Commentariorum alchymiae

413

293

De Extractionibus.

qualitatum, caloris nimirum, vel frigoris, & huic sententiae videtur subscribere natura ipsa, quando¬

quidem in regionibus calidis, temporis seu ambientis calor tanta copia prolicit humorem, vt nequeant

totum in se vertere & transmutare in similem substantiam plantae, sed ruptis corticibus effundant, aut

etiam poris sudent. In frigidis quoque resinosae arbores pabulo luxuriantes quòd superest ex succo, tan¬

quam lac, aut adipem deponunt. Vidimus saepe calore vel frigore vrgente maturas vuas exprimi ex il¬

lis guttas. Tales circa ficus, sacchari cannas, & alias plantas consistunt. Per frigus itaque & calorem: & naturae

appetitum, luxuriamque & felicem coctionem videntur talia peragenda esse non autem artificiosis cae¬

suris. Quod sua sponte natura dat, non poscendum est iniuria rapiendumque. Insuper non vacat Chy¬

mico per plantaria, syluas, prata, valles, montes, vagari vt plantas vulneret colligatque sanguine caede.

Chymiae materia ista est, non essentia. Talia possunt contra hoc institutum dici. Non autem sunt re¬

pudianda naturae beneficia: Sed gratis animis excipienda: sicubi eorum compotes fieri possumus. Ideo

quidam Chymici ista vocant extracta naturalia, quae vel per se tantum depurata in vsum veniunt, vt can¬

phora: vel elaborantur à magistris ingeniosius. Sed naturae imitatricem artem profitetur Spagytus: Et

quia tardior est motus naturae, ipse eùm vel iuuare arte potest, vel imitari causis procuratis, vt felicius;

citius, abundantius exhibeatur succus. Turgent eo plantae. Pori angustiores non transmittunt feliciter:

Imo aër calidus in spiritus resoluit, facitque vt non perueniat in vsus humanos. Via igitur arte facienda

est, & dissipationis, pollutionisque potestas intercludenda. Deinde cùm certa remedia postulamus ex

his, quae sponte non reddunt succum, hominisque gratia nihilominus sunt genita, vi sunt adorienda

cogendaque. Imo natura liberalis est erga hominem, si solicitetur modo, quomodo pecora lac praebent

& adipes. Quae vero Chymicus ipse non potest efficere, seruitiis & famulitio, vel condocta manu pro

curet, si mercator deest. Quae sit ratio extillationis per vulnùs sive sponte erepent cortices sive aperian¬

tur manu, aut alio modo plaga fiat, inquirere Physici possunt. Quae innata cauitate colligunt succos vt

cucurbitae quaedam, pepones, &tc. Possunt comparari vberibus animalium lac reddentium in illis col¬

lectum. Similitudinem seu simulachrum ars exhibet fossiculis & scrobibus in radices impactis, vt tanquam

ventriculis succus confluat: Sed & haec, & aliter vulnerata, perinde patiuntur ac carnes & ossa sanguino¬

lenta, quae sauciata sanguinem fundunt. De ratione huius ita philosophatus est, Aristoteles in 3. de parti¬

bus anim. 5. Vbi & declarationem à Plantis petiuit. "Cum partes ex sanguine omnes consistant, inquit, venarum

riui in omnes ratione recta expanduntur, vt in hortis rigandis ab vno fonte aqua riuis multis deducitur. Patet hoc etiam

in iis, quae maxime extenuantur Nihil enim nisi venae apparent, vt in frondibus arescendibus. Sanguis enim vel quod

sanguini analogum est, corpus est potentia, & caro, vel proportionale. Vt ergo in aquatione, altiores fossae amplioresquo

permanent, sed exiliores riui limo obstruuntur: sic in animalibùs venae ampliores meatùs habent manifestos: sed mini¬

me refertae succo caro efficiuntur, quanquam potentia nihilominus venae sint. Quamobrem etsi caro sit tamen inducto

