413
Sic ex aloe
triplicem
colligunt
succum.
290
Comment. Alchem. Part. I. Lib. IV.
separata distrahat. Deinde cum eius vis & procuratio tot exotericis artibus sit communis, nihil pro¬
prietatis, aut iuris proprii habebit in Alchymia. Nec semper essentia est, quae exprimitur; sed non ra¬
ro elementarius succus, isque interdum noxius aut saltem alienus liquor. Verum enimuero expres¬
sionis vocem nos hic peculiariter adhibuimus, non tam ipsam designantes exprimendi rationem,
quam extractionem per expressionum modos, qui quidem Chymicis exercitiis conuenire & vtiles esse
sunt deprehensi. Eius administratio specialis etiam vulgo intelligitur. Iam enim torcularibus & pre¬
lis vtimur, iam ponderibus, vt res inter dura corpora cogatur ab incumbente pondere humorem in se
contentum reddere. Interdum stringimus digitis vel aliis instrumentis, elidimusque succum; iam in¬
ter orbes comprimimus: aliquando affrictu simul & emulsione rem peragimus. Est quando concus¬
sus compulsioque & quassio accedit. In turgentibus succus succedens saepe extrudit antecedentem:
idque interdum & spiritus facit. Sed Chymicus non de omnibus est solicitus, negligitque expressio¬
nes puluerum, halituum, excrementorum, nisi κατὰ συμβεβηκὸς & alterius gratia haec quoque cogitur
assumere. Varietas rerum & succorum requirit praeparationes varias, de quibus in Alchymia. Vt hac
quoque in parte inseruiisse nobis Philosophi ingenium appareat, quae de pressilibus scripsit quae πιεστὰ
appellauit parumper contemplabimur. "τὰ πιεστὰ" (inquit) "ἐστι ὅσα ὠθούμενα εἰς αὐτὰ συνιέναι δύναται, εἰς
βάθος τοῦ ἐπιπέδου παραλλάττοντος, οὐ διαιρουμένου, καὶ μὴ μεθισταμένου ἄλλου ἄλλῳ μορίῳ Pressilia sunt, quae cum im¬
pelluntur, possunt in seipsa cedere & coire, superficie in profundum subsidente citra diuulsionem, partium confusio¬
nem & subterfugium," vti fit in aqua quae contra transfertur, vt reddidit interpres, id quod Aristoteli est
ἀντιμεθίσταται. Cedunt enim eius partes, & premens inuoluunt, & circumobsistunt, seu obsident. Ef¬
ficiens itaque pressionis causa erit motus externus violentus, nempe pulsio & incussio seu ictus: for¬
ma, partium coitio in profundum ex superficie manente vestigio prementis. Materia & subiectum
patiens ea dicuntur, quae poros seu meatus habent corporis congeneris seu cognati. Nam quae pre¬
muntur, ideo in se cedunt, quia meatus habent, qui ex diducto amploque in arctum & angustum cogi
possunt. Illi meatus ad sensum vacui sunt (alias aëre pleni) aut corpore aliquo referti, quod necesse
est relinquere locum suum in pressione & secedere, quod dum fit, expressio, seu ἐκπυεσμὸς nascitur
quam exquirimus. Declarat aurem etiam rem exemplis Philosophus. Nam inter pressilia refert spon¬
giam, ceram, carnem. Impressilia (ἁπίεστα) vocat carentia poris, aut eos oppletos non cessuro cor¬
pore habentia: vt ferrum, lapis, omnisque liquor. Haec de pressilibus & impressilibus Aristoteles,
quae vsui possunt esse Chymieo, quandoquidem premendo exprimit, & sic non quoduis pressile videt
suo negotio aptum esse, quod quidem ad extractionem per pressionem attinet, (Nam in quibusdam
magisteriis etiam vtitur aliis pressionibus,) sed illa tantùm, quae in poris suis habent liquorem, vel suc¬
cum separabilem, quanquam aliqua intra se contineant etiam alia corpora, quae eliciuntur premen¬
do, vt cum ex spongia spongites lapis, ex capite cerebrum, quod tormenti quoddam genus dicitur es¬
se apud Barbaros: Ec eliduntur compressione etiam alia contenta in intestinis, ventriculis, etc. Sit iam
nobis expressio extractoria essentiarum proposita. Patet ex duris, & non cedentibus in se exprimi nil
posse, vti nec ex circumfusis, quae pressionis vim subterfugiunt, nisi ad naturam pressilium perducan¬
tur arte.
