2.
De
Gen.
an.
3.
&
1.
3.
De
Gen¬
an.
vlt.
234
Comment.
Alchem.
Part.
I.
Lib.
II.
tem
cum
magno
impetu
viam
faciat.
Chymicus
id
experitur
in
vino,
cereuisia,
&
liquoribus
simili¬
bus.
Quando
enim
dolia
tota
gelascunt
spiritus
incongelabilis
aereus,
vel
igneus,
in
medium
conce¬
dic,
&
ibi
effracta
glacie
colligitur.
Totam
vim
vini
vel
cereuisiae
in
angustum
coactum
esse
dicunt.
Quocirca
Hollandi
cum
glacies
resoluto
non
placeret,
&
parùm
ab
aqua
disparet,
spiritum
ex
medio
acceptum
reddiderunt
aquositati,
&
sic
iucundius
biberunt.
Credere
par
est
extremitatem
liquoris
vndiquaque
occupari
&
constringi,
vt
nulla
sit
fuga
spiritui.
Si
ouorum
superficies,
&
vitrorum
ficti¬
lumque
tam
pertinaciter
resisteret,
etiam
in
his
talem
separationem
fieri
experiremur.
Cur
dura
euadit
glacies?
Nimirum
quia
frigus
siccum
simul
est
terminatiuum.
Fit
enim
glacies
["In
4.
met.
10.
scribitur
glacies
fieri
solius
calidi
priuatione,
&
sal
solius
humidi:
quae
principaliter
intelligenda
de
illis
sunt.
Calor
alias
non
egreditur
sine
suo
humore,
vnde
etiam
non
par
quantitas
aquae
in
resoluta
glacie
inuenitur.
Non
tamen
mirùm
est,
si
diuersis
occupatus
Philosophus
principia
interdum
mutat.
Alia
subeunt
aliis
occasionibus."]
non
humido
frigore,
sed
sicco
&
spirituali,
etiam
tunc,
cùm
per
niues
quid
conglaciat.
Philosophus
ait
frigus
indurare,
quia
cogendo
exiccat,
exeunte
humido
(aereo)
cum
calore.
Facit
frigus
etiam
grandines,
granulas,
niues,
pruinas,
&
nonnulla
olea
inspissat,
quod
est,
temissam
mollemque
gla¬
ciem
facit
propter
admistam
pinguedinem.
Vt
enim
est
subiecti
potentia
seu
dispositio,
ita
agit,
&
ex
nube
vulsa
nix
fit;
ex
principio
guttarum
occupato,
granula;
ex
guttis
iam
factis
grando:
pruina
ex
va¬
pore
incipiente
concrescere
post
fugam
caloris,
frigore
sicco
aereo
anteuertente.
Ita
enim
&
in
lapi¬
dibus
cum
ingentia
frigora
sequitur
remissio
&
ventus
calidus
vapidum
aerem
immittit,
pruinositas
consistit,
&
in
arboribus,
quod
nostri
Zufft/
vocant,
vnde
saepe
barbati
rami.
Et
quomodo
quidem
ista
eueniant
hyeme,
non
videtur
arduum
intellectu,
tametsi
adhuc
Archimede
aliquo
indigeamus,
qui
nobis
metiatur
spatia
&
distantias.
De
grandine
inter
medios
aestus
cum
priscis
litem
habet
Philo¬
sophus,
quanquam
&
recentes
academici
nescimus
quid
mussirent
de
recrementis
stellarum
frigida¬
rum,
postquam
consumserunt
pabulum,
&
reliquias
fecerunt,
non
multum
dissentiente
etiam
Plinio,
vbi
de
stellarum
alimonia
agit,
quanquam
etiam
suis
sideribus
asscribat
sua
lib.
2:
cap.
39.
dicatque
alia
esse
foecunda
humoris
soluti
in
liquorem;
alia
in
pruinas
concreti,
aut
coacti
in
niues,
aut
glaciali
in¬
grandines,
alia
flatus,
alia
vaporis,
roris,
rigoris,
potissimumque
videtur
Arcturum
grandini
praeficere,
qui
ex
conglaciato
imbre
eam
procreet,
sicut
&
niuem
constituit
ex
eodem
humore
mollius
concreto,
pruinam
ex
rore
gelido.
Sed
nos
in
vtilitatem
artis
Chymicae
cupimus
ista
conuertere,
vt
si
fors
tale
quid
requireret
ars,
non
ignarus
modi
esset
magister.
Non
abhorret
à
vero,
grandinem
non
in
medio
aere
fieri,
vbi
tamen
frigus
ponunt,
sed
in
imo,
vbi
halitus
calidi
&
radii
fortiores
calorem
reliquerunt,
nube
aquis
praegnante
sese
in
calidum
demittente,
&
ex
antiperistasi
intra
se
frigus
colligente,
quod
pluuiae
materiam
eo
citius
congelet,
quo
imbecillior
est
ex
vapore
calido
aqua.
