4.
Met.
2.
c.
Scalig.
exere,
60.
sect.
3.
242
Comment.
Alchem.
Part.
I.
Lib.
II.
vtile
medicamentum
conuertunt
quod
in
se
solo
omnem
vim
habet
simplicis,
sicut
in
apice
genitali
nucis
inglandis,
cum
prodit,
vt
fiat
arboris
principiùm;
omnis
potestas
eius
deprehenditur,
caetero
corpore
fatuò,
&
sicut
vinum
congelatum
omnem
essentiam
in
angustum
compulisse
docet
experien¬
tia.
Quanquam
ergo
ista
elaboratio
Chymica
rationem,
qua
ad
animandum
impellitur
&
natura
fertur
ille
balsamus
perdit,
tamen
caeteris
potestatibus,
quas
solas
quaerit,
est
contenta.
Quocirca
eo
minus
taedeat
nos
Aristotelicae
doctrinae,
quo
magis
videmus
in
illa
principia
nostrae
artis
pulcherrime
fundata,
demonstrataque
esse.
Qui
vero
nostra
dogmata
oppugnant
&
in
qualitatum
primarum,
elementorumque
sordibus
aut
labyrintho
mersi
luctantur,
illos
relinquamus
suo
genio.
Satis
dant
poenarum,
cùm
manifesto
Soli
obloqui,
&
in
media
luce
coecutire
conuincuntur.
Neque
enim
est,
quod
praetendant
suam
methodum
&
Aristotelica
illa
velint
maledictis
vel
explicatis
Galenicis
labe¬
factare.
Ipsa
ita
clamat
experientia
&
sacrae
literae
attestantur.
Haec
ex
putredine
minime
putrida
col¬
ligere
Chymicus
potest,
libenter
etiam
hoc
fassus,
quod
est
in
5.
histor.
an.
cap.
31.
omnibus
vel
sic¬
cis
humescentibus,
vel
humidis
siccescentibus
creari
animal;
non
quidem
quatenus
illae
alterationes
peraguntur,
sed
quatenus
opus
est
termino
materiae
in
elementis
comprehensae.
Non
autem
omittat
Scalig.
exere,
vtilem
speculationem
de
facile
&
difficulter
vel
nunquam
putrescentibus.
Plena
enim
est
documen¬
tis
Chymicis.
Caeterum
quia
siccum
&
humidum
sunt
potentiae
materiales,
recte
ex
iis
deducuntur
qualitates,
quas
secundas,
seu
materi
ae
vocant,
vtpote
tenue,
crassum,
molle,
lubricum,
aridùm,
durum
&
reli¬
quae.
Subtilem
seu
tenue
humorem
sequitur,
quia,
vt
ait
Philosophus,
subit
tangitque
totum
vndiqua¬
que
&
replet,
id
quod
est
humidi.
Chymicus
non
aquei
tantùm,
sed
&
acrei
id
esse
nouit,
&
subtilita¬
tem
penetrantem
inueniri
in
aquis,
oleis,
vaporibus
seu
spiritibus.
Penetrant
etiam
spiritus
fortes;
sed
non
repletiue;
imò
viam
sibi
vi
parant
igneo
virtute
corrodendo.
Sunt
tamen
cum
ipsis
spiritus
humidi,
vt
etiam
replere
queant:
id
quod
discit
noster
Tyro
ex
propriciate
humidi,
alias
sibi
persua¬
surus,
aquas
causticas
&
corrosiuos
liquores
omnes
esse
vniusmodi.
Crassum
sicci
esse,
ob
humidi
paucitatem,
terrae
vero
siccae
copiam,
facile
est
colligere.
Aridum
perfecte
siccum
dicitur
&
conge¬
latum
(πεπηγέναι)
propter
defectum
humiditatis
propriae,
vti
pumex,
ex
quo
non
multum
aërei
vel
humidi
est
expectandum.
Itaque
opera
in
eo
temere
non
sumenda.
Durum
quoque
sicci
est,
sed
ta¬
men
diuerso
modo.
Potest
enim
in
occulto
habere
humiditatem
propriam,
&
ex
accidente
saltem
exiccatum.
Molle
interna
humiditate,
vt
cera,
in
spem
humidi
natiui
multi
erigit
artificem.
Et
ita
quo¬
que
pro
vt
quodque
se
habet,
etiam
facile
vel
difficulter
potest
in
arte
tractari,
modo
attendat
magi¬
ster,
per
se
ne
ista
ita
sint,
an
ex
accidente.
