239
De
Pyrotechnia
&
affinibus.
Tantum
hoc
residuum
est,
cum
nihil
in
natura
fiat
absque
ordine
&
prouidentia
certa,
vnde
sint
dispositiones
ad
substantias
tam
varias
&
nihilominus
omnes
determinatas,
&
num
sufficiat
ad¬
hibuisse
agentia
ista
&
patientia,
vt
fiat
non
os
tantum,
sed
&
canis
os,
vel
bouis,
non
flos,
sed
rosa,
vio¬
la,
etc.
quaelibet
secundum
modum
suae
naturae.
Id
altius
principium
est,
existitque
ex
potentia
crean¬
tis
&
voluntate,
propagaturque
facultate
generationis
per
motum
ad
simile,
in
semine
vel
analogo.
Huic
potentiae
&
virtuti
interiori,
tribuendum
suum
quoque
subiectum
est:
ex
elementis
quidem
ini¬
tio
conflatum,
sed
analogum
coelestibus
factum,
vt
in
eo
existere
&
motum
suum
perficere
principium
substantiale
possit.
Et
hoc
quoque
sibi
vendicat
interiores
proprietates
rerum.
Platonici
id
subie¬
ctùm
per
certas
intelligentias
ex
coelo
in
materiam
immitti
docuerunt.
Aristoteles
tum
seminarium
principium
proposuit,
tùm
stellas,
cum
calore
vniuersi.
Et
ideo
hominis
generationem
ex
homine
&
Sole
pariter
confecit,
ne
putes
eum
in
istis
elementaribus
substitisse.
Sed
redimus
ad
humidi
&
sicci
ex¬
plicationem.
Si
non
quid
humidum,
sed
quid
humiditas
sit
&
siccitas
quaeras,
responderi
potest
qualitas,
affe¬
ctiove
&
ratio
humidi,
humidi
corporis,
qua
humidum:
siccitas
humiditati
contraria
qualitas,
&
ratio
sicci,
qua
siccum:
vel
ex
superioribus
definitionibus,
humiditas
est
qualitas
passiua
in
materia
facile
à
sicco
terminabili:
siccitas
est
qualitas
passiua
in
materia
ab
humido
terminabili.
Verum
eiusmodi
definitiones
per
se
extruere
potest,
cui
natura
istarum
passionum
est
perspecta.
Cardanus,
qui
siccita¬
tem
priuatione
humiditatis
definiuit,
eamque
nihil
positiuum
esse
cum
frigore
dixit,
pridem
est
explo¬
sus.
Vt
autem
intelligamus,
siccum
terminari
humido,
&
hoc
vicissim
sicco,
agentibus
actiuis,
natura
nullum
horum
per
se
&
solitarium
dedit;
Sed
vbiuis
actiua
iunxit
patientibus,
vt
sic
semper
sit
cum
hu¬
mido
&
sicco
calidum
vel
frigidum,
idque
vice
versa.
Omne
enim
humidum
&
calidum
est
aut
frigi¬
dum;
itemque
omne
siccum.
Ex
his
fundamentis
Chymicus
praeclare
disserere
potest
de
sua
mistione,
incorporatione,
inceratione,
nutritione,
fermentatione,
&
aliis.
De
origine
istarum
qualitatum
differenter
loquendum
est.
Aut
enim
vt
principia,
sumuntur,
aut
vt
elementa,
aut
mixta.
Principia
per
se
sunt,
nec
potes
afferre
eorum
causam
in
natura
priorem.
Mens
enim
diuina,
cuius
sussu
extiterunt,
extra
naturam
est.
Itaque
humiditas
est
principium
humidi
corpo¬
ris
per
se;
siccitas
sicci.
Elementa
vero
constituerunt
concursu
cum
materia.
Hic
humidum
maxime
est
principium
aquae,
vt
est
in
4.
Meteor.
4.
Et
Galenus
in
I.
de
Elem.
ait,
"affirmare
esse
aliquod
elementum
sum¬
me
humidum,
simulque
arbitrari
illud
esse
quippiam
ab
aqua
diuersum,
extremae
cuiusdam
ineptiae
est:"
quanquam
Aristoteles
in
2.
de
ortu.
aërem
maxime
humidum
fecerit:
Et
est
humidi
aequiuoca
ratio
vt
infra
dice¬
tur.
Siccum
est
terrae
propriissime.
In
mistis
vtraque
qualitas
ex
agentibus
scribitur
existere.
Inde
axio¬
mata:
Humectantur
res
(resoluuntur
in
humidum)
cum
aqua
fiunt
ea,
quae
constiterunt,
vel
concreta
liquescunt
(τή
κονται)
quorum
spiritus
frigefactus
cogitur
in
aquam.
