298
Comment.
Alchem.
Part.
I.
Lib.
IV.
liberaret
primo,
postea
ad
volaticam
naturam
praepararet
amplius:
&
id
crediderunt
esse
coelestem
vi¬
ni
essentiam,
vel
simplicem,
vel
alcalisatam:
verùm
aliud
alii
rei
conuenientius
esse,
vsus
docuit.
Metal¬
licis
certe
mercuriale
menstruum
congruit
magis:
interdum
&
soluens
aqua,
etc.
Postquam
ergo
iam
ad
eleuationem
praeparatum
est
astrum,
vel
solum,
vel
cum
illo
menstruo
prolicitur.
Quod
si
nonnihil
de
corpore
vnà
ascendit,
id
subducitur
repetitis
operibus.
Interdum
soluitur,
fitque
volatile
totum,
quod
prius
erat
fixum.
Ibi
consilium
suppeditat
praecedens
industria,
quae
mere
volatica
separabat:
cumque
magister
non
omnia
puncta
rei
in
sua
habeat
potestate,
nec
sit
in
sciendo
agnoscendoque
DEVS,
motu
alicuius
incongrui,
in
talibus
potest
retinaculum
adhibere.
Animalia
&
vegetabilia
facilius
separari
possunt,
vti
&
quaedam
mineralla:
sed
in
multis
maxima
est
opus
industria
propter
vincula
naturae
firmissima,
&
maxime
homogeneam
mistionem.
Sicut
autem
retinacula
adduntur
par¬
ti
crassiori,
ita
eleuatoria
adminicula
parti
essentiali,
vt
priore
modo,
sicubi
id
opus
est.
Eleuatoris
au¬
tem
sunt
in
mineralibus
dicti
spiritus:
retentoria
corpora
fixa
integra,
nec
resoluta
praeparationibus,
sed
duntaxat
contrita
cum
illis
in
exactum
puluerem.
Notandum
est,
ex
hac
industria
extitisse
abusum
quendam
eleuationis.
Nam
eadem
arte
etiam
totùm
fixum
potest
fieri
volaticum;
sicut
contra
totum
volaticum
fixum.
Exempli
gratia:
Totum
aurum
potest
eleuari
adminiculis
&
praeparatione
per
attri¬
tiones,
spiritusque:
Totus
hydrargyrus
figi:
&
sicut
illud
fit
per
spiritus
volatiles;
ita
hoc
per
corpora
fixa;
ita
vt
vtrobique
sit
affinitas
essentialis.
Nam
vbi
ex
insita
familiaritate
appetitus
&
amor
allicit,
ibi
procliuius
faciliusque
procuratur
opus.
Quae
partim
fixa
sunt,
partim
volatica,
duorum
sunt
generum,
Aut
enim
essentia
est
fixa,
sed
elementare
corpus
volaticum:
aut
essentia
volatilis,
corpus
fixum.
Ibi
fit
inuersa
elambicatio.
Extrahitur
enim
non
astrum,
sed
elementum
illo
manente:
Hic
recta.
Verum
enimuero
quia
in
magna
varietate
sunt
istae
dispositiones,
multaque
accidentaria
possunt
opus
diffici¬
lius
aut
facilius
reddere,
prudentis
peritique
magistri
est
videre,
quid
cui
conueniat.
Et
haec
varietas
prudentiaque
artem
non
tantùm
peperit,
sed
&
in
generalia
praecepta,
&
speciales
praxes
disclusit
ar¬
tificemque
alterum
altero
fecit
digniorem.
Documentorum
autem
principia
ex
illis
dependent.
Me¬
dia
enim
ex
extremis
constituta,
vtrorumque
naturam
participant.
Itaque
non
opus
est
peculiari
ad¬
monitione.
Haec
adeo
in
genere
de
elambicationibus
possunt
instruere
tyronem.
Quidam
res
ele¬
uandas
seu
per
eleuationem
extrahendas
in
multas
discerpserunt
classes,
nempe
humidorum,
sicco¬
rum,
animalium,
vegetalium,
mineralium,
medicamentosorum,
alimentariorum,
cibalium,
potulen¬
torum,
aqueorum,
aereorum,
oleosorum,
simplicium,
mistorum,
etc.
Sed
non
opus
est
tam
exista
tima¬
ri.
Praxis
singularis
satis
ostendet,
si
quid
in
his
requiratur
peculiare.
