349
De
Compositionibus.
Quod
efformationem
attinet,
cognitum
est,
quaedam
suae
naturae
motu
in
certam
colligi
formam,
veluti
sales,
nitrum,
atramentum,
etc.
quae
interdum
etiam
secum
informant
succos
alios,
vnde
credun¬
tur
figurari
adamantes,
crystalli,
cornua
ammonia,
dactyli
Idaei,
&
huiusmodi.
In
alio
incidit
principium
vegetale,
cuius
tamen
simulacrum
quoddam
est
in
multis
succis
mineralibus,
marinis
&
subterraneis,
de
qua
re
nos
alibi.
Itaque
si
artifex
perspectum
habet,
talem
vim
inesse
quibusdam
concrescentibus,
consiliumque
est,
forma
rem
ornare,
ita
disponet
omnia,
agetque,
vt
non
interrumpatur
naturae
insti¬
tutum.
Itaque
iuuant
diluta,
ex
quibus
expectant
formas
succorum
coctione
ad
iustam
spissitudinem,
quomodo
officinae
sigurant
saccharum
crystallinum,
alumen,
&
alia.
Aliis
forma
accedit
casu.
Dum
enim
labuntur
guttatim,
exhalantque,
columnarum
vel
stiriarum
instar
coalescunt:
vel
etiam
grano¬
rum
varie
figuratorum:
aliquando
tabularum,
cuborum,
&
aliorum
infinitorum.
Administrare
&
haec
potest
artifex,
si
quid
tale
velit.
Maxime
in
eius
potestate
est,
ad
typos
modulosque
efformatos
applica¬
tio,
sculptura,
caelatura,
picturaque,
quomodo
saccharum,
succum
cydoniorum,
&
alia
multa
mirifice¬
figurant,
conficiuntque
statuas
&
imagines
omnis
generis.
Sed
quia
de
his
in
magisteriis
dicendum
erit,
plura
non
addimus.
Nihil
tamen
ea
res
habet
necessitatis,
sed
est
arbitrii
vel
naturae
simpliciter
per
se
agentis.
Par
iudicium
est
de
additione
colorum,
saporum,
&
similium.
Arbitrium
aliquando
euadit
in
necessitatem
ex
hypothesi,
veluti
cum
propositum
est
concretum
certae
figurae,
coloris,
&
caeterorum,
iuxta
artis
morem,
aut
praesentem
circumstantiam,
quàm
plaerum¬
que
vsus
&
votum,
sic
vel
alio
modo
aliquid
pro
opinione
poscentium,
exprimit.
Aliquando
supersti¬
tio,
quomodo
fingunt
homunculos,
Gamaheias,
vti
vocant,
&
similia.
In
genericis
est
praeterea,
quae¬
dam
vniri
perfecte,
quaedam
imperfecte,
quae
ex
Aristotelicis
mistionibus
facile
intelliguntur.
CAP.
X.
De
concretionis
modis.
Qvae
concrescunt,
vel
ita
coagulant,
vt
totum
comprehendant,
vel
quaedam
dimittant.
Hinc
nasci¬
tur
concretio
inclusiua
&
exclusiua,
quanquam
vtrobique
aliqua
expiratio,
aut
pro
ea
elambicatio
vel
segregatio,
sicubi
copiosior
est
distinens,
diluensque
liquor,
sit
coniuncta.
Inclusiuae
concretionis
exemplum
est
in
natura
metallorum,
secundum
Aristotelem.
Halitus
enim
metallici
lapidum
massis
implicati,
&
in
iis
etiam,
vt
matricibus
nati
ex
seminario
suo,
vnà
inclusi
coagulant.
In
Alchymia
nomi¬
nauimus
coagulationem
per
comprehensionem:
sed
nunc
distinctius
re
proposita
diuidimus
modos,
&
aliquos
congelationi
subiungimus:
alios,
qui
calore
actuali,
potentiali,
aut
occulta
proprietate
con¬
sistunt,
hic
relinquimus.
Ne
practica
confundamus
Theoricis,
generalibusque
specialia,
remittimus
studiosos
ad
essentias
coagulatas,
&
magisteria
ex
hoc
fundamento,
vbi
cognoscent,
quaedam
calore
concrescere
compre¬
hensiue,
vt
ouum
aqua
feruente
coctum,
&
crystallus
oculorum:
quaedam
causticis,
vt
liquor
plumbi,
&
olea
nonnulla
vi
gorgonei
seu
orionei
salis:
&
est
insigne
exemplum
in
hydrargyro,
cui
vt
nihil
de¬
cessisse
videas,
pondus
per
reductionem
ex
coagulato
redit:
arcanae
coagulationis
exemplum
habes
in
tinctura
physicorum.