Veruntamen
operam
ludet
artifex
si
aquam
praecalefactam
iterumque
refrigeratam
in
calidum
fimum
velit
demittere,
&
ex¬
pectare
inde
glaciem,
etiam
ita
concluso
vase,
vt
subterfugere
ne
tantillum
quidem
spiritus
queat,
Saltem
magis
frigere
debebat.
At
praeter
expectationem
plus
incalescit,
fugituo
illo
frigore
terga
dante.
Quod
si
eam
inferre
in
cryptas
frigidas
sub
sole
rapido
velit,
quia
actu
ibi
est
spiritus
frigidus,
foris
circum
obsidente
calore
constrictus,
frigescet
quidem;
sed
citra
spem
glaciei.
At
vero
vbi
ex¬
cessu
friget
aer
&
siccus
est
simul,
spiritibusque
frigidissimis
abundat,
glacies
fit
absque
negotio.
Pu¬
tandum
itaque
est
Aristotelem
simul
nubibus
inclusisse
spiritum
talem,
qui
gelandi
potestatem
ha¬
beat,
qualisque
est
nitrosus
&
fulmineus,
qui
vina
in
glaciem
aliquando
vertit.
Talem
si
vna
inclu¬
serit
artifex,
fors
non
nihil
consequetur;
quanquam
eius
copia
non
sit
in
potestate
multorum,
nisi
ex
specubus
Hungariae
&
sale
petrae
similibusque
excipiatur,
vel
ex
ipsa
colligatur
grandine.
In
pauca
materia,
&
disposita
aliquid
fiduciae
est.
Nam
quod
parum
est,
inquit
Philos.
2.
de
part.
an.
5.
"facile
affici¬
à
calore
frigoreque
potest";
Et
quantum
valeat
dispositio,
argumento
est
gelu
patinarum
(gelatinas
vocant)
&
glacies
Chymica
in
sale
petrae,
nitro,
alumine,
atramento
&
similibus.
Ista
sane
sunt
glaciei
naturae
valde
similia,
adeo
vt
iures
vtrobique
eundem
esse
spiritum
glacialem,
cuius
merito
consistant,
qui
etiam
coagulat
simul
in
nitro,
patiturque
se
includi.
Perge
hinc
ad
mineralium
coagulationes.
Quid
spiritus
sales
nitrosi,
&
chalcanthini
in
his
ad
concretionem
queant,
analogia
monstrauit.
Ita
succi¬
num
coaluit,
ita
hydrargyrum
mutatur
in
lapidem
crystallinum.
Eius
beneficio
argentum
viuum
&
metalla
sunt
frigida:
Ex
metallis
sal
&
chalcanthum
elicitur,
licet
haec
cum
separatus
est
ille
spiritus,
calidae
sint
potestatis.
Medici
aerem
refrigerant
fronde
saligna.
Est
alicubi
salix,
quae
nitrum
resudat.
Huius
spiritus
frigidi
cum
calidis
sulphureis
accedente
actu
ignis
commissi
tantos
excitant
tumultus
in
nubibus
&
tormentis.
Inde
est
illa
fuga
hydrargyri
&
halonitri
ex
igni,
vt
etiam
vasa
disrumpant,
Plane
multa
mirabilia
efficere
id
frigus
potest.
Non
negamus
frigus
simplex
elementare
glaciem
ef¬
ficere;
sed
in
grandine
putamus
illud
alterum,
quod
igni
meteorico
respondet,
efficacius
esse.
Attin¬
gamus
&
motus
species,
videamusque
quid
in
generando,
corrumpendo,
alterando,
augendo;
dimi¬
nuendo
&
locali
motu
possit,
veruntamen
modice.
Non
enim
est
Chymici
Philosophari,
nisi
paucis.
Generationem
frigori
detraxerunt
magna
ex
parte,
idque
destructioni
manciparunt,
vt
patuit.
Sed
illa
sententia
in
multis
est
retractata,
&
pene
eo
perventum,
vt
quicquid
calore
est
resolubile,
per
frigus
constitueretur,
idque
tam
in
animalibus,
quam
mineralibus.
Consulantur
illi,
qui
de
metallis
scripserunt,
Certos
inuenies
autores.
Consule
&
gemmarum
similiumque
fabros.
Magno
sese
offerent
numero.
Phi¬
losophum
ipsum
aliquando
audiebamus
igni
&
calori
igneo,
deinde
frigori
omnem
subtrahere
in
stirpib.
&
animalib.
procreantis
virtutem.
"Dura
mollia,
lonta
etc.
à
caliditate
&
frigiditate
effici
possunt,"
ait;
"sed
ratio
qua
caro
aut
os
est,
non
potest."
De
metallis
quoque
similiter
docet
in
4.
met.
12.
Dicit
n.
praeter
animata
simi¬
laria
etiam
metalla
materiam
ex
elementis
habere,
&
eatenus
à
calido
&
frigido
constitui;
sed
rationes
(sub¬
stantiae
&
rationes
sunt
idem
vt
ibidem
ponitur)
esse
immanifestas.
Itaque
vt
factum
sit
aes
aut
argentum,
causam