254
Comment.
Alchem.
Part.
I.
Lib.
III.
Porro
humor
natura
inest
vapido
aeri
&
aquae:
per
societatem
istorum
etiam
terrae,
fimo
madido,
&
similibus.
Deliquium
itaque
chymicum
omne
in
illis
peragendum;
&
cum
differentia
etiam
ex
illis
su¬
mi
queat,
aliud
dici
potest
vapidum,
seu
aereum,
aliud
mersorium,
seu
embapticum,
quod
vicissim
est
inhumationis
in
humida
terra,
fimo,
vel
similibus;
&
immersionis,
quos
modos
cum
aliis
satis
explica¬
uimus
in
Alchymia.
Iam
apparatum
oculis
subiicere
quadamtenus,
&
de
finibus
dicere
tempestiuum
erat.
Sed
cum
commentatoris
munus
sustineamus,
videamus
primum
philosophemata
non
nulla
Aristotelica,
postea
fusioni
&
deliquio
terminos
ponamus
manifestioribus
argumentis,
&
quaestionibus
nonnullis
haud
iniucundis.
"Quae
à
calido
sicco
concrescunt
(πήγνυται)"
inquit
Philosophus,
"eorum
quaedam
irresolubilia
sunt
(άλυτα
vt
fictile,
&
lapides
quidam,
qui
ab
igni
fiunt,
vnà
concremata
terra
(τής
γής
συγκαυθείσης)
quadam
solubilia
hu¬
more
(λυτα
υγρώ)"
Dum
dicit.
fusilia
facta
esse
per
concretionem
agente
calido
sicco,
indicat,
liquida
fuis¬
se
prius,
habuisseque
humorem
secum,
quem
resoluerit
eduxeritque
calor,
siccitas
autem
etiam
partim
sorpserit,
partim
terminauerit.
Nam
terminum
acceperunt
humida
per
siccitatem
agentibus
actiuis.
Terminatio
ista
&
actio
est
inaequalis.
Nam
in
aliquibus
ignis
humidum
ita
diminuit,
vt
terra
etiam
com¬
bustionem
sit
passa,
firmissimeque
reliquo
humori,
qui
est
paucissimus,
conglutinata.
Ideo
haec
dicun¬
άλυτα.
Non
enim
admittunt
humorem
in
profundo
substantiae,
quanquam
puluerata
madefieri
queant,
vel
etiam
humor
per
poros
recipi.
Intelligimus
ergo
vero
deliquio
solutionem
fieri
debere
fluente
humore
domestico,
idque
ope
contrarii
eius,
quod
coagulationem
fecerat,
hoc
est,
humidi
fri¬
gidi.
Sicut
enim
agens
externum
calidum
siccum,
terminauerat,
ita
contrarium
humidum
frigidum
de¬
terminans,
terminum
remittere
debet,
siquidem
dispositio
ad
sic
patiendum
inest,
&
non
totus
humor
sit
exhaustus.
Externus
humor
remittit
internum.
Subesse
ergo
aliquis
debet,
vt
sit
nulla
folutio,
vbi
hu¬
mor
in
potentia
nullus,
vel
parcissimus,
cumque
terra
adustus.
Ex
hac
doctrina
Philosophi
ratio
elucescit,
quàm
saepe
mirati
sumns.
Cum
enim
frequentissi
me
ex
calcinatis
extraxissemus
sales,
eosque
liquefactos
multa
aqua
per
filirum
chymicum
traiecissemus,
ad¬
eo
vt
nihil
nec
oculis
appareret,
nec
tactu
perciperetur;
tamen
post
coagulationem
cum
denuo
dilue¬
remus
salem,
aliquam
partem
insolubilem
deprehendimus,
quae
priùs
tota
deliquio
diffluxerat.
Ratio
patet
ex
Philosopho,
quia
calor
siccus
terminauit
portiones
quasdam
amplius,
&
priuatas
humore
sic¬
ciores
reddidit,
quin
&
humidum
remanens
cum
terra
nonnihil
adussit.
Sed
solutionem
in
humido
frigido
fieri
debere,
non
tantum
demonstratur
axiomate:
τα
εναντία
ατι
:
&
vice
versa:
"Idem
eidem
secundum
idem
non
est
causa
contrarij":
verùm
etiam
exemplo
do¬
cetur.
"Nitrum
enim
&
salis,
inquit,
solubilia
sunt
humido
non
omni,
sed
frigido.
Quocirca
liquescunt
in
aqua
&
speciebus
aquae,
non
autem
oleo,
quia
siccum
calidum,
quo
erant
coagulata."
Sed
his
obiici
potest,
quod
sal
etiam
oleò
soluatur,
vt
docet
experientia,
veteresque
oliuum
suum,
vt
duraret,
non
sine
sale
fecerunt.
Respondetur
id
fieri
oleo
non
puro,
sed
aliquid
succi
aquei
secum
habente:
deinde
non
esse
solutionem
veram,
sed
tantum
occultationem,
si
sal
assumitur
ab
oleo,
Verùm
enimuero
potior
causa
est
in
humido.
