232
Comment.
Alchem.
Part.
I.
Lib.
II.
non
posuerit
nomina
propria.
Neque
vero
etiam
disceptabimus,
num
verae
species
dari
possint,
an
pe¬
tius
modi
quidam
&
diuersitates.
Nihil
ad
nostrum
negotium
facit
ista
subtilitas.
Constat
initio
quod¬
dam
frigus
esse
per
essentiam,
quoddam
per
affectionem:
Et
illud
internum
insitumque
rebus
est,
hoc
externum,
forisque
accedit,
&
solent
corpora,
quae
sic
refrigescunt,
sibi
relicta
ad
propriam
naturam
redire,
caloremque
suum
recuperare,
sicut
vicissim
euenit,
cum
per
se
frigida
incalescunt.
Quod
per
essentiam
est,
inuenitur
in
simplicibus
&
mistis.
In
simplicibus
coeleste
est,
&
elementare,
nempe
ae¬
reum
&
aqueum.
Nam
haec
duo
elementa
frigida
sunt
natura,
idque
de
aqua
concedit
peripatus,
de
aere
negat.
Quidam
dicunt,
aerem
esse
comparate
frigidum
non
absolute
aut
simpliciter;
quia
ita
ap¬
pareat
respectu
caloris
&
tactus
nostri.
Noster
Chymicus
sciat
elementa
non
iudicari,
nisi
ex
qualita¬
tibus
manifestis
&
primis,
etiam
peripatetieorum,
decreto.
Quis
quaeso
alius
iudicat
ista,
quam
ho¬
mo?
Hic
quo
organo
nisi
suo?
cuius
respectu
nisi
sui
ipsius?
Accersimus
tamen
in
societatem
etiam
caetera
viuentia,
&
ex
eorum
passionibus
similiter
ad
nos
reuocatis,
aliquid
colligimus,
nec
segnes
su¬
mus
in
explorandis
effectis
in
omni
natura.
Sed
primum
est
de
calido
&
frigido
existimare,
vt
illa
se
ad
nostros
sensus
habent,
&
quidem
tactum,
maxime
tunc,
cum
syncera
sunt
quaelibet,
&
sui
iuris.
Tactus
hominis
sani
aerem
&
aquam
iudicat
frigida.
Illa
ipsa
vbi
incaluerunt
foris,
redeunt
sua
sponte
ad
frigus,
vt
intra
tropicos
post
solis
occasum
statim
aeri
frigus
natiuum
redit.
Idem
flabella
&
vmbra¬
cula
docent.
Quo
in
loco
maxime
suus
est
aer,
nec
radiorum
repercussu
flagellatur,
nec
vapores
hali¬
tusque
tam
potentes,
vt
in
confinibus
terrarum
capit;
ibi
frigidus
statuitur
ab
omnibus.
Ibi
sunt
eius
frigida
effecta
nubes,
niues,
grandines
&c.
Aereo
frigore
intenso
glaciant
aquae.
Salus
animalium
&
plantarum
frigidum
requirit;
Et
est
aer
horum
gratia
conditus.
Quid
ni
sit
natura
frigidus?
Si
hoc,
inquis,
concresceret
in
glaciem
&
consisteret.
Neutiquam
vero,
inquam,
ita
enim
patitur
quoduis,
vt
per
naturam
dispositum
est,
Non
potest
in
glaciem
abire
aer
etiam
frigidissimus,
nisi
aqueam
induat
naturam.
Itaque
&
cum
vapidus
est
hyeme
ad
saxa
concrescit
&
alia
solida
pruinae
specie.
Aer
spiritus
est.
Spi¬
ritus
non
congelascit,
licet
alia
in
glaciem
vertendi
excessu
frigoris
sui
potestatem
habeat.
Et
quia
aquae
tam
est
vicinus
frigore,
tam
promtè
haec
duo
elementa
inter
se
transmutantur.
Quid
quod
aer
sit
aqua
frigidior?
Frigidissimae
aquae
propter
spiritus
frigidos
sunt
tales.
In
omni
aqua
est
calor
aliquis.
Nulla
aqua
congelascit,
si
absit
spiritus
congelans.
In
se
habet
potentiam
talem
non
actiuam,
nisi
spiritus
frigidi
merito;
sed
passiuam.
Itaque
non
ex
sse,
sed
aliunde
congelat.
In
piscina
columbinarum
fri¬
gore
intenso
vidimus
situlam
aqua
eadem
plenam
ita
inhaerentem
piscinae,
vt
summa
eius
tangerent
aerem.
Quicquid
continebat
aquae,
in
solidam
abierat
glaciem,
fluctuante
lacu
absque
omni
glacie
Non
negamus
halitus
ex
terra
subrepsisse,
continuamque
prohibuisse
à
gelu;
sed
si
aer
sua
natura
fuisset
frigidior,
excludere
potuerat
istos
vapores,
&
alicubi
in
glaciem
abire.
