289
De
Extractionibus.
potentiali
dominante.
Quocirca
tales
pinguedines
eligemus,
quae
aëreae
&
aquosae
potius
sint,
quam
igneae;
Et
coctionem
instituemus
in
diplomate,
seu
Balneo,
non
immediato
igne
sicco.
sic
fiet
elixatio
magis,
quam
assatio.
Hoc
consilio
prisci
Medici
in
confectione
oleorum
compositorum
aquosos
liquores
addide¬
runt
oleis,
vt
assatio
impediretur,
&
tamen
pinguedo
succum
in
se
hauriret.
Conuenientiores
ii
sunt
si
simul
penetrant,
&
claustra
compagemque
laxant,
vt
acetum,
vinum,
aqua
pluuia,
&
similes,
qui
separantur
tandem
per
expirationem
seu
diuaporationem
coctione
continuata.
His
accedit
colatura,
expressio.
clarificatio
&
similes
opellae
seruiles.
Chymici
animaduerterunt
ex
aceto
&
vino
pluuiaque
aqua
aliquid
relinqui
cum
oleis.
Itaque
huiusmodi
destillata
malunt,
aut
raro
admodum
hoc
modo
vtuntur.
Nam
olea
sua
studuerunt
ingeniosiore
methodo
conficere,
vti
suo
loco
exponetur.
Verunta¬
men
etiam
ille
modus
est
extractorius.
Si
nolumus
deficere
artem,
&
aliquid
homogenei
praeterire
non
omittendus
est.
Quanquam
ergo
vulgati
artifices
valde
superciliose
rideant
olea
veterum;
tamen
si
extractiones
essentiarum
sunt
Chymicae
artis,
hoc
autem
pacto
itidem
extrahuntur
nonnulla
artificiose,
&
suo
fi¬
ne
prosunt
Medicinae,
neque
quicquam
essentiale
in
traditione
disciplinarum
est
negligendum:
Co¬
gimur
&
de
his
operationibus
verba
facere,
&
praecepta
poneres
Quae
vero
per
assationes
extrahi
queant,
vsus
docet.
Quae
resudare
humorem
seu
congenitum,
seu
impactum
vna
cum
suo
succo
pos¬
sunt,
maximeque
pinguia,
ita
extrahentur.
In
aliis
elixatione
vtemur
commodius,
vel
assatione
eli¬
xatoria.
Quaeritur,
cùm
Philosophus
innuat,
coctionem
in
sartagine
cum
humore,
potentia
calido
&
sicco,
igneoque
calore,
assationem
esse,
num
assatio
sit,
cum
quid
coquitur
vini
spiritu,
vel
lixiuio,
muria,
melle
&
similibus
potestate
calidis
siccis?
Non
esse,
respondetur,
quod
spiritus
vini
aëteus
sit
potius,
aut
si
igneus
sit,
citius
subterfugiat,
quam
asset,
vbi
stabilis
impressio
requiritur,
&
conta¬
ctus:
lixiuium
vero
&
caetera
aquositate
abundent,
nec
sint
sicca
ignea
potentia,
sed
potius
terrea.
At
aquae
fortes
ignem
habent
causticum?
Num
ergo
assatur
his
aliquid?
Ne
his
quidem.
Est
enim
in
illis
caloris
exuperantia,
vnde
sit
combustio
potius,
in
his
quae
apta
sunt
ad
patiendum.
Deinde
con¬
sistentia
harum
quoque
est
aquosior
seu
dilutior,
quam
pro
assatione.
Estne
assatio
cum
silex,
vel
la¬
ter
candens
oleo
perfunditur,
aut
in
eo
extinguitur?
Sorbetur
ab
eis
oleum,
vt
ab
his,
quae
in
sar¬
tagine
friguntur.
Vnde
fiunt
intus
humidiora.
Sed
deest
ignis
externus
seu
calor
igneus,
quo
instru¬
mento
peragitur
assatio.
Sciendum
vero
est,
quae
sartaginibus
assantur,
ab
aliis
potius
torreri
&
frigi
dici.
Celsus
manifeste
distinguit
inter
elixata,
assa
&
frixa.
Galenus
quoque
in
I.
de
aliment.
facult.
panem
seu
placentam
Tega¬
niten
describens,
&
mazae
ex
polenta
frixa
mentionem
faciens,
differre
innuit.
