258
Comment.
Alchem.
Part.
I.
Lib.
III.
possint.
Sane
cum
superficies
externa
tam
solida
est,
vt
spiritus
incussos
repellat
ad
ictum
seu
versus
ictum,
non
facile
conteritur
compactum.
Si
Chymico
opus
erit
comminutione
per
detritionem
consi¬
derata
concretionis
&
humidi
ratione,
ex
fundamentis
talibus
consilium
inueniet.
Quaedam
in
aquis
comminuuntur,
quod
non
debere
fieri
videtur,
propter
humidi
abundantiam.
Sed
de
externo
humido
soliciti
non
sumus.
Quae
digitis
friari
deterique
possunt,
vt
gleba,
debili
humido,
&
vt
ita
dixerimus,
in
aliquibus
pu¬
trido
cohaerent,
quemadmodum
videmus
deteri
etiam
&
diffluere
illa,
quae
computruerunt,
quaeque
validis
ignibus
sunt
reuerberata,
vt
lapides
calcarii,
molares,
pyrites,
magnes,
bitumen,
carbones,
cor¬
nua,
&
huiusmodi.
Viscositas
enim
humidi
euicta
est,
&
vinculi
ratio
dissoluta,
ex
quo
patet,
quod
firmi¬
tas
compactionis
eidem
humido
debeatur,
nimirum
tenaci
&
diuisibili
simul,
&
quod
per
minima
comprehendere
siccum,
cumque
eo
coalescere
accepto
ab
agente
calore
termino
queat,
cuius
rei
ex¬
emplum
est
in
glutine
tenacissimo,
cum
subtilissimis
pulueribus,
etiam
in
se
diuisibilitatem
summam
obtinentibus
exacte
commiscentur,
caloreque
nec
deficiente,
nec
nimio
coalescunt.
Ita
metalla
perfe¬
ctiora
cohaerent.
Sed
obiici
ex
pistrino
argumentum
farinarum
potest.
Quae
enim
grana
molis
franguntur,
inque
pollinem
rediguntur,
prius
solent
madefieri.
Humiditatem
hic
esse,
quae
etiam
ferro
candefacto
agno¬
sci
&
elici
queat,
non
potest
negari.
Non
itaque
necesse
est
humidum
ita
arefactum
esse,
vt
concretum
dissiliat,
&
in
quasuis
partes
comminuatur.
Sic
farinarum
nodi
tanquam
creta
tenerrima
digitis
dete¬
runtur,
humorque
etiam
deprehendi
potest,
nec
minus
in
detritis
seminibus,
lini,
cannabis,
raparum,
amygdalarum,
etc.
Vitellorum
quoque
igne
coactorum
comminutio
non
tantum
humidum
exhibet,
sed
&
pingue.
Verum
enimuero
gradus
esse
compactionum
certos
pro
cuiusque
rei
natura,
manifestum
est,
in
quibus
itaque
humidum
non
penitius
est
arefactum,
ad
eum
tamen
modum
redactum,
vt
termi¬
net
siccum,
&
contineat,
quanquam
leuiuscule
&
facile
dissipantur.
Terreae
enim
partes
dominantur,
nec
ab
humiditate
coercentur
arcte;
quin
&
laxitas
pororum
multum
admittit
aeris.
Quocirca
consi¬
stentia
est
debilior,
&
cohaesio
conglutinatioque
imperfecta.
Talium
tamen
quaedam
si
exiccentur
modo
competente,
tandem
acquirunt
duritiam
lapideam,
&
incussu
corporis
duri
solidique
comminuuntur,
Attritio
autem
seminum,
siue
molis,
siue
pilis
mortariisque
fiat,
friatio
quaedam
est,
&
definitioni
sub¬
est,
Sed
de
his
satis
multa.
CAP.
IX.
De
tritione
vulgari.
SPecies
χωρίσεων
seu
distractionum
talium
&
puluerationum
quod
spectat,
variae
sunt,
&
quaedam
ex¬
his
in
artem
chymicam
redactae,
quaedam
vulgo
relictae,
vnde
tamen
petuntur,
si
iis
opus
habeamus
Differunt
vulgares
finibus
formisque
detritorum:
aliàs
enim
fit
alcool,
aliàs
sabulum,
modo
glarea,
mo¬
do
ramenta:
deinde
discernuntur
&
contritionis
procuratione.
Quaedam
enim
machinis
franguntur,
quaedam
leui
digitorum
manuumque
detritu
vel
friatu,
aut
confrictu.
