus
effici
potest
fuga
caloris,
quam
quidem
priuatio
sequitur,
sed
necessitate
na¬
tur