Illud
monendum
simul
est,
arti¬
fices
in
aliquibus
non
tam
ex
rerum
natura,
quam
luxu
artis
&
arbitrio
laborare:
&
sunt
sane
in
hoc
negotio
aliqua
compendia.
Nam
quae
difficulter
scandunt,
in
latus
compellunt,
ne
cogantur
tot
praeparationibus
opus
tardare.
Quaedam
contra
agunt,
ac
natura
ferebantur.
Debebant
volatica
sur¬
sum
trahere:
at
deorsum
fugere
compellunt
obstaculo
inuersi
vasis,
sicut
hydrargyrum,
qui
etiam
caloris
vim
non
tolerans,
ad
frigida
refugit.
Hinc
orta
est
descensio,
quae
tamen
non
in
omni
elambi¬
catione
locum
habet.
In
talibus
compendiis
&
arbitrariis
permutationibus
attendendum
artifici
est,
vt
si
optimum
efficere
gaudeat,
optimo
quoque
modo
procedat,
ne
ex
compendio
fiat
dispendium,
&
ex
artificio
sophisma,
vel
impostura
&
deceptio.
Species
elambicationis
seu
prolectationis
sunt
duae
potissimum,
si
rem
naturae
procliuitate
&
ductu
aestimamus,
non
arbitrio
&
abusu
laborantis.
Quia
enim
elambicatio
fit
mediante
resolutione
in
spiritus:
&
hi
sunt
duplices,
humidi
&
sicci:
vnde
postea
consequitur
etiam
diuersitas
consistentiae
&
concretionis
in
extracto:
ideò
duae
quoque
species
prolectationis
proponuntur;
sublimatio
vna,
destillatio
altera.
Spiritus
autem
humidos
&
siccos
frequenter
nominant
Chymici,
quos
Aristoteles
vapores
&
halitus.
Nec
refert,
etiamsi
siccis
spiritibus
sit
iunctus
humidus
aliquando,
siue
natura,
siue
consilio,
vt
sicci
per
humidos
eleuentur.
Non
fit
mistura
operationum
&
confusio:
sed
aliquando
sub¬
limatio
transit
in
destillationem
per
consortium
spirituum
humidorum.
In
aliquibus
praecedit
destil¬
latio,
sequitur
sublimatio,
si
quidem
spiritus
humidi
sunt
essentiales,
&
non
excrementitii,
vel
super¬
flui,
vti
fit
in
sublimatione
sulphuris,
salis,
hydrargyri.
Neminem
quoque
incertum
reddere
debet,
cum
videt
sublimatum
mox
destillari.
Non
enim
alligatus
est
artifex
ad
vnam
omnino
essentiae
formam
aui¬
consistentiam,
sed
pro
rei
necessitate,
vel
lubitu,
potest
ex
sicca
liquidam
facere,
&
vicissim,
idque
pro¬
curat
suis
operationibus
exorato
vel
accommodatitio
adhibitis.
Tandem
hi
sunt
pistilli
&
mortarii
Medicorum
verorum,
vt
quidam
scripserunt,
si
rem
accipere
volumus
de
elaboratione
medicamentorum
praestabilissima,
cui
tamen
seruilem
operam
debentet
iam
officinarum
instrumenta.
CAP.
VII.
De
Sublimatione.
SVblimationem
esse
ex
humili
in
sublime
euectionem,
naturali
vel
violento
motu,
quilibet
facile
intelligit.
Et
est
aliquando
corporum
seu
substantiarum,
aliquando
qualitatum,
virium,
dignita¬
tum,
vt
sit
ex
ignobili
nobilem,
ex
obscuro
illustrem,
ex
imbecilli
potens
reddere,
&
sordibus
exem¬
ptum
extractumque
in
puri
splendoris,
praestantiaeque
eximiae
loco
statuque
collocare.
Chymici,
qui
mysterium
lapidis
tractant,
interdum
mitifice
de
hac
operatione
commentantur.
"Sublimatio
nostra
est"
(inquit
qui¬
dam
in
Rosario)
"partium
non
fixarum
à
partibus
fixis
eleuatio,
quarum
istae
eleuantur
per
fumum
&
ventum.
Sed
volumus,
vt
haec
duo
simul
fixentur,
&
praestent
fusionem
facilem."
Indicat
nimirum
sublimando
diuidi
rem
in
duas
partes,
volatilem
&
fixam,
easque
per
interuallum
seiungi
interuentu
halitus,
qui
ventus
rumu¬
appel¬