Illi
vero
vapores
in
aere
circa
tigna
herbasque
haerentes
in
pruinam
ab
aere
versi
fuerant,
aqua
sui
simili
manente.
Ex
his
fun¬
damentis
non
aqua
frigidissima
est,
sed
aër,
qui
&
maxime
penetrans
&
actiuus,
potestque
caeteras
res,
quas
tangit
frigefacere,
ipse
tum
suo
frigore
gelidus,
tùm
caeli,
nec
fit
ab
aqua
talis,
nisi
vapidus
sit
&
alieno
calore
incensus
vt
aestuosis
diebus,
vbi
ab
aquae
frigidae
aspersione
mitescit;
imo
non
ipse
per
se,
sed
in
eo
vapida
natura.
Ipse
vero
sese
ad
halantes
ex
aqua
sparsa
spiritus
facile
accommodat,
&
abeunte
calefaciente,
etiam
per
se
refrigescit.
Terram
frigidam
fecerunt
per
se;
sed
quo
tactus
iudicio?
"Non
penetratur
lumine
&
calore
solis,"
in¬
quiunt;
"Est
opaca,
obscura,
immobilis,
remotissima
ab
ambitu.
Frigida
ergo."
Nimirum
ita
frigidum
fecerant
etiam
Saturnum,
quia
longe
à
sole;
Et
mirum,
cur
non
omnes
stellas
fixas,
sed
tantum
eas,
quae
sunt
circa
polos.
At
non
aliunde
maiores
sunt
aestus,
qua
à
caelo
&
terra.
Ex
terra
exeunt
etiam
spiritus
frigidissimi
&
aquae,
at
non
ex
terra
frigus
contraxerunt;
sed
terra
ex
ipsis.
Illa
hyeme
calet,
alicubi
etiam
feruet
&
flagrat,
&
expirat
potentes
feruores
tam
hyeme,
quàm
aestate,
vti
&
Thermas.
Aestate
frigent
eius
interiora,
non
ex
se,
sed
exantiperistasi,
quae
frigidum
spiritum
retrudit,
idque
non
sem¬
per,
sed
potius
interdiu.
Nam
alicubi
noctu
calor
redit.
Corrumpunt
mista
terrea
violentia
ignium:
Separant
elementa.
Quid
tandem
in
cinere
est?
Sal.
Posthunc
quidè
Terra
sicca,
in
qua
potius
calo¬
rem,
quam
frigus
percipit
tactus,
nisi
aliunde
mutetur.
"At",
inquis,
"analogia
elementorum
&
mistorum
sic
bene
congruit."
Nihil,
inquam,
curo
istas
congruentias
fictas.
Afferunt
harmonicam
mundi
compa¬
gem;
quatuor
humores
in
animalibus;
totidemque
elementa
similarium
eodem
modo
affecta;
item
aetates
&
alia
plura,
sed
potius
ad
opinionem,
quam
demonstrationem.
Alio
modo
sibi
satisfacit
&
respondet
natura
rerum.
Ad
tactus
iudicium
nos
compulisti.
Ex
eodem
de
qualitatibus
elemento¬
rum
primis
iudicemus,
&
sententiam
dicamus,
non
secuti
speculatorum
analogias,
sed
naturarum
proprietates
euidentes.
Sed
redeamus
ad
frigorum
discrimina.
Cum
coeleste
frigus
&
elementare
positum
sit
simpliciter;
est
aliud
in
compositis
agnoscendum,
quod
illorum
merito
insit.
In
quibus
ergo
aerei
spiritus
multum,
illa
frigida
sunt,
vt
aphronitrum,
hydrargyrus
etc.
Sed
intelligendum
est,
non
semper
id
existere
ex
generationibus
mistionibusque,
quas
scholae
vulgares
tradunt,
quasi
frigida
res
fiat,
cum
exuperat
gradus
elementi
frigidi,
suo
con¬
cursu
rem
constituentis,
praesente
mistione.
Non
ita
se
res
habet:
sed
respiciendum
est
ad
essentia¬
lem
institutionem
naturae
in
rerum
primordio.
Non
enim
fiunt
nunc
primum
concurrentibus;
sed
olim
Deo
cogente
&
creante
coierunt,
&
inde
singulares
substantias
acceperunt
quaelibet.
Ex
elementis
quidem
(non
enim
negamus
misturas)
sed
tali
crasi,
quam
nulla
per
se
natura
iam
potest
constituere.
Deus
erat,
qui
omnibus
certos
dabat
modos,
&
iubebat
secundum
hos
se
multiplicare,
&
nutritione
conseruare.
Itaque
recte
sentiunt,
qui
augmenta
&
nuttimenta
fieri
dicunt
non
ex
elementis
qua
simplicia;
sed
qua
in
se
continent
essentias
pridem
Dei
vir¬
tute
constitutas.
Ex
aqua
terra,
igni,
aere
quid
possis
facere,
experite.
Miscè,
remisce,
solue,