231
De
Pyrotechnia
&
affinibus.
nostra
&
per
se
calerent,
&
à
temporis
vel
vaporarii
calore
essent
calefacta,
etiam
minorem
aeris
actum
sen¬
riunt,
idque
inaequaliter.
Qui
enim
magis
aestuant;
iis
parua
ventilatio
non
sufficit:
qui
non
iis
etiam
paruus
motus
aerem
frigidum
offert.
Cur
proflatus
aër
frigefacit?
Negat
Scaliger
sibi
placere,
quae
extant
sect.
26.
&
34.
problematum.
Est
ibi
probl.
29.
aerem
praecalefactum
celerrime
ac
plenissimè
refrigerari.
Id
alias
de
aqua
calida
pronunciat
philosophus,
nimirum
citius
eam
in
glaciem
verti,
quàm
frigidam,
quia
diuaporatio
calorem
insitum
exhauserit.
Num
ergo
aestiuus
aer
ob
eandem
causam
citius
frigescit
fla¬
bellis
agitatus?
Non
est
par
ratio.
Rursus
probl.
50.
quaeritur,
cur
flatus
frigidi
veniant,
cùm
oriantur
ca¬
loris
commotione:
Respondetur
modo
quodam
prodire
debere,
vt
frigidus
sit,
nempe
per
angustum,
quo¬
paulatim
calor
extinguatur.
Sin
vniuersa
motio
confertim
irrumpat,
calidum
esse,
vnde
modo
calidum,
modo
frigidum
ex
eodem
expiramus
ore:
non
per
se,
semper
nim
calidum
spiramus.
Ex
accidente
ergo,
si
per
angustum
extrudamus
halitum,
is
proximum
sibi
aerem
impellit,
talemque
impingit,
qualis
est,
calidum
calidi,
frigidum
frigidi.
Idem
interrogatur
sect.
34.
probl.
7.
&
respondetur
modo
patulo
ore
multum
ef¬
flari,
modo
arcto
parum,
quo
facto
ob
exiguitatem
delitestat
calor.
Definitur
quoque
efflatio
spiritus
stri¬
ctim
protrusus,
exhalatio
vniuersim
profusus.
Haec
ibi.
Scaliger
refutat
exemplo.
Nam
si
quis
tubulum
admoueat,
&
proflet,
putat
frigidum
percipi.
Adhuc
ergo
persistit
in
sua
raritate.
Cardanus
dixerat
amplo¬
ore
efflari
calefactam
animam,
angusto
aerem
frigidum.
Et
est
sane
in
hoc
aliquid.
Nam
halando
repe¬
timus
spiritum
ex
pulmonibus,
quanta
potest
fieri
copia,
&
multum
proflamus
vaporum.
Sed
cum
acute
inspirare
placet,
vix
ore
buccisque
comprehendimus
aerem,
&
aut
non
reuocamus
ex
pulmonibus,
vel
parùm.
Sed
attendendum
est,
vt
tunc
non
calidum
hauserimus
ex
ambiente,
sed
frigidum,
qualis
est
re¬
spectu
caloris
nostri.
Deinde
haustus
poppismate
statim
proturdendus
antequam
incalescat
intus.
Alias
siue
amplo,
siue
constricto
ore
profles
in
manum
ori
admotam
ita
vt
excludatur
mistura
circumstantis,
calet.
Id
patet
etiam
cum
per
nares
respiramus.
Morti
vicini
frigidum
reddunt.
Est
aliquid
etiam
in
di¬
spersione,
&
parca
copia.
Haec
enim
maligne
reddita,
potest
minus
calida
apparere,
ob
diuisam
parcamque
virtutem.
Cum
confertim
emittitur
vapor,
iam
perfert
vires
integras.
Ibi
etiam
alteratur
in
via,
hic
non
ita.
Quod
a.
autor
problematum
dicit,
omnem
calidum
proflari,
verum
est,
si
ex
pulmonibus
reuocetur
confertim,
sin
palato
tantum
admissus
reddatur
secus.
Scaliger
fallitur
cum
suo
tubulo.
Qui
tubici¬
num
spiritus
excipiunt,
vapidum,
&
non
raro
foetidum
sentiunt
halitum.
Cum
manum
prope
os
tenemus,
praesertim
data
opera,
ne
implicari
queat
ex
circumstante
aer,
calidum
omnino
proflamus.
Tubus
quoque
nihil
reddit,
nisi
calidum,
si
iuxta
cutem
sit,
idque
maxime
in
vola
manus.
Cum
vero
interuallo
aliquo
potest
vna
rapi
aer
circumstans;
frigida
fit
afflatio.
Et
sane
circumstantem
vna
impelli
in
balneis
patet,
vbi
igni¬
tum
non
ex
ore,
sed
ex
medio
inspiramus,
si
placet,
manum
in
pugnum
contrahe
relicta
fistula.
Appone¬
ori,
&
vel
strictis
vel
amplis
labiis
perfla,
nihil
nisi
calidum
senties,
si
pulmones
sunt
sani.