vulnere sanguis vndique effluit, qui sine vena esse (vniuoce) non potest. Vide ibi plura. Haec ratio si transferatur

ad corpus plantarum ideo inde stillare, si vulnerentur, succum monstrat, quia fibrae venulaeque sunt ru¬

ptae, quarum extremitates oppletae alias succum coërcebant. Is succus ex alimento attractus elabora¬

tionem accepit in corde Plantae, seu vicario epatis & cordis? quod in aliis est meditullium, in aliis cor¬

tex. Vniuersalem ergo habet potentiam, & vim principalem Plantae, praesertim si immutatus coctusque

fuerit plenius. Patet ratio simul, cur in aliquibus solus cortex vulneretur, in aliis etiam meditullium,

Addit Aristoteles excremento vaporis humidi, quem vocamus sudorem, exitum patere, qui tamen

sanguini sit interclusus, quanquam ibi opus sit calefactione, quae vna rarefacit & prolicit seu extrahit,

& venularum clausuras aperit.

Hinc oritur differentia quaedam inter sudorem Plantae & succum, de qua suo loco. Interdum

sanguis quoque sudatur, quod euenisse aliquibus narrat (miraculosum id docent esse, vel euenire in

maximis angustiis corpore. Salubriter habente: alias morbo [Galenus in libello περὶ καθαιρόντων men¬

tionem facit herbae sanguinem expurgantis: Et sic homines è medio tollentis, olim in Bithynia Thra¬

ciae inventae ibique vulgo nascentis vel medicamine, vt in India Occidentali, de quo Monardes

cum corpus laxum, fluxumque esset, sanguisque prae cruditate humesceret imbecillitate caloris, qui

nequeat concoquere venulis contentum humorem.

Ex his oritur dubium aliud, vtrum conuenientius sit arte administrare rupturas, an sponte sine¬

re euenire. Si morbo Planta laborat, & cruditate, neutrum tutùm. Sin valido est vigore, & eo in lo¬

co, vbi multum nutrimentum bene queat concoquere, atque etiam sine damno sui aliquid seponere:

vtrumque etiam conferet. Chymicus autem aestimare de virtutibus potest suis argumentis. Num er¬

go plenius nutriri planta debet, vt fundat copiosiorem succum? At vulnus cruditatem & corruptio¬

nem inducit ex contagio aëris, & quia natura male afficitur laesione. Non ergo poterit concoquere nu¬

trimentum multum. Considerandum itaque, quomodo infligi vulnus debeat, & quandiu apertum te¬

nendum & mutandum quando.

Insuper ex radicibus subripere succum nunquid satis conuenit? An non perinde est ac si quis

chylum ex ventriculo vellet rapere? Commercio terrarum vmbrarumque & vliginum non vide¬

tur radix succum commodum posse remittere. Quam ob causam consideranda naturae Plantae & lo¬

corum, temporumque est. Certe radices quaedam satis valentem reddunt succum. Primo vere inci¬

dere velle, cùm aquositas nondum est in frondem absumpta, temerarium fuerit. Aestas antumnusque

ferunt fructus coctiores. Praecoces etiam sub finem veris possunt incidi. Theophrastus, ὀπισμὸς γίνε¬

ναι τῶν ὀπιζομένον ὡς ἐπίπαν τοῦ θέρου. τῶν μὲν ἐνισταμένου, τῶν δὲ προεληλυθότος etc. Cur autem prohibet Bul¬

casis plantas ex terra exemptas vulnerare. An non satius sit elementari aquositate exhausta post tabem

aliquam elicere guttas? Sine id in expressitiis seu δια πιεστέρας εκτριβομένοις/GR] procurare licet: At non

hoc opere opismi. Non enim stillabit essentialis liquor ex vulnere iuxta votum, quanquam aliquid

exire soleat. Causa est, quia natura euacuationem sentiens (sensu naturae, vt ille loquitur) statim

suc¬

Ccc 2