413
4. de coelo
text. 12. In
suum locum
ferri vnum
quodque ad
suam formam
est ferri.
340
Comment. Alchem. Part. I. Lib. VI.
die, procurarunt: Et Platonici voluerunt tale vinculum esse, quod coelum connectat terrae: anthropo¬
logici non alio corpori animam conciliarunt. Medium enim extremis est familiare alterutra sui parte:
Et hac cognatione similitudineque appetitus & amores prouocat, quibus absque vlla violentia sponte
sua in societate & permanent, & modo citra vim fieri posset, quam diutissime vna esse cupiunt. A¬
mans amato iunctum esse desiderat adeo, vt etiam cum vi seiunctum est, propendeat ad idem. Decla¬
rari res potest etiam ignis ad locum ignis, terrae ad suum locum latione, quod vt formale esse intelligas,
Philosophus scripsit, quodque elementum ad locum suum ferri tanquam ad formam suam & perfectio¬
nem. Eo enim acquisito motus cessat, resque in suo loco, veluti in perfectione & forma quiescit, nec
inde, nisi vi depellitur. Chymici vsurparunt exemplum magnetis & ferri, non in corporibus crassis,
sed essentiis: item materiae, quae dicitur suam formam desiderari: Vxoris & mariti, etc. Et notandum est
quaeri coniunctiones potissimum in genere similibus, vt metallicis, animalibus, coelestibus, etc. tantumque
suam formam placuit haec mistionis & societatis causa, vt magna pars magiae ex ea sit extructa. Inde deducitur agentium
& patientum regula. (Quiduis agit in sibi determinatum, nec quodvis patitur à quouis.) Inde coeli
cum elementaribus affinitas, & tota ratio essentiarum Chymicarum corporibus elementaribus inclu¬
sarum.
CAP. IV.
Quas rationes, proportionesque sequantur Chymici in suis
compositionibus.
IGnobilis admodum ea coadunatio est, quae malleo, clauis, glutine & similibus corporum superficies
iungit. Itaque sermo noster non tam de hac, quàm de artificiosiore, quae est χυμικωτερος accipidebet.
Has dum moliuntur, finem quidem & vsum respiciunt, sed eius documenta altius repetunt. Vt tuto,
cito, iucunde iuuent Medici, sua auxilia, quorum maxima pars est in compositis, conformant. Minus
suauibus addunt grata occultantque dulci sapore amaritudinem vel austeritatem medicamenti. Ta¬
dis apponunt celeriter operantia, actumque promouentia. Periculosa refrenant tutis, velocia tardis in¬
hibent & similiter in caeteris agunt. Chymicus confidit ista praesidia se obtinuisse praeparatione simpli¬
cium, vt non opus sit additamentis, idque in aliquibus non potest negari. Nam copiam ad paucitatem
delectabilem redigit, & hoc ipso non parùm placet: tarditatem corpore pigro & astringente abiecto
summouet: pericula & noxas multis anteuertit modis. Sapores & acrimoniam cogitur aliquando ad¬
ditamentis delinire, quandoquidem in parua mole virtus magna validius afficit. Nec semper confi¬
dendum est essentiarum spiritualium caloribus & tenuitati, vti nec cum ens veneni paratum est. Quan¬
quam ergo Parachymici tam sint fatui, vt impudenter talia indicia scoposque omnes in odium Medi¬
corum antiquorum ausint inficiari & repudiare: Veris tamen Chymicis ii non raro sunt propositi. Ita¬
que sequuntur saepenumero eosdem, & non aliam ob causam compositiones instituunt. Sed non om¬
nia ad Medicos vsus faciunt, nec omnia extremo fine. Itaque opera & vires ad alia quoque coguntur
respicere, vt quod simplicitate sua non est satis idoneum instrumentum, id tale eueniat societate. Hu¬
ius proportiones sunt inexplicabiles, notanturque vt plurimum experientia singularium, qua constat,
quid quaenam possit solitarium, & quid iunctum huic, illi. Aliquid fiduciae in sensibus est: nonnihil in
ratione. Sed vtrumque complectitur experientia obseruationibus crebris confirmata. Nihil temete
contra sensum & rationem committendum est. Sed experientiae plus fidendum, cum inueniantur, quę
ad hoc sic sint miscenda, ad aliud aliter iuxta ideo syncrasias vel idiopathias singulorum: in quo lape¬
numero coniectura prudens excellit: imprudens vero & temeraria opinione fulta, non raro queresas
excitat, & operum infelicitates, vnde fit, vt Medici imperiti suas formulas tumultuarie consuant, dum¬
que nolunt comprobatis vti, non assequantur maximorum morborum curationes, de quibus legi¬
mus veteres passim gloriari. Nonnihil tamen est in simplicium quoque neglectione, & Pharmacopeo¬
rum vel auaritia, vel oscitantia. Chymici fideles facilius possunt lectas, virtuteque praecellentes species
promere, quandoquidem inani corpore separato reponunt essentias. In his componendis, quanquam
praecedentes admonitiones minime contemnant, tamen vt solertius, naturaeque conuenientius ei
pluribus vnum faciant, respicere solent ad analogiam maioris & minoris mundi: quorum veluti par¬
uum simulacrum esse censent philosophiam mystici lapidis & hyeroglyphicae vnitatis, septem Plane¬
tarum, metallorumque arcanum in se continentis, quos Planetas etiam hominis naturae iuxta nume¬
rum principalium membrorum tribuunt. Hinc lex compositionis extruitur, vt si catholica medicina
requiritur, ea constet harmonia septem circulorum coelestium, in quibus sol & cor principalem ob¬
tineat virtutem: Secundum luna & cerebrum, & sic deinceps. Hanc aestimationem appellant ana¬
tomiam mysticam, eamque etiam numeris pythagoricis expediunt: vt summa sit in septenario simpli¬
ci, vel multiplicato quadrate vel cubice prout intelligunt conuenire. Sin autem non requiritur so¬
cietas omnium Planetarum catholica: Et tamen plures vno, desiderantur: Iuxta rationem eius¬
dem anatomiae iungunt, quos oportet, vt lunam & solem: Solem & Martem: Martem, Mercurium ve¬
nerem: Et sic deinceps: Et hos non semper aequali proportione, nisi aequalis sit omnium affectio in
corpore humano. sed iuxta numeros & gradus passionum & auxiliorum: debilitates quoque & for¬
titudines, sicut in coelo dicunt Planetas modo fortes esse, modo imbecilles, exaltatos, lapsos, obru¬
tos radiis aliorum, & aliter dispositos. Imbecillis si est, aspectu & societate fortioris est adiuuan¬
dus. Si retrogradus & infelix: dirigitur feliciore, eiusque noxa prohibetur benigniore,
Sic mistiones Chymicae ab aliquibus iudicari solent, qui & inimicitias & familiaritates pluri¬
mum venantur. Si non placet in syderibus haerere: Considerant astra hominis, cor, cerebrum,
Epar, lienem, renes, pulmones, &c. His familiaria medicamina dicunt existere in natura. Multis