Ita
lib.
3.
eiusdem
argu¬
menti,
ea,
quae
assantes
homines
mandunt,
aut
in
sartagine
frigentes
corpori
siccius
dare
alimentum
do¬
cet,
quae
in
aqua
praecoquunt
humidius,
quae
in
patinis
condiunt
medium:
Distant
itaque
assatio
&
fri¬
xio.
Exilis
est
haec
controuersia.
Aristoteles
coctionis
tres
species
fecit,
elixationem,
maturationem
&
assationem.
Hulc
subie¬
eit
frixionem,
si
ad
finem
assati
peruenerit.
Tostionem
(στάτωσιν)
vocauit,
si
non.
Manifesta
sunt
ver¬
ba,
τὰ
ἐπὶ
τηγάνων,
ὀπτᾶται.
Et
est
τηγανίζειν
πέπτειν
διὰ
τηγάνων.
τάγηνον
vel
τήγανον
sartaginem
&
pati¬
nam
frixoriam
appellant,
&
gregorianische
semiologie
deducunt
quasi
παρὰ
τὸ
τήκειν
dictum
à
cibis
liquefaciendis,
con¬
tra
ac
res
habet.
Nam
cibi
potius
concrescunt
in
frixorio.
Caeterum
ne
pluribus
rem
persequamur,
potuit
elixationem
extractionibus
accommodatissimam
esse
inter
omnia
genera
coctionum,
quod
&
Galenus
indicauit
cum
in
2.
de
aliment.
facult.
scripsit:
"Nihil
quod
accurate
coquitur,
proprium
succum
seruare
omnino
potest,
sed
necesse
est,
vt
totum
abiiciat,
si
coctum
diutius
fuerit.
Item,
in
I.
omnibus,
quae
in
hu¬
more
coquuntur,
vsu
venit,
vt
quiddam
ab
eius
facultate
in
se
deriuent,
ac
de
sua
vicissim
portione
aliquam
ipsi
im¬
partiantur,
etc."
Quoniam
vero
nonnulla
bis
sunt
elixanda
vt
genuinum
succum
adipiscamur;
fors
non
erit
in¬
conueniens
non
ignorare
illud
magiricum,
cauendum
esse,
ne
id
quod
recoquimus
aërem
frigidum,
aut
aquàm
frigidam
attingat,
alias
non
oboediturum
coctioni,
&
redditurum
succum
resolutum,
sed
oportere
calidam
praesto
esse,
quod
idem
Galenus
admonuit.
Meminerimus
etiam
aquarum
frigidarum
crudarumque
&
leguminùm,
quae
ἀτέραμνα
Grae¬
eis
dicuntur.
Non
enim
quoduis
in
quouis
liquore
elixatur.
Assationis
extractoria
exempla
in
essen¬
tiis
ponuntur.
Ne
tamen
quis
nos
frustra
de
ea
verba
fecisse
arbitretur,
eum
iubemus
considerare
ex¬
tractiones
pinguedinum
ex
lignis
&
animalibus;
&
praesertim
oleum
ex
vitellis
ouorum
assando
sen
torrendo
concinnatum.
Imo
&
vstione
fiunt
nonnulla,
cuius
documentum
erit
in
succo
frumenti
&
similibus.
Theophrastus
in
arte
picis
faciendae
docet
vrendo
secerni
liquorem
acrem
vna
cum
pice:
Plinius
de
cedria
idem
monet,
&
in
arte
carbonaria,
quos
modos
licet
Chymicus
accommodauerit
de¬
stillationi
descensoriae,
tamen
indicant,
torrendo,
assandoque,
quin
&
comburendo
posse
itidem
pera¬
gi
extractiones
simpliciores.
CAP.
III.
De
expressione.
SI
quod
pluribus
prodest,
praestabilius
est:
ita
enim
aiunt
praestantius
magis
sui
esse
communicati¬
uum:
Expressio,
quia
inseruit
multis
operationibus,
non
erit
in
postremis
habenda.
Veruntamen
dubitari
potest,
num
in
principalibus
operationibus
fit
numeranda,
cùm
quod
exprimitur;
prius
vi¬
deatur
alia
opera
elaboratum
liberatumque
esse,
vt
expressio
non
per
se
separ
et,
sed
ex
accidente
iam
separata