350
Comment.
Alchem.
Part.
I.
Lib.
V.
Haec
ratio
deduxit
artifices
in
interioris
fixationis
magisterium,
quandoquidem
apertum
est,
fer¬
rum
saepius
agitatum
caloribus,
liquatumque
&
reductum,
tandem
insolubile,
per
eum
modum
fieri;
sed
melius,
si
solutio
repetatur
cum
fluxu
fixatorio,
qua
industria
in
chalybem
transmutatur.
Ei
succedit
etiam
extinctio
in
fixantibus
liquoribus.
Videtur
hic
dubium
incidere,
an
fieri
possit
talis
coagulatio
vel
concretio;
siue
cum,
siue
sine
fi¬
xione,
nullo
pereunte
substantiali.
Cum
enim
conniuncta
sit
expiratio,
qua
humidum
resolutum
abit,
&
cum
hoc
vnà
calor
(nam
&
vapor
&
halitus
calidus)
quis
neget
aliquid
innati
humidi
calidique
dissipa¬
ri?
Cum
sudant
animantia
&
plantae,
nonnihil
ex
iisdem
interit.
Quocica
etiam
in
concretionibus
istis,
Philosophus
hic
respondere
facile
potest,
maturatione,
quod
concrescit,
nondum
esse
maturatum
&
perfectum.
Est
enim
in
motu
&
via.
Itaque
quod
nondum
est,
non
potest
affici
damno,
cumque
natura
opus¬
perficiat
interioris
caloris
auxilio,
non
potest
hic
excessu
peccare.
Est
enim
dererminatus
iuxta
naturam
patientis,
licet
ab
externo
calore
iuuetur.
At
cum
res
maturuit,
peregrinus
ambientis
feruor
marcorem¬
inducit.
Dicamus
itaque
&
nos,
si
industria
artificis
ad
naturam
sit
comparata,
nihil
debere
substantialis
humidi
calidique
insumi,
sed
tantum
elementarem
aquositatem
exire:
humidum
autem
proprium.
Si
ma¬
turum
iam
est,
conseruari;
sin
immaturum,
concoqui,
vt
sic
duplici
ratione
constet
haec
perfectio,
nempe
alieni
humidi
eductione,
&
domestici
exaltatione,
in
quibus
obseruandus
est
modus
gradusque
caloris,
ne
coagulando
excedamus
limites
praefinitae
perfectionis.
Sed
nec
humorem
duntaxat
in
hoc
opere
re¬
spicere
debemus,
quanquam
vtplurimum
id,
quod
coagulandum
est,
liquidum
sit
&
dilutum,
constans
partibus
aqueis,
quae
diuaporant
&
essentialibus
coagulabilibus,
quae
consistunt.
Philosophus
indicat,
etiam
ex
halitibus
huc
perueniri,
cum
scribit:
"ἐν
μὲν
οὖν
πνευματικῶν
ὑδατώθη·
ἐκ
δὲ
τῶν
τοιούτων
τὰ
γεηρὰ
συνί¬
σταται,
καὶ
ἐκ
λεπτῶν
ἀεὶ
παχύτερα
γίνεται
πεπαινόμενα
πάντα.
καὶ
τὰ
μὲν
εἰς
αὐτὴν
ἡ
φύσις
ἄγει
κατὰ
τοῦτο,
τὰ
δὲ
ἐκβάλλει.
hoc
est:
Ex
spirituosis
igitur
aquosa,
ex
talibus
autem
terrestria
consistunt,
&
ex
tenuibus
semper
crassiora
fiunt
qua
maturantur
omnia:
&
haec
quidem
natura
in
seipsam
ducit
iuxta
hoc:
haec
autem
eijcit."
Hinc
extruxerunt
quidam
plantarum
&
animalium
generationem
nutritionemque
singularem.
Volunt
enim,
omne,
quod
sic
con¬
crescit,
prius
fuisse
spiritum,
ex
quo
per
coagulationem
fit
aqua,
ex
hac
corpus
solidum.
Sed
Aristo
tele¬
plantarum
&
animalium
generationem
nutritionemque
non
inchoat
à
spiritu,
cum
seminalem
humo¬
rem,
in
quo
spiritus
δημιουργὸς
vtrobique
agnoscat:
&
Chymici
tam
mundum
magnum
ex
aqueo
coaluis¬
se
docent,
quam
exemplar
eius
hominem,
magisteriumque
lapidis
arcanum.
Aliquando
vero
id
euenite
ostendit
in
arte
destillatio
&
sublimatio,
suntque
etiam
in
natura
exempla,
veluti
in
metallis,
quae
Aristo¬
teles
primo
fuisse
halitus
dicit,
nosque
resolutione
tales
esse,
nempe
spiritus
mercuriales
certa
forma
in¬
formatos,
non
negamus;
inde
coagulant
in
liquorem,
ex
quo
corpus.
Ita
quae
per
aërem
à
calore
resolu¬
ta
specie
vaporis
vel
halitus
feruntur,
ibi
consistunt
in
liquores,
qui
vlterius
cogi
in
corpora
possunt,
vt
fit
in
melle
aereo,
lapidibus,
glacie,
pruinis,
&c.