Altera
quoque
manus
è
regione
excipiens
flatum
proxime
calidum
percipiet;
frigidum
remote,
si
quidem
ambiens
figet.
Caussa
itaque
est
in
ambientis
impulsu.
unchecked.
Quod
autem
calor
cum
humido
ex¬
pirans,
subiectum
relinquat
frigidum,
pridem
demonstrauit
philosophus,
&
eo
nomine
etiam
membra
quaedam
animalium
comparate
frigida
esse
docet,
veluti
vngulas,
ossa,
cornua,
rostra,
quae
mollescunt
calore.
Alii
ad
spermaticas
compositiones
confugiunt,
vt
in
ossibus,
neruis,
ligamentis,
tendinibus,
carti¬
lagine,
membranis.
Sed
de
illis
disputare
nunc
non
vacat.
Calore
aliqua,
aliqua
frigore
confecit
philo¬
sophus
in
2.
de
Gen:
an.
6.
Cardanus
dixit
calorem
impeditum
in
materia
frigus
gignere:
imo
non
gignit,
sed
actum
non
habens
cedit
locum
frigori.
Qui
immobilitate
frigus
procreant,
respicere
videntur
ad
inerriam
&
torporem
animalium.
Sed
non
fit
ita
in
omnib.
Quaedam
enim
etiam
dum
quiescunt
fermen¬
tantur,
quia
non
mouentur,
&
euentilantur,
&
sic
etiam
ad
feruorem
incalescunt,
vt
de
madidis
vestibus
&
cordo,
&
fimo
similibusque
patet.
Immobilitas
per
se
non
facit
frigus,
sed
priuatio
actus
calefacientis
rem
frigori
prostituit,
cum
alterutrum
contrariorum
inesse
necesse
sit.
Animalia
fiunt
frigidiora
diminuto
calido
natiuo,
&
sanguine
detracto
vel
vitiato
humoribs
frigidis,
aliisque
modis.
Sed
sufficiant
ista
de
ge¬
neratione
frigotis.
Destrui
ipsum
&
aboleri
contrarii
virtute,
notum
est
vel
lyxis.
Calore
enim
pelli¬
tur,
mutaturque
subiectum:
sed
determinatus
requiritur
gradus.
Cum
frigus
magis
passiuum
sit
philo¬
sopho,
calor
autem
agens
excellentissimum,
quaeri
potest
an
non
paueo
calore
magnum
frigus
possit
do¬
mari.
Sed
experientia
docuit,
requiri
analogiam.
Frigus
per
essentiam,
seu
quod
natura
inest,
potest
calore
per
affectùm
expelli
&
obliterari
ad
tempus.
Nam
redit
ad
naturam
subiectum,
nisi
penitus
de¬
struatur.
Itaque
aqua
quandiu
est
aqua,
ad
frigus
redit
calore
etiam
sponte
decedente.
In
mistis
tamen
calor
relinquere
dicitur
empyreuma
vt
in
calce
ex
lapide
frigido.
Sed
spiritum
frigidum
ibi
destrui,
exci¬
tarique
ex
potentia
calidum,
statuunt,
qui
tamen
&
ipse
potest
tolli
elutione,
vt
apparet
in
reuerberatis,
calcinatis,
cinefactis,
quibus
si
salem
detrahas,
quod
reliquum
est,
terra
est
iners.
Caeterum
aqua
calida
temperari
vel
mutari
frigidam,
&
sic
in
caeteris
confusis
commistisque,
quid
opus
est
dicere?
Domesti¬
cum
tamen
frigus
in
recessu
manet
semper.
In
Aegypto
dicuntur
vina
frigida
nasci
propter
circumstans
calidum;
apud
nos
calida
propter
contrarium.
Si
ita
res
habet,
frigus
internum
externo
calido
non
de¬
struetur,
vt
docent
cryptae
aestiuae,
quamuis
&
has
frigidas
faciant
comparate.
Externo
frigore
circa
ter¬
ram,
iternum
subterraneorum
frigus
permutarur
calido,
propter
halitus
compressos
mistosque.
Ignis
sub¬
stantialis
frigori
spirituoso
substantiali
etiam
tota
natura
se
opponit,
potestque
alterum
alteri
fieri
deleterium,
sicut
noster
calor
iugulatur
venenis
frigidis
non
qualitate
tantum,
sed
&
totius
naturae
dissidio.
Non
tamen
aestate
stellae
frigidae
in
coelo
iugulantur,
nec
in
calidis
climatibus:
sed
valentior
actus
plus
mouet,
alteratque.
Frigus
etiam
translatione
amouetur
per
ventos,
nisi
pariter
frigidi
succedant.
A
calidis
simul
est
alteratio.
CAP.
XX.
De
differentiis
quibusdam
frigoris
&
frigidi.
VT
in
calore
vnam
quandam
genericam
rationem
concipimus,
sed
quae
in
species
differentiasque
quasdam
discerni
queat;
ita
de
frigore
est
sentiendum,
quanquam
tam
inopes
sint
linguae,
vt
vsus
iis
non
Xx