245
De
distractionibus.
Chymici
operis
cum
ratione
vera
effectiuus:
qui
motus
cum
principium
ex
arte
habeat
dirigitur
per
artificem
in
materia
eius
susceptiua
ad
finem
formamque
absolutam,
quanquam
non
semper
manu,
aut
instrumentis
tangat.
Nam
in
aliquibus,
vbi
naturalibus
vtitur
mediis,
quae
in
se
motum
habent
commodum,
satis
est
applicasse
agentia
patientibus,
&
motum
prouocasse,
non
aliter
ac
aestate
solis
ca¬
lor
exuscitat
vim
plantarum,
quae
si
non
desit
fauor,
coelique
&
aëris
clementia,
absint
autem
&
caete¬
rae
iniuriae,
per
se
promouetur
ad
finem.
Itaque
interdum
operatio
magis
dicitur
respectu
operantis:
interdum
magis
materiae,
quae
mouetur.
Est
enim
&
actiua
&
passiua
potentia,
inque
mechanicis
ef¬
fectiua
excellit,
propter
formam
artis,
quae
est
extra
materiam.
Sed
interdum,
vt
diximus,
vtraque
po¬
testas
concurrit,
&
ars
initium
dat
motui,
natura
perficit,
quanquam
artifice
gubernante.
CAP.
II.
De
operationum
varietate.
Cvm
operatio
sit
motus
quidam,
&
philosophus
tam
in
categorica
doctrina,
quam
naturalibus
au¬
scultationibus
proposuerit
sex
motus
species,
inter
quas
duę
rectius
mutationes
ipso
iudice
appel¬
lantur:
quin
&
differentia
naturae
&
violentiae
discerni
soleant:
Considerandum
Chymico
est,
ne
igno¬
ret
rationem
&
fundamenta
artis
suae:
ars
a.
analogice
ad
naturam
se
habet:
omnibusne
illis,
an
aliqui¬
bus
vtatur,
&
qua
spe
fiduciaque
dicere
possit,
se
hoc
illud
effecisse.
Nec
est
huius
contemplationis
ne
cessitas
nulla.
Nam
qui
perperam
exercent
hanc
artem,
Parachymici
dicti
(tanquam
παραφροντοῦντες,
καὶ
παραλογιζόμενοι
ἐν
χυμίᾳ/)
Saepe
gloriantur
de
mirificis
generationibus,
cùm
si
rectè
rem
perpendas,
ap¬
positiones
duntaxat
&
alterationes
aut
similia
sint
assecuti.
Nonnunquam
eo
impudentiae
rapiuntur,
vt
non
erubescant
affirmare,
opus
suum
generatione
exaltatoria
factum,
seu
generatione
simplici,
cum
potius
cor
ruperint,
deprauarintque
essentiam,
quam
nobiliorem
reddiderint.
Latitare
autem
ambigui¬
tate
&
licentia
terminorum
artis
solent,
atque
ita
imposturas
machiari.
Sed
verùm
artificem
volumus
rerum
naturae,
operibusque
verae
rationis
consentanea
facere,
&
polliceri.
Quod
initio
attinet
ad
mo¬
tùm
violentum
&
naturalem,
vtroque
vtitur
magister,
quia
partim
imitatur
naturam,
eiusque
vtitur
ge¬
stione:
partim
pręter
naturam
quid
facit:
τὸ
δέ
παρὰ
φύσιν
βίαιον.
Sicut
enim
natura
adiuuante
calore,
ambientis
ex
rebus
efflorescunt,
colligunturque
succi,
qui
in
illis
etiam
consistere,
&
cogi
solent,
vt
Sacchar
circa
no¬
dos
suarum
arundinum:
&
lachrymae:
ita
ipse
in
stirpibus
viuis
procurat
similia,
nihil
aliud
faciendo,
quam
occasiones
viasque
aperiendo,
&
admouendo
adminicula.
Exudat
enim
postea
sponte
sua
suc¬
cus,
tanquam
ex
balsamò,
quem
exceptum
elaborat
penitius.
Sed
magis
violento
motu,
coactuque
es¬
sentias
prolicit:
Siue
illa
vis
sit
merae
artis,
siue
etiam
naturae.
Nam
violentum,
&
Spontaneum
sub
vno
genere
naturae
possunt
esse.
Contraria
enim
genere
&
materia
consentiunt.
Quòcirca
sicut
validus
am¬
bientis
calor
cogit
sudare
plantas
resinas:
ita
ille
calore
fornacis.
Sicut
item
sol
in
magnò
mundo,
&
Vulcanus
in
subterraneis
peragunt
destillationes
&
sublimationes,
vti
in
Epistolis
nostris
explicauimus,
ita
Chymicus
in
sua
chirurgia.
