257
De
distractionibus.
Philosopho
mistorum
affectiones
enarranti,
inter
alias
est
&
θραῦσις,
quam
interpretes
Latini
fria¬
bilitatem
nominant,
sicut
τὰ
θραυστὰ
friabilia.
Sed
oportet
hanc
vocem
latius
extendere,
quàm
alias
apud
Latinos
sonat
θραυστὸν
enim
Aristoteli
omnino
est,
quod
in
partes
continuitatis
deteritur,
vt
crystallus,
lapis,
fictile,
hoc
est,
quod
comminui
in
puluerem,
glaream,
sabulumve
potest,
portionibus
maioribus,
minoribus,
prout
euenerit,
&
res
requisiuerit.
"θραῦσις
ἔστι"
(inquit)
"χωρισμὸς
ή
διαίρεσις
εἰς
τὰ
πλείω
δυοῖν
καὶ
τυχόντα
μέρη:
Friabilitas
seu
friatio
est
diuisio
separatiove
in
plures
duabus
partes,
&
quas
contigerit
fieri.
διαίρεσιν
καὶ
χώρισιν
cum
vocat,
confirmat
distributionem
nostram,
qua
distractioni
subiecimus
diuisiones
in
mem¬
bra
seu
partes
concretionis
continuae.
Cum
plures,
&
quasuis
fieri
friatione
ista
docet,
distinguit
affe¬
ctionem
à
cognatis,
in
quibus
nec
quaelibet,
nec
plures
fiunt,
vt
in
fractione,
fissione,
sectioneque,
in
quibus
certa
ratio
est
diuisionis,
&
non
indefinita,
sicut
in
tritione,
cum
lapis
dissilit
in
rectum
obliquum,
sursum,
deorsum,
&
ad
latera,
id
quod
indicatur
per
adiectam
vocem
εἰς
τυχόντα.
Ex
eo
genere,
quae
faci¬
le
id
patiuntur,
εὔθραυστα
καὶ
εὔτριπλα
dicuntur.
(Diosc.
lapis
armenius
est
εὐθριβὴς
friabilis)
quae
etiam
in
subtilissimum
puluerem
facessere
possunt,
quem
zovvoglòm
Graeci,
Arabes
Alcohol
appellare
consue¬
uerunt;
vnde
noster
in
chymicis
Alcolismus.
Quae
vero
ratio
consistentiae
&
concretionis
faciat
[GR}θραυ¬
στὰ
explicat
idem
Philosophus,
cum
scribit:
ὅσα
μὲν
οὕτω
πέπηγεν
ὥστε
πολλοὺς
ἔχειν
παραλλάτοντας
πόρους
θραυστὰ
μέ¬
χρι
γὰρ
τούτου
δΐστατα
·
ὅσα
δὲ
εἰς
πολὺ,
καὶ
τακτὰ,
etc.
Quaecunque
sic
concreuerunt,
vt
multos
habeant
alternis
variantes,
vicissimque
dispositos
poros
friabilia
sunt,
etc."
Causa
itaque
in
modo
concretionis
poris
seu
meatibus
huc
illuc
tendentibus,
alternatim
ipso
iudice
erit
quaerenda,
vt
alia
sint
fragilia,
quorum
pori
seu
meatus
ad
mul¬
tum
distant,
vt
non
in
paruas,
sed
magnas
portiones
dissiliant,
vt
lignum,
&
fictile,
quod
tamen
etiam
friabile.
Meatuum
autem
ratio
ex
modo
terminationis
dependet.
Cum
enim
ab
humido
comprehen¬
sum
est
terreum
multum
pauco,
ita
vt
siccitas
dominetur,
illudque
non
sit
tenax,
quale
aqueum
non
pingue,
aut
etiam
tostione
fractum,
pori
existunt
alternantes,
propter
siccitatem
terream.
Itaque
talia
conteri
possunt
facile.
Eius
rei
argumentum
est
in
his,
quae
ante
tritionem
torreri
necesse
est.
Nam
ab¬
sumitur
humidum,
&
lentor
eius
frangitur,
efficiturque
res
terrea
magis
&
siccior,
vti
sciunt
omnes
aromatarii.
Atqui
teruntur
etiam
succi
concreti,
vt
sal,
crystallinus,
vitrum,
gemmae,
alum[unclear]
saccharum,
gummi,
&
lachrymae
cum
similibus:
&
sunt
istorum
quaedam
pinguia,
vt
sulphur,
electrum,
pix,
&
si¬
milia,
vt
nec
humidi
adustionem,
nec
defectum,
nec
aquositatem,
nec
terrae
siccitatisque
abundantiam
possis
praetendere.
Quae
ergo
friationis
horum
causa?
Glacies
teritur;
at
humidum
potentiale
tota
est.
Vbi
hic
meatus,
&
eorum
vicissitudinaria
dispositio?
Rident
nempe
Philosophi
argutias
aliqui
pro¬
pter
dictas
causas
&
exempla.
Sed
cum
talia
non
ignoraret:
produxit
enim
κρύσταλλον
(glaciem)
καὶ
λίθον:
&
fortasse
nouit
etiam
Adamantem,
quem
tota
vetustas
indomitae
firmitatis
esse
dixit,
eique
ex
argu¬
mento
nomen
imposuit,
in
scobem
deteri
&
friari
posse,
non
solum
praefractum
hircino
sanguine,
sed
&
per
se.