Deinde si essenria actu est humida, & in procliui, fluxuque, ruptis obstaculis facile potest elici,
maxime si non minimis poris est digesta, sed cauitatibus maloribus contenta, vt mel in fauo, succus in
malo granato, cerasiis & huiusmodi, resina liquida in vesiculis abiegnis, &c. Quo fluidior est liquor,
eo compendiosius faciliusque exilit perruptis carceribus. Quocirca si non actu est, sed in potentia,
Si arctissimis stipatus poris, si parcior, quam vt effluxu separetut, ars adhibet praeparationes. Et qui¬
dem primi modi exemplum est in his, quae succum habent fusilem seu liquabilem à calore. Haec in sua
duricia concretioneque pressioni non obediunt, aut saltem difficulter, nisi calore liquefacta: Deinde in
his quoque, in quibus per humorem resoluitur concretio sicca.
Secundus modus competit illis, quorum compages frangenda tritione est, vt pori confusi amotis
terminis commeent, simulque fundant, quod sigillatim dare non poterant. Et fit in his vt prior liquor
collectus vnitusque abluat & secum trahat secundum.
Modus tertius praeparationem accipit per humiditatem externam, maceratione, vaporatione,
elixatione collatam. Haec multa potest simul officia exequi. Nam septa emollit facitque peruia, deinde
concretum succum remittit, facitque vt accepto humore intumescat: Praeterea veniculum est ipsi. Se¬
cum enim dum exprimitur, trahit essentialem: Omnino etiam alias extrahendi potestates habet, &
ex non pressili facit pressile, maxime si accedat comminutio vt vndiquaque se insinuare externus li¬
quor queat. Intelligit itaque tyro Chymicus, si per expressionem extrahere velit, se, si non natura sua
pressile sit corpus, & ita dispositum, vt reddere succum queat, quomodo id praeparare debeat. Alicubi
coincidunt modi plures, alicubi vnus statim succedit. Itaque inter expressionum exempla occurrunt
nonnulla, quorum tritas offas aqua, aut vino aut simili liquore seu irrigamus, seu vaporamus ante pres¬
suram, vt fit in seminum oleis: nonnulla in sartagine torrentur: alia macerantur: & sic vnicuique suum
tribuitur, quod exemplis in Chymia fit euidentius. Illud notare conuenit, cum liquorem addimus,
quod pro consilio debeat esse electus. Nam si quaerimus extractum syncerum, vt ex arefactis cerasiis,
vel vuis passis, etc. talis esse debet, vt pure separari queat, vt aqua dulcis seu simplex stillatitia. Deinde
notandum tempus & ratio additamenti est. Nam ex aliquibus merum exprimitur prius, postea cum
non amplius fluit, nec est spes in repetita calefactione, quae vim liquefacientem habet, submittitur ve¬
hiculum vltimo, vt abluat secumque educat essentiae reliquias. Insuper est differentia quaedam expres¬
sorùm, vt in vino, ita & caeteris. Etenim nobilior succus ex aliquibus primo statim conatu fluit, vt ex
vuis protropum. Succedit ignobilior; & ille formalior, hic materialior censetur, quia ex concretione
cum materia elementari firmiore traxit inquinationem maiorem. Sed non in omnibus ita se res habet.
Sunt