Arist
in
7.
pol.
circa
finèm
&
in
mecha¬
nicis.
6.
Moral.
Ni¬
com.
4.
Vide
par.
an.
I.
2.
de
Gon¬
an
1.
244
D.
O.
M.
A.
COMMENTARIO¬
RVM
ALCHYMIAE
PARTIS
PRIMAE.
LIBER
TERTIVS.
DE
DISTRACTIONIBVS
CAPVT
I
Quid
operatio.
SI
natura
faceret
omnia,
quibus
ad
degendam
commode
vitam
indigemus,
non
opus
esset
arte,
aut
principio
alio
tali.
sam
autem
plurima
natura
fac
ere
nequit,
quibus
haec
vita
carere
non
potest.
Concessum
itaque
homini
diuinitus
inge¬
nium
est
&
mens,
quae
rationes
inueniendo,
experiendoque
tandem
habitum
illum
extruxit,
quam
artem
vocamus,
ad
defectus
naturae
supplendos,
&
alia
et¬
iam
mirabilia
efficienda,
quae
naturae
sunt
impossibilia:
in
quibusdam
autem
et
iam
illam
imitandum.
Sumit
quidem
ex
natura
materiam
ars:
Sed
talem,
quae
aliter
habere
queat,
&
formam
ex
motu
artis
suscipere.
"Omnis
enim",
vt
ait
Phi¬
losophus,
"circa
generationem
versatur,
comminisciturque
&
contemplatur,
vt
eorum
ali¬
quid.
fiat,
quae
esse
possunt,
aut
non
esse."
Itaque
circa
mutabilia
est,
&
quodammodo
attingit
fortunam.
Sed
dum
non
quoduis
ex
quolibet
instiruit
etiam
naturam
sibi
proponit,
quanquam
sit
ratio
operis
ab
o¬
mni
materia
abiuncta,
natura
existente
in
illis
ipsis,
quae
fiunt,
&
quorum
ipsa
est
per
se
principium
in¬
ternum,
&
in
necessariis
occupatur.
Interdum
ars
societatem
cum
natura
init,
facitque
similiter
A¬
gricolae,
aut
hortulano,
qui
quae
natura
per
se
efficere
non
poterat,
insitionibus
&
satione
aliísque
pro¬
curant,
sed
non
sine
natuta,
quam
ingenio
adiuuant,
disponuntque
ita,
vt
proferat
insueta.
Ars
alit
perficit,
quae
natura
non
potest:
Alia
imitatur:
alia
cum
ipsa
agit,
quae
tamen
quia
primum
motus
principium
ab
arte
prodiit,
artificialia
itidem
dici
solent,
quomodo
&
mansuefactio
artificialis
est
&
disciplina,
quanquam
non
fiat
absque
naturae
instinctu.
Eius
fundamentum
est
experientia
circa
singun¬
laria,
vt
est
in
metaphysicis.
Fit
enim
cum
ex
multis
experientiae
conceptibus
vna
de
similibus
existi¬
matio,
seu
decretum
&
dogma
constituitur,
&
ex
singularibus
colligitur
vniuersale
artis
axioma.
A¬
ctiones
enim
&
generationes
circa
fingularia
sunt:
ars
vniuersalium,
vt
sit
habitus
effectiuus
cum
ratio¬
ne
vera,
sicut
definiuit
eam
in
Nicomachiis
Philosophus.
Alchymiam
artem
esse
(ουκ
ατεχνίαν)
manifestum
est.
Per
experientiam
enim
inuenta
perspecta¬
que
habet
praecepta
plura
methodice
digesta
ad
supplendos
aliquos
opere
artificioso
naturae
defectus.
Est
&
principium
formaque
eius,
quod
effici
potest,
in
artifice
extra
materiam
existens.
Quo
circa
&
boni
alicuius
gratia
est,
&
vtilitatem
affert
vitae
humanae,
nec
promittere
debet
impossibilia,
quorum
experientia
est
nulla,
quanquam
res
praeter
naturam
faciat.
Quoniam
autem
non
iam
est,
quod
inten¬
dit,
sed
futurum
est,
ad
quod
non
subito
peruenit,
sed
ex
potentia
actum
producit
motu
artificis
per
in¬
strumenta.
(Non
enim
ars
tangit
vltimo,
sed
est
primum
mouens,
quod
vtitur
instrumentis
tangenti¬
bus,
&
sic
est
habitus
organicus,
ex
eo
gnere,
quòd
mechanicum
dicitur
ingenio
&
manu
poteris,
vt
chirurgia,
Pharmacopoeia,
etc.
Est
&
eius
finis
opus
vtile:
Motus
eius,
qui
&
quot
sint
dicendum
est.
Et
sane
quia
ars
effectiua
est,
siue
per
sua
efficiat
instrumenta,
siue
vtatur
natura,
motus
eius
est
effectio
quaedam,
actusque
imperfectus
in
re
mobili,
quae
elaborari
Chymice
potest:
Verùm
cum
ad
opus
a¬
spiret,
idque
laborando
seu
efficiendo
quaerat:
effectio
ista
non
immerito
vocabitur
OPERATIO.
Iste
enim
est
terminus
genericus
ad
quem,
qui
solet
motibus
vocabula
decernere
vt
est
in
4.
Physicorum
tex.
48.
At
&
caeteris
artibus
idem
est
propositum.
Pugnat
nomen
cum
norma
scientiarum
καθ'
αυτο.
Nouimus
istud,
&
soliciti
saepe
de
proprio
vocabulo
fuimus.
Sed
vidimus
vsum
sibi
istud
attribuisse
applicatione
speciali
ex
genere.
Si
placet,
voca
χυμαργηματα,
vel
alchymurgias,
&
χυμειοτεχνηματα
quasi
μηχανeυματα
της
αλχυμιας,
και
εργασματα
η
εργασιας
Retinuit
istam
vo¬
cem
etiam
Dornaeus,
qui
definit
operationem,
quod
sit
manuum
&
instrumentorum
ad
rem
Chy¬
micam
exequendam
applicatio:
Et
est
reuera
Chymiurgia
operis
Chymici
effectio:
vel
motus
Chy¬