Plin.
lib.
2.
cap.
8.
Car¬
danus
in
1.
de
iudiciis.
Exer
.c.
27.
sect.
2.
Vide
de
Ete¬
siis,
quos
ta¬
men
ad
aqui
lonem
refe¬
runt.
230
Comment.
Alchem.
Part.
I.
Lib.
I.
modo
etiam
pet
accidens,
cum
scilicet
conuersa
latione
calor
definit
in
ambiente
vigere,
Et
sic
frigus
elementare
dominatur
propter
illius
absentiam,
&
actum
suum.
Haec
est
illa
verior
gubernatio
coeli
in
medio
mundi,
quam
illa
hypothetica.
Explicauit
autem
eam
philosophus
in
2.
de
ortu
tex.
56.
&
seq.
deduxitque
inde
periodos
particulares
&
vniuersales,
non
obstante
interim
naturae
cuiusque
in
quolibet
motu
suo.
Nam
coelum
generalis
causae
rationem
habet.
Actiones
singulares
ex
cuiusque
per
se
natura
dependent.
Est
&
coelùm
agens
externum,
quo
tamen
internum
exuscitari
&
ex
potentia
in
actum
pro¬
uocari
potest.
Sed
natura
internum
motus
principium
est.
Quocirca
etiam
sol
nihil
animatorum
gene¬
rare
potest,
nec
vllam
plantam
ex
terra
producere,
nisi
prius
insita
sit
illi
natura
quaedam,
quam
accepit
olim
ex
potestate
procreantis
Dei.
Sicut
autem
elemento
aquae,
&
terrae
per
se,
sua
natura
inesse
dici¬
mus
frigiditatem,
vnde
existat
imperfectè
mistus
spiritus
frigidus
extremo
gradu,
in
terra
quidem
suo
modo,
in
aqua
si
tenuitate
aut
affectione
sinitur
congelascere,
vt
plurimum
forma
glaciei:
ita
de
coeli
quoque
seu
partibus
seu
astris
iudicandum
putamus.
Vtrobique
enim
analoga
eueniunt
vt
&
in
calore.
Quod
vero
Saturnum
ideo
putant
frigidum
&
Martem
calidum
excessu,
quia
hic
vicinus,
ille
remotus
à
sole,
vt
sic
Iupiter
inter
Solem
&
Saturnum
sit
temperatus,
id
friuolum
est,
nec
vlla
demonstratione
deduci¬
potest.
Longè
inanius
Cardani
figmentum
in
libris
de
iudiciis:
Saturnum
frigidissimum
esse
non
actuali¬
aut
naturali
frigore,
sed
priuatione,
vt
sic
frigus
nihil
sit
aliud,
quam
mera
priuatio,
cum
tamen
gradus
admittere
queat.
Explodenda
haec
portenta
sunt,
non
confutanda.
Frigus
caeleste
num
ad
solum
Satur¬
num
pertineat,
an
etiam
ad
alias
stellas,
vt
Helicen
&
Cynosuram,
aut
omnino
ad
quas
tandem,
dicimus
homini
esse
incertum,
quanquam
putent
astrologi,
se
de
Saturno
euidentes
habere
demonstrationes,
quas
non
placet
excutere,
cum
videamus
Cardanùm
accusare
Ptolaemeum
falsi,
&
Aristotelem
somnio¬
rum.
At
illi
tamen
tanquam
numina
citantur
in
diariis
pene
omnibus,
&
arbitri
vitae
necisque
&
actionum
omnium
constituuntur.
Putauit
Zabarella
multum
esse
in
lumine,
per
quod
apud
nos
plaeraque
procu¬
rentur.
Illi
vero
ant:
signani
de
illo
ipso
litigant,
vnum,
an
duplex
insit
stellis,
&
nescio
quas
humiditates
siccitatesque
fabticant
per
attractiones
halituum.
Sed
valeant
illa
monstra.
Cùm
concedamus
aliquod
in
coelo
esse
frigus
posse,
idque
ei
non
aduersum
&
destructiuum,
licet
cum
ad
elementa
peruentum
sit,
hic
non
sit
contemnendae
efficaciae:
certum
quoque
sit
elementa
quaedàm
per
se
suum
naturaliter
ob¬
tinere:
facile
est
ex
istis
primis
producere
frigus
tertium
in
subiecto
eius
susceptiuo
per
propagationem
existens.
Aer
itaque,
si
per
se
frigidus
non
est,
ab
aquae
terrae
&
coeli
frigore
talis
euadere
potest,
&
con¬
tenta
porro
afficere.
Non
aliter
statuendum
de
externo
mistorum
frigore,
quod
istorum
aliquo
con¬
tactu
suscipiunt.
Est
autem
etiam
aliud
internum
secundum
potentiam,
propter
elementa
frigida,
ex
quibus
traxerunt
corpus
materiae.
Et
hoc
in
aliquib.
excellit,
neque
negligendum
venit.
Spiritum
enim
frigidum
interdum
etiam
manifestat,
vt
in
hydrargyro,
sale
petrae
&
similibus.