Qua
vi
aquae
lordanis
&
rubri
maris
coagulatae
steterint,
non
inquirimus.
Diui¬
nam
fuisse,
&
rem
miraculo
peractam,
satis
est.
Caeterum
talis
concretio
omnibus
eandem
donat
for¬
mam:
est
enim
homogenea,
nisi
discrimen
interueniat,
vt
membrana,
qua
seorsim
ab
albo
distinetur
vitellus.
Aliquando
promouetur
concretio
concussu,
compressu,
additamento
glutinosorum,
etc.
Coagulatio
exclusiua
est,
cum
secedunt
heterogenea,
excludunturque,
vt
cum
sanguis
cacochy¬
micus
coagulat,
quod
fit
calore
educente
humidum
sine
violentia
manifesta:
item
cum
transudat
liqui¬
dum,
aut
alio
modo
secernitur
adiuuante
compressione,
contusione,
&
aliis.
Sic
caseum
faciunt
mulier¬
culae
rusticae.
Intelliget
tyro,
magistrum
artis
in
officina
sua
similiter
operari.
Satis
enim
iam
est,
rem
et¬
iam
popularibus
&
physicis
exemplis
declarasse,
ex
quibus
apparet,
quae
diuersae
naturae
sunt,
seorsim
concrescere,
vt
in
catino
excoctarum
venarum
separatim
consistit
metallum,
lapis,
scoria,
quanquam
iunet
secessum
grauitatis
&
leuitatis
ratio:
item
calor
congregans
homogenea,
heterogenea
separans:
&
hic
vnus
modus
est,
cum
secedunt
quidem,
sed
tamen
concrescunt
singula,
siue
in
eodem
vase,
siue
diuersis,
idque
etiam
fit
in
destillatione
&
sublimatione.
Alter
cum
pars
est
concretilis,
pars
inconcreti¬
lis,
veluti
cum
coagulo
lac
spissatur,
serum
non
coit,
sed
pars
terrestris,
idque
fit
etiam
interdum
sola
coctione,
vt
&
in
diluto
ouorum.
Pulchriora
exempla
habet
chymia
in
coagulationibus
per
medici¬
nam:
item
aurifices
in
reductione
metallorum
ex
aquis
fortibus.
Caetera
petantur
ex
Alchymia
&
pra¬
xi.
Quibus
placet
ingenue
philosophari,
ex
hoc
loco
expacientur
ad
viridaria
naturae,
ibique
coagula¬
tiones
contemplentur.
Nos
quidem
in
epistolis
naturae
documenta
varia
produximus:
sed
vt
plenius
intelligatur
artifi¬
ciosa
concretio,
ad
imitationem
naturae
instituenda,
huc
reuocari
possunt,
quae
Philosophus
de
matu¬
tatione,
quam
πέπανσιν
vocat,
disseruit,
vbi
maturatio
dicitur
esse
ὑπὸ
τοῦ
φυσκοῦ
θερμοῦ
τοῦ
ἐνόντος
ὑγροῦ
πέψις
coctio
inexistentis
humidi
à
calore
naturali
terminum
inuehente
per
vim
dominantem,
ἀδύνατον
γὰρ
ὁρίζειν
μὴ
κρατοῦν
Ex
quibus
liquet,
consistentiam
concretionemque
nostram
coagulatoriam
item
requirere
calorem,
eumque
non
foris
obuersantem
primum,
sed
intus,
siquidem
naturae
vtimur
ductu
&
ministerio.
Aliàs
cum
ars
principium
sit
externum,
&
adhibeat
quoque
sua
instrumenta
forinsecus,
sicubi
sola
operatur,
accommodari
idem
etiam
foris
potest,
vti
fit
insolando,
leniter
digerendo
iuxta
fornaces,
vel
in
vasis
ca¬
tinorum,
&
caeteris,
estque
etiam
sic
opera
danda,
ne
detrimentum
accedat
substantiae,
sed
terminetur
tantum
coagulabile
per
abundantis
humidi
consumtionem.
Est
enim
haec
terminatio
coagulatoria
τε¬
λέιωσίς
τις;
&
coagulatio
perfecti
finis
formaeque.
Nihil
autem
perfectum
est,
quod
in
substantia
iacturam
capit.
Consequens
est,
coagulatum
fieri
siccius,
&
posse
paulatim
figi
repetita
opera
solutionis
&
coagula¬
tionis,
maxime
si
solutionis
actus
instiruatur
per
menstruum
fixatorium
citra
discrimen
substantiae
&
virtutum.
Haec
Lib.
4.
met.
5.