In
specie
vero
generat,
corrumpit,
alterat,
auget,
minuit,
transfert:
Et
subalternando
modo
simplices
instituit
generationes,
modo
secundum
quid:
Et
miscet
componitque
dumque
corrumpit
separat
&
diuellit
omninoque
quod
optimum
est
vsibus
humanis
ex
naturae
rebus
elicere
studet,
quorum
multa
natura
non
potest.
Generationis
simplicis
exemplum
est,
cum
ex
ferro
ęs
facit:
Generationis
κατὰ
τι,
cum
ex
lapide
calcem.
Alterationùm
infinitus
est
numerus,
isque
in
exalta
tionibus
habet
praeclara
specimina.
Augmentatio
repraesentatur
in
nutritionibus
&
incerationibus.
decrementum
in
superfluorum
detractione
elucet:
motum
localem
non
per
se,
sed
seruiliter
vsurpat
in
sublimationibus
&
destillationibus,
vbi
leuia
attenuataque
ascendere,
grauia
delabi
notum
est.
Si
vna
est
ex
arte
commoditas,
vnumque
opus,
vno
sane
motu
&
operatione
vti
posset.
Sed
vt
ait
in
Mechani¬
cis
philosophus,
natura
semper
agit
eodem
modo,
habetque
motum
vnum,
isque
est
in
simplicibus
simplex,
in
mistis
difformis,
nisi
quid
ex
accidente
&
per
vim
eueniat:
Sed
vtile
multifariam
commu¬
tatur,
multaque
opera
saepe
fiunt
ex
re
vna.
Est
tamen
in
natura
quoque
&
vnum
&
multum,
non
tan¬
tum
ex
accidente,
sed
&
diuersitate
specierum.
Artifex
consilio
agens
&
voluntatis
nutu
vario,
nullam
praeterit
bene
periteque
agendi
occasionem.
Itaque
&
hic
naturam
sibi
pro
exemplo
propositam
ha¬
bet,
licet
maiore
varietate
opus
instruat
informetque
suum.
Illud
laudabilius
procedit,
quod
fit
astipu¬
lante
rerum
natura,
&
veluti
arte
monstrante
in
quae
feratur,
&
quibus
se
praebere
velit
operibus
faci¬
lem.
Difficile
enim
est
quaerere
in
natura,
quod
in
ea
non
est,
vt
aurum
ex
ligno
facere:
nec
tale
quid
suscipere
debet
artifex.
Quod
item
in
remotiore
potentia
est,
raro
aggreditur
educere,
veluti
ex
com¬
positione
elementorum
moliri
stirpem:
ex
crystallo
smaragdum
vel
adamantem.
Per
multas
enim
im¬
perfectionum
formas
iter
est,
adeo
vt
ad
desperationem
prius,
quam
ad
finem
operis
perueniat,
quod
euenit
iis,
qui
fouendo
caloribus
argentum
viuum
absque
medicina
expectant
aurum.
Itaque
tandem
frustratio
&
iactura
sequitur
temeritatem
operantis.
Et
haec
est
illa
scientia
sine
arte,
seu
potius
vana
persuasio,
in
qua
detrimento
corrigitur
stultitia
laborantis
Parachymici.
Si
quid
autem
est
illa
Seueri¬
ni
Dani
praedestinatio,
haec
est,
qua
naturae
quibusdam
signis
cum
experientia
potestatum
conspiran¬
tibus,
quò
modo
optime
quid
elaborari
queat,
cognoscit
artifex.
Sed
sunt
&
inferiores
subordinataeque
potestates,
licetque
etiam
citra
subsistere
vsu
monente,
sicut
ipsa
natura,
si
non
potest
facere
aurum,
in
plumbo,
vel
argento
quiescit.
Nec
fit
ex
quouis
ligno
Mercurius.
Etiam
haec
causa
est,
cur
non
vna
ard
contenta
sit
operatione.
Naturae
procliuitas
non
est
vna,
nec
eadem
bonitas,
non
vsus
idem,
nec
par¬
tes
essentiae
eaedem,
nec
necessitas.
Quid
de
libertate
ex
proęresi
agentis
dicamus?
ἢ
οὒκ
ἐχει
ἐξουσίαν
ὁ
κερὰ¬
μεὺς
ἑν
τοῦ
αὐτοῦ
φυράματος
ποιῆσαι
ὁ
μὲν
εἶς
τιμὴν
σεῖος,
ὁ
δὲ
εἰς
ἀτιμίαν
Liberum
est
ex
stibio
vitrum
fa¬
cere,
vel
plumbum,
vel
calcem,
vel
flores,
vel
oleum,
vel
tinctutam.
Quodque
vero
fit
suo
operandi
modo.
CAP¬
Yy
2
Rom.
9.