Sed
qui
totas
substantias
potius
considerant,
essentiale
aliud
immistis
constituunt,
quod
est
frigus
potestatis
virtutisque
medicae,
tametsi
arcanorum
scrutatores
in
extractis
essentiis
tales
qualitates
nolint
agnoscere,
&
omnia
coelestia¬
promittant.
Nos
in
praesens
non
instituimus
exactam
istius
demonstrationem
dare;
hoc
saltem
afferi¬
mus,
quasdam
mistorum
essentias
frigoris
ex
natura
sua
indicia
praebere
non
obscura,
idque
non
à
coelo
traxerunt,
nec
ab
elementis
acceperunt,
sed
primaeuae
creationis
exordio,
&
propagatione
seminali,
Non
enim
iam
miscentur
substantiae
rarae
ex
elementis
cum
gignuntur,
sed
in
materia
apta
ex
semine
ortum
&
motum
habent.
Haec
natura
accommodando
sibi
postea
ex
mistis
&
elementis
autrimenta,
substan¬
tiam
suam
auget
&
conseruat.
Nihil
enim
procreat
se
ipsum,
sed
ex
procreato
semine
existit,
nisi
fortui¬
tùm
est;
at
iam
progenitum
assimulando
sibi
nutrimentum
(vel
in
analogis
analogum)
seipsum
susten¬
tat.
Quale
iam
sit
frigus
serpentum,
papaueris,
hyoscyami
&
similium
considerent,
quorum
id
interest.
Porro
praeter
dictos
modos
frigus
etiam
aliter
fieri
constat.
Nam
ventilabris
&
proflatu
excitatur
etiam
feruente
alias
aëre.
Introducitur
&
corruptione
putredineque,
consumto
calore
interno,
vel
per
externum
calorem
euocato,
vel
vi
extincto
tanquam
per
cicutam.
In
proflatione
subtilis
est
Scali¬
geri
&
Cardani
disceptatio.
Plaerique
statuunt
cum
in
aqua
vel
aëre
motus
&
agitatio
fit,
mutari
partes,
&
tactui
dissimiliter
offerri,
vnde
per
comparationem
frigidae
appareant,
quae
denuo
allabuntur,
cae¬
teris
mora,
vel
calidis
factis,
vel
insensibilibus
consuetudine.
Nam
à
consueto
nulla
passio.
Si
aliger
ita:
"statuendum,
inquit:
aerem
sua
natura
non
esse
frigidum,
sed
nostri
corporis
calori
comparatum:
Iccirco
sentiri
illum,
qui
nos
ambiens
nostro
contactu
non
sit
concalefactus,
id
quod
fit
in
manus
translatione."
Sed
cur
leni
motu
non
sentit
illum
manus?
Quia
haerentem
illum
secum
trahit
neque
nouum
inuenit,
cui
occurrat.
Haec
de
fri¬
gore,
quod
sentinus
corporis
translatione.
Sane
perflatile
&
halabile
subinde
est
corpus
nostrum.
Itaque
egressi
halitus
circa
superficiem
tangentem,
aerem
alterant.
Cum
transfertur
manus
paulo
agilius;
dis¬
sipatur
vapor,
&
noui
aeris
allapsu
pori
coarctantur
reprimiturque
expiratio.
Inde
sensus
frigoris.
Cum
leniter
mouetur,
minor
est
dissipatio,
&
aëris
incursus
seu
impressio
ignauior.
Certum
autem
est,
frigus
seu
absolutum
seu
comparatùm
tunc
esse
in
ambiente.
Idem
euenit
in
aqua
frigida;
sed
non
in
alida:
Magis
enim
incalescimus
motu:
Et
contra
immobilitate
refrigescimus
quia
aquae
natura
per
se
frigida¬
alienum
calorem,
qui
etiam
ad
nostrum
collatus
feruor
erat,
paulatim
expirat,
&
ad
suum
frigus
redit.
Quaeritur
&
de
aestiuis
euentilationibus,
in
feruente
fere
aëre.
Respondet
Scaliger
discuti
aerem
cali¬
dum
&
dissipari,
posseque
motu
incalescere,
&
refrigescere.
Dissipatus
fit
rarior,
&
calidae
partes
auer¬
tuntur.
Vbi
ergo
discutitur
&
diuerberatur
flabello;
ventulus
fit
frigidus;
qua
impellitur,
ibi
densatur
&
incalescit.
Haec
ratio
Scaligeri
est.
Sed
cur
eadem
non
valebat
etiam
in
motu
manus?
Quorsum
tunc
attinebat
aerem
frigidum
relate
facere?
Dixisset
manum
pro
flabello
esse,
&
ipsam
primum
sentire
ra¬
ritatis
effectum,
eumque
postea
aliis
communicare
aere
promotu.
Sentiendum
est
ambientis
calorem
actiuum
esse,
&
ex
corporibus
euocare
halitus,
vaporesque,
quin
&
ipsa
corpora
per
se
expirare
laxatis
spiraculis.
Illos
dispellit
motus
flabelli,
manus,
venti,
lintei.
Aer
dispulsis,
liberatur
ab
inertia,
&
ad
suam
naturam
redit,
qualis
est
extra
reflexum
radiorum,
&
vaporum
in
altis
montibus.
Cum
ergo
prius
corpora
nostra