Frigus
aquam
exiccat,
aërem
in¬
crassat
&
aquam
facit.
Item
omnia
exiccantur
aut
frigefacta
aut
calefacta,
&
calore
vel
interno
vel
ex¬
terno.
Frigore
quae
exiccantur,
item
à
calore
id
patiuntur.
Calidum
enim
quòd
exit
ob
frigus
cir¬
cumstans,
secum
educit
humidum
&
euaporando
separat.
Vnde
frigus
remota
causa
exiccationis
in¬
ternae
est,
calor
propinqua.
Sic
exiccantur
aquae
species
siue
habeant
connatam
aquam,
siue
inductam,
Quocirca
siccitas
&
humiditas
in
mistis
oriuntur
vi
agentium.
Mirum
hoc
videri
possit,
calorem
à
ca¬
lore
produci
per
se,
frigus
à
frigore,
&
non
posse
siccitatem
&
humiditatem
ab
actibus
suis
primis
&
essentialibus
procreari.
Quid
ni
humiditas
progeneret
humiditatem,
siccitas
siccitatem?
An
non
aër
humidus,
&
aqua
humectant?
Nimirum
ita
loqui
interdum
solemus,
quia
istae
qualitates
passiuae,
nunquam
sunt
sine
actiuis.
Deinde
aër
&
aqua
humectare
dicuntur
non
agendo,
sed
patiendo
quid,
Nam
cùm
recepta
intus
sunt,
vna
secum
introduxerunt
humiditatem
externam;
non
intus
procrea¬
runt.
Ideo
ergo
spongia
madet
intinctu
aquae,
quia
hanc
cum
sua
qualitate
hausit;
Ideo
quoque
ab
aëre
humido
humescit
charta,
quia
aër
ipse
se
insinuauit,
&
haesit
accretione.
Est
autem
is
in
aquam
procliuis.
Discit
hinc
Chymicus
fundamenta
destillationum,
&
deliquii.
Vult
Aristoteles
educi
internum
humidum
cum
calore
vel
quia
frigus
circumstans,
vel
calor
prouocet:
educi
vero
vaporationis
aut
ha¬
litus
specie:
vtrumque
iterum
crassescere
frigore
&
in
aquam
redire
si
vapor
sit,
sin
halitus,
in
suum
genus.
Id
destillatio
conuincit
verùm
esse.
Rursus
cum
ex
istis
principiis
aqua
per
resolutionem
fit
ab
agenti¬
bus,
vt
cum
glacies
soluitur,
&
liquantur
cerae,
&c.
vel
concreta
in
spiritum
soluuntur,
qui
in
aquam
re¬
dit:
tam
destillationis
principia
audiuntur,
quam
solutionis
per
deliquium.
Insuper
alia
ratio
deliquii
describitur
per
insinuationem
externi
humidi
aerei
vel
aquei.
Inde
patet,
quomodo
saepenumero
per
vaporem
balnei,
aut
balneum
ipsum;
aut
fimum
humi¬
dum,
aut
frigidum
aerem
soluamus.
Vt
sic
vtraque
ratio
in
liquorem
soluendi
fundamentis
Aristote¬
licis
sit
consentanea;
Et
simul
pateat
destillatio
item
duplex.
Nam
&
in
hac
solutio
fit
vel
interno
hu¬
mido
colliquefacto,
formaque
spiritus
vicissim
in
liquorem
coagulabilis,
&
ducto
cum
calore
suo,
vel
ingrediente
humore
externo
ab
aqua
vel
aere,
seu
aqueis
vel
aeris,
qualia
sunt
menstrua
soluentia
&
educentia
in
Chymia.
In
omnibus
istis
instrumenti
vicem
habent
calor
&
frigus,
quorum
motus
qui¬
dem
est
ex
naturae
potentia,
sed
accedit
alius
ab
arte;
&
quia
per
varias
materias
administrari
possunt,
ar¬
tis
praecepta
&
industria
magistri
variant.
Quemadmodum
autem
ars
ad
humefaciendum
siccandumque
vtitur
istis
actiuis,
ita
putandum
est
etiam
naturam
agere.
Nam
non
fiunt
mista
humida
vel
sicca
inde¬
terminate,
neque
etiam
penes
calorem
&
frigus
est,
distincte
agere,
&
tantùm
humoris
taleque
in
cerebro
facere,
tantum
&
tale,
talique
modo
in
sanguine.
Materiae
dispositionem
producit
peripatus;
Et
bene
quidem.
Nam
ni
sic
pati
posset
materia,
non
factum
esset
hoc.
Sed
cum
vni
materiae
sint
potentiae
plures,
quis
constituit
&
definit
modum
passionis?
Si
calor
in
aquam
agit,
non
tantum
calefacit,
sed
&
consumere
eam