Quocirca
si
oculi
in
glacie
non
vident
meatus,
aliquos
tamen
esse,
Aristoteles
ex
concretione
coniecit,
quae
non
potest
fieri
intus,
&
per
totam
substantiam,
nisi
calore
educente
humidum,
siue
fo¬
ris
frigus
agat,
siue
calor.
Humidum,
quod
expirat,
necesse
est
aliqua
euadere,
&
sic
siccum
relinqui,
ana¬
logo
tamen
humido
terminatum.
Deinde
subesse
tales
meatus
inuisibiles
ipsa
fractio
contritioque
te¬
statur.
Ideo
enim
in
partes
multas
dissilit
concretum,
easque
indefinitas,
quia
poros
ita
dispositos
ha¬
bet,
&
cum
foris
percutitur,
spiritus
in
illis
impulsus
concussusque
continuitatem
per
vim
rumpit.
In
glacie
esse
inclusum
spiritum
tantae
conuincunt
rupturae.
Solida
itaque
adhuc
est
Philosophi
doctrina.
Cur
vero
lachrymae,
pix,
&
similia,
teri
queant,
licet
multum
habeant
humidi,
idque
satis
tenax,
vt
do¬
cet
solutio,
causa
est,
quia
illud
non
actu
dominatur,
sed
comprehensum
definitumque
est
partibus
ter¬
reis.
Quocirca
etiam
facile
aduruntur.
Sales
&
alumina
&
atramentum
saccharumque
terrae
multum
obtinere,
qui
non
nouit,
periculum
faciat
per
assationes
calcinationesque,
conuincetur
natura
ipsa
&
experimento.
Ita
se
res
habet
in
vitro.
Sane
tendines
sunt
admodum
tenaces.
Attamen
cum
humido
consumptu
exarescunt,
dissiliunt
vt
gluten
aridum.
Ita
arefacta
pituita,
sperma
tanarum,
similiaque
multa,
comminui
possunt,
ne
quid
de
pilis
&
coriis
dicamus,
quae
cum
humido
abundant,
non
terun¬
tur
quidem,
sed
post
exiccationem
bene,
vti
&
plantarum
partes,
folia,
flores,
semina,
radices,
&
reli¬
quae.
Ex
dictis
facile
colligere
est,
quae
sint
ἄθραυστα/GR],
nimirum
qui
meatus
non
habent
ita
dispositos,
aut
si
habent,
tamen
humoris
coplosioris
praesentia
remittuntur,
flectunturque,
aut
extenduntur
potius,
vt
fit
in
cera,
auro,
argento,
plumbo,
linteis,
&
quaecunque
succum
in
se
recentem
habent,
vt
carnes,
folia
viridia,
succulenta
plantarum,
&
his
similia.
Cur
vero
ferrum
non
potest
in
puluerem
comminui?
Cur
lapides
quidam
è
coelo
lapsi,
nullis
ictibus
possunt
frangi?
Cardanus
meminit
globi
vitrei,
qui
in
pauimentum
lapideum
incussus,
ad
te¬
ctum
integer
resiluerit.
Quae
istius
firmitatis
causa?
Putant
aliqui,
etiam
Adamantes
veros
proba¬
tosque
non
posse
comminui,
iuxta
sententiam
veterum:
&
qui
friantur,
illos
negant
optimae
no¬
tae
esse.
Ad
ferrùm
quod
attinet,
quia
succum
habet
mercurialem
metallicum,
dilatatur,
non
frangitur.
Sin
autem
ille
per
crebram
combustionem
absumptus
fuerit,
fragile
&
ipsum,
friabileque
seu
ad
con¬
terendum
aptum
euadit,
vt
testantur
stricturae
squamaeque
propter
adustum
sulphur
absilientes.
Sunt
&
silices
quidam
&
nodi
metallici
adeo
duri,
vt
omnes
sctus
malleorum
tespuant,
cum
adhuc
cohae¬
rent
monti.
Id
ideo
fit,
quia
in
tam
vasta
soliditate
non
habent,
quo
euadant
inclusi
halitus.
Cum
verò
auulsae
partes
quatiuntur,
dissiliunt.
Alia
causa
est
in
humoris
tenacissimi
exactissima
cum
sicco
simili¬
mistione.
Videmus
enim
pulueres
aqua
simplici
commistos,
&
in
globos
coactos,
non
diu
cohaerere,
sed
si
viscidum
sit,
&
tenax
humidum,
solidescunt.
Cum
miscetur
aereus
nodus
ferro,
tam
firma
fit
com¬
pages,
vt
vix
vllis
malleis
comminui
queat.
Itaque
illis
coelestibus
lapidibus
dicimus
tales
succos
pri¬
mordium
dedisse,
concretionemque
factam
nullo
caloris
excessu,
vt
humidum
non
sit
absumptum
fractumve
adastione,
sed
coagulatum
firmissime,
integrisque
viribus,
&
poris
rum
stractis,
vt
nulli
dici¬
possint.
Zz
2