Illius
generis
sunt
molae,
pistilli,
mallei,
dentes,
radulae,
limae,
pila
praeferrata,
&c.
Et
potissimum
in
metallurgia
venarum
arterendarum
ratio
est
ingeniosa:
vtrobique
additamenta
ali
quando
requiruntur.
Nam
metallici
molunt,
aut
contun¬
dunt
pilis
suas
venas,
adhibita
aqua,
&
immissa
tum
contra
dispersionem
pulueris
subtilis
&
metalli
ia¬
cturam,
rum
vt
tusa
propellantur.
Rursus
qui
amylum
conficiunt,
maceratione
in
aqua
vtuntur,
quo
pacto
&
coqui,
&
pharmacopoei
saepe
per
coctiones
eliciunt
medullas,
quas
postea
resiccatas
friare
pos¬
sint.
Ita
lactes
ex
seminibus
conficiuntur
inter
terendum,
additis
liquoribus.
Chymicum
saltem
non
alienum
esse
oportet
à
modis
talibus,
nec
eorum
ignarum.
Ita
enim
conficiuntur
extracta
nonnulla
Deinde
si
Chymici
est,
metallorum
venas
scrutari,
explorare,
coctioneque
separare;
scire
conuenit
modum
contusionis
earum.
Notum
enim
est,
si
ad
subtilissimum
deducantur
venae,
praesertim
illae,
quibus
durus
silex
est
coniunctus,
vt
aureis,
in
elutione
per
alueolum,
aut
praeparatione
per
aquas,
me¬
talli
atoma
corpuscula
natare,
&
profundi
cum
aquis:
aut
si
sicce
terantur,
in
auras
euanescere.
Hinc
Lazarus
Eikerus
in
suo
docimastico,
lib.
4.
non
inscite
monuit
de
vena
plumbi
maiore
opere
praeparanda,
tundendaque,
esse
quidem
graue
metallum,
sed
quod
facile
abeat
in
pollinem
tenuissimum,
qui
leuita¬
te
ex
tenuitate
&
rarefactione
acquisita
innatet
aquae
(vrpote
ad
quam
se
partes
plumbi
habent
leui¬
ter,
aqua
ipsa
grauiore;
alia
tamen
ratione
laminae
&
bracteae
notant,
quia
nimirum
latitudine
sua
mul¬
tum
comprehendunt,
à
quo
sustinentur:
&
est
hic
quoque
multa
aqua
comprehensa
grauior,
etc.)
&
sic
pereat,
praesertim
si
venae
silex
immistus
sit;
vnde
cernatur
non
rato
caeruleus
puluis
riuis
innatare,
vel
canalibus,
ripis,
murisque
assidere,
qui
tamen
sit
medulla
metalli.
Docet
ibidem
etiam,
quomodo
ista
venarum
comminutio
per
pila
in
capsis
suis
debeat
institui,
ne
quid
detrimenti
eueniat
metallo:
vnde
patet,
non
sine
arte
&
ingenio
hanc
quoque
tritionem,
licet
vulgaris
esse
credatur,
peragendam
esse,
nec
nimis
attenuanda
ramenta,
sed
glareae
vel
sabuli
forma
relinquenda,
pilaque
praeferrata
ordine
mo¬
uenda,
ne
impediatur
granorum
deriuatio.
Idem
author
cum
de
cassitero
agit,
notat,
non
tantum
me¬
talli
excoqui,
quantum
explorator
seu
docimastes
inesse
pronunciauit,
refertque
culpam
in
contusic¬
nem
vitiosam;
quod
iterum
argumento
est,
referre,
quo
quid
modo
&
diligentia
conteratur.
In
pharmacopolio
eadem
negligentia
saepe
animaduertitur,
vti
&
apud
aromatarios.
Tyro
Chymicus,
qui
ad
extractiones
praeparare
vult
medicamina,
praesertim
purgantia,
non
semper
deterere
ea
in
pi¬
lis
aut
molis
in
puluerem
subtilissimum
debet,
sed
ex
magistro
discere,
quo
quidque
modo
sit
com¬
minuendum.
Nam
quia
Chymicus
scit
in
spiritu
connato,
qui
tamen
forma
coagulata
est,
in
misto
&
succo
esse
potissimam
vim
essentiae;
ille
vero
liberatus
à
suo
corpore,
succusque
attenuatus
exha¬
sare
solet,
&
saepe
tenuissimorum
ramentorum,
pollinis,
vel
atomorum
forma
per
officinam
volitare,
quin