Nam
hoc
tollit
terminum
sicci,
Oleum
quidem
ab
aliquibus
etiam
humidum
vocatur;
sed
potentiam
sicci
obti¬
net,
estque
aliquando
etiam
igneum.
At
aer
calidus
&
humidus
item
soluit:
soluit
&
aqua
feruens,
vt
in
li¬
xiuio.
Non,
inquam,
caloris
merito.
Itaque
&
mulierculę
cum
lixiuium
facere
volunt,
initio
non
affundunt
feruentem;
dicunt
enim
aduri
seu
terminari
salem,
atque
ita
fieri,
vt
lixiuium
non
euadat
acre.
Igitur
hu¬
moris
auxilio
maxime
peragitur
deliquii
solutio.
Id
cernere
etiam
hinc
est,
quod
apparatus
deliquii
po¬
tissimum
ea
requirat
media,
in
quibus
aer
vapidus
facile
concrescit,
&
humiditatem
roridam
relinquit,
vt
tabulas
vitreas,
plumbeas,
marmoreas,
ouorum
durorum
acetabula.
Inde
&
vapor
fimi
&
balnei
soluit.
Sed
quomodo
distat
fusio
à
deliquio?
Negat
Philosophus,
molarem
lapidem
solui
deliquio,
seu
λύεως
υργώ:
rursus
ait
πήκεαθις
θερμώ
,
vti
&
ferrum,
licet
aliàs
άλυτον,
veruntamen
τηκτον
υπερζαλλοση
θερμότητι/GR].
Ap¬
paret
primum
discrimen
esse
in
efficientibus
solutionis,
quod
est
in
fusione
calidum,
in
deliquio
humi¬
dum
Deinde
quae
funduntur,
concreuerant
calidi
exitum,
sed
deliquescentia
humidi,
non
tamen
totali
vel
nimio.
Multa
fusilia
soluuntur
oleo;
deliquescentia
non
soluuntur,
vel
aegre
saltem:
illa
à
calore
sicco
non
excedente
modum,
non
torrentur
vrunturve;
haec
facile
calcinantur
adurunturque.
Liquescentia
coagulantur
à
calido
sicco
proportionali:
fusilia
in
humore
frigido
concrescunt,
tantum
abest,
vt
dif¬
fluant,
Atqui
videmus
etiam
sales
&
atramenta,
alumineque
à
calore
sicco
efferuescere;
&
quid
facilius
fluit
sale
petraeo,
etiam
paruo
igne?
Dici
potest
quaedam
ambigere,
propterea,
quod
fufilibus
&
deliquio¬
solubilibus
constent
partibus,
tanquam
glacies
&
nix.
Itaque
quadamtenus
calore
constiterunt,
quadam¬
tenus
siccitate.
Ita
comperimus,
atramenta
quoque
&
alumen
auxilio
calidi
sicci
superuacuum
humorem
dissipantis,
indigere,
&
consistere
paulatim
vapore
diluto:
sed
quia
calor
iste
non
est
immodicus,
com¬
prehenditur
multum
humidi
inter
concrescendùm
cum
terra.
Ratione
ergo
istius
humidi
concreti,
restituto
humore
vberiore
soluuntur:
sed
ratione
terrae
fusilis
(habere
vero
talia
terram,
&
nonnihil
pinguedinis
manifestum
est)
non
adustae,
sed
humore
competente
definitae,
funduntur.
Aristoteles
di¬
cit,
istiusmodi
res
caloris
excessu
fundi,
aliàs
non
fusilia,
qui
excessus
definiendus
est
ex
dispositione
pa¬
tientis.
Olea
concreta,
glacies,
&
similia,
cum
soluuntur
aqua
calida,
deliquium
est
an
fusio?
Haec
scilicet
Aristoteli
videtur
esse.
Nam
non
humore,
sed
calore,
etiam
sicco
fit
resolutio.
Glacies
tamen
ambigit,
vt
dictùm
est,
quia
multum
humidi
obtinet
in
potentia;
quia
vero
in
frigida
aqua
non
soluitur,
sed
remis¬
sa,
vt
hyemalia
flumina
testantur,
magis
ad
fusionem
pertinet
eius
solutio.
Quando
calces
soluuntur
per
sales
additos,
&
alia
acria,
fusione
potius
est,
an
deliquium?
Videtur
enim
perinde
fieri,
ac
in
aquis
cau¬
sticis,
quae
sunt
ignes
potentiales.
Num
ergo
funduntur?
Imo
corroduntur;
sed
quia
salis
naturam
quan¬
dam
adeptae
sunt
reuerberii
ignem
passae,
ideo
ad
deliquium
traducuntur,
licet
concurrat
aliqua
corro¬
sio.
Cùm
cera
in
aqua
cocta
soluitur,
fusio
fit
potius,
vti
&
cum
oleo
resoluuntur
sulphura,
&
similia.
Ac¬
cum