In
metallorum
specubus
&
fornacibus
ita
coalescunt
cadmiae,
sulphura,
&
huiusmodi
multa.
Ars
chymica
sic
tractat
mercurium,
&
similia,
veluti
plumbun¬
resoluit,
&
in
spiritum
sublimando,
vel
inclinatorie
destillando
agit;
hic
in
aquam
cogitur
admistis
va¬
poribus
coagulando;
ex
aqua
redit
in
pultem,
ex
pulte
potest
dura
lapideaque
consistentia
vel
puluis
fieri.
Si
spiritus
sunt
sicci,
statim
etiam
coalescunt
in
corpus,
vt
cernere
est
in
cinabari
&
hydratgyto
subli¬
mato,
similibusque.
Quod
ergo
philosophus
fieri
dixit,
id
documenta
habet
in
natura
&
arte.
Vtrum
vero
catholicum
sit,
difficilius
est
affirmatu,
cum
ipse
contrarium
docuerit
autor,
ostendatque
naturalis
matu¬
ratio
&
generatio
tam
plantarum,
quàm
fructuum
ex
eis
vna
cum
nutritione,
noc
nasci
ex
spiritu,
nec
nutriri.
Vniuersale
vero
alterum
axioma
est,
quod
vult,
ea,
quae
maturescunt,
ex
tenui
incrassescere,
seu
ex
resoluto
coagulare,
ex
volatico
&
instabili
figi,
ex
inde
finito
definiri,
vt
certam
habeat
formam
virtu¬
temque.
Pronunciandum
ergo
est,
prius
effatum
duntaxat
speciale
esse,
nempe
velle
Aristotelem
in
ali¬
quibus
istum
successum
fieri,
non
in
omnibus,
omnibus
tamen
euenire
mutationem
ex
tenui,
in
con¬
trarium
crassum,
spissum,
densum,
solidumque,
quod
&
terreum
appellant
aestimatione
sensuali.
Tale
enim
graue
est,
&
instar
terrae
se
habet,
cuius
putant
propriam
esse
spissitudinem,
caeteris
elementis
raris
exi¬
stentibus.
Sed
Chymicus
rem
ex
interiore
natura
aestimat,
&
olea
quoque
ignea
aereaque
concressere
pos¬
se
docet,
licet
à
terrae
natura
sint
alienissima.
Porro
quod
ait
philosophus,
inter
maturandum
naturam
quaedam
in
se
ducere,
quaedam
eiicere
congruit
eum
distinctione
nostra,
qua
concretionem
coagula¬
toriam
dicebamus
inclusiuam,
vel
exclusiuam:
item
accommodari
potest
ad
coniunctam
expirationem.
Aliàs
sensus
est,
quae
maturescunt,
extrudere
aliena
tanquam
excrementitia,
assumptis
propriis,
cum
nihil
fiat
ex
tota
quantitate
confusa.
Prouida
vero
natura
extrusa
illa
nihilominus
conuertit
in
aliquos
vsus.
Nam
cortices,
coria,
pili,
&
huiusmodi
ex
istis
excrementitiis
nascuntur.
Alia
resoluta
in
halitus,
euane¬
scunt.
In
genere
animalium
etiam
peculiares
aliquando
sunt
superfluitates,
quae
exeunt
inter
enitendum.
CAP.
XI.
De
Congelatione.
GElu
frigus
&
glaciem
signare,
maxime
vero
frigore
concretum
humidum,
vt
sit
κρυμὸς
καὶ
κρύος,
vulgaris
linguae
notitia
deriuatisque
constat.
Tale
enim
quid
vocamus
congelatum,
conge¬
labile,
congelascere,
gelatinas,
etc.
Quocirca
&
lapidem
crystallum,
quod
glaciando
generatum
putaue¬
rint,
κρύος,
vt
indicat
Aristophanis
interpres,
appellarunt.
Inde
est
congelatio
physica,
cui
supra
Graecum
nomen
ex
nostro
instituto
adaptauimus.
Aristoteli
frequens
est
πῆξις
καὶ
σύστασις
in
descriptione
mereo¬
rorum
à
frigore
consistentium,
vt
nubis,
pluuiae,
roris,
niuis,
glaciei,
pruinae,
etc.
Sonat
ergo
gelu
à
fri¬
gore
effectionem
in
materia
congelabili,
qualis
est
vapor,
nubes,
aqua,
hoc
est,
humida,
tali
humiditate,
qualis
intelligitur
in
elemento
aqua.
Aer
enim
inconcretilis
est,
&
sępe
frigidissimus
subtilissimusque
seu
tenuissimus
existit
Quae
vero
congelascunt,
itidem
crassiora
fiunt
omnia,
ex
contrario
tenui
vel
soluto,
agente
frigore.
Chymici
vt
in
aliis
sunt
saepe
singulares,
ita
&
in
congelatione.
Aliquando
abutuntur
nomine
1.
met.
c.
10.
&
11.
etc.
lib.
de
mundo
cap.
4.