Ex
hoc
porro
etiam
iudicare
potest,
cum
essentiam
extraxit,
propriamne
habeat,
an
alienam,
quae
obiter
irrepsit.
Inde
patent
quóque
adminicula
&
artis
proces¬
sus,
item
qua
operatione
quodlibet
debeat
elaborari.
Proculdubiò
enim
quod
aliunde
durum
est,
ali¬
ter
aestimabitur,
ac
quod
in
se
duriciam
obtinet,
&
ita
de
molli.
Gradus
quoque
istorum
considerabuntur.
Cum
enim
concrescant
alia
calido
sicco,
alia
frigido,
idque
diuersis
rationibus,
resolutionis
modum
inde
aestimabit.
Quae
à
frigore
concrescunt,
aquae
assi¬
gnantur,
possuntque
reduci
in
liquorem
à
calido.
Talia
multa
leguntur
apud
Philosophum,
plurimam
vtilitatem
allatura
Chymico,
si
ea
diligenter
velit
perpendere.
Sed
Paracelsi
stultitia
abalienauit
plaerosque
à
tanto
Philosopho.
quosdam
etiam
suspensos
tenet
Seuerini
Idea
&
verbis
potius
mora¬
tur,
quam
rerum
dissensu.
Itaque
ad
Aristotelis
nomen
quoque
expuunt.
Vtinam
vero
eius
dogma¬
ta
inspicere
exactius
&
iudicare
mallent,
quam
supplantare
&
ridere;
Chymicos
haberemus
eru¬
ditiores.
Si
relictis
qualitatibus
secundis
velimus
etiam
affectiones
ex
mistione
exurgentes
percurrete,
disserereque
de
coloribus
mistorum
(non
enim
in
solis
sunt
mistis,
&
licet
mistura
aliquid
conferat,
tamen
non
fiunt
ratione
istius)
de
odoribus,
saporibus:
Praeterea
de
coctione,
cruditate,
concretione,
resolutione
&
caeteris,
quae
apud
Philosophum
in
4.
Meteor.
4.
&
8.
alibique
recensentur,
prolixum
ad¬
modum
opus
consurgeret,
&
ad
magisteria
essentiasque
exacte
diiudicandas
praeparandasque
multum
accederet
momenti.
Sed
legere
autorem
ipsum
&
intelligere
iubemus
Tyrones,
qui
non
debent
ad
hanc
artem
accedere
αναριστοτελικαι.
Saepe
veniunt
in
iudicium
&
opus
Chymici
coctio,
elixatio,
assatio,
maturatio
&
alia,
quae
calore
in
humidum
&
siccum
agente
perficiuntur,
vti
&
contraria
eorum,
quae
frigus
procurat:
Et
extrahit
artifex
quaedam
elixando,
quaedam
exprimendo,
&
aliis:
Praeparat,
coquendo,
assando
&
similibus,
quorum
rationem
nosse
debet,
nempe
quòd
per
assationem
humidum
intus
coërceat;
sed
per
elixa¬
tionem
euocet
in
humorem
externum,
quo
facto
res
elixata
fit
seipsa
humidior,
&
in
liquôre
inueni¬
tur
essentia
calidi
numidique
natiui.
In
magisteriis
quoties
est
liquandum
fundendumque?
Quoties
considerandum
mollificabile,
irrigabile,
flexibile,
fragile,
friabile,
impressile;
ductile,
fissile,
sectile,
viscosum,
combustile,
coagulabile,
exhalabile,
&
horum
αντικειμενα?
Sunt
istae
in
materia
rationes,
&
sequuntur
conditiones
humidi,
siccique
&
actiuorum.
Et
licet
dicat
ex
ratione
generationis,
motu¬
que
naturae
ista
posse
intelligi,
vt
non
sit
opus
materiali
doctrina:
scire
tamen
debes,
ignorato
gene¬
re,
vnam
partem
naturae
ignorari:
Et
licet
qualitates
actiuae
operentur
ista
in
patientibus,
tamen
id
non
fieri
sine
praeside
natura
interiore,
cui
famulantur
externa.
Si
famuli
motum
intelligis,
facile
pro¬
tes
heri
nutum
perspicere.
Quid
dices,
si
imitanda
tibi
natura
proposita
fuerit?
Non
enim
tantum,
vt
noscas,
illa
tibi
inculcantur,
sed
potius,
vt
venias
in
locum
naturae
&
per
conuenientia
instrumenta,
quin
&
ipsa
in
societatem
pertracta
similiter
opereris
in
apta
dispositaque
materia.
Verum
de
his
satis.
Illuc