358
Commentar.
Alchem
partis
I.
Lib.
V.
qui
interdum
etiam
aliis
modis,
&
tamen
philosophos
non
vti
nominibus
diuersis,
propterea
quia
fieri
potest
quidem
vnio
etiam
per
praeparatorum
confusionem
simplicem;
Sed
nihilominus
aliqua
occultior
vis
artis
intelligitur,
quae
in
penetralibus
eius
relicta
non
sinat
artificis
autoritatem
eui¬
lescere.
Quae
sit
forma
confusionis,
facile
tibi
videaris
assequi
&
intelligere.
Sed
cum
de
arte
quaeratur,
eaque
non
omnibus
obuia,
verum
sapientibus,
non
oportet
tantum
coquorum,
Oenopolarum,
pharmacopolarum,
&c.
plebeias
operationes
intueri,
sed
&
varietates
noscere
iuxta
cuiusque
con¬
fundendi
naturam.
Facile
confunduntur,
quae
sunt
eiusdem
consistentiae,
&
leniter
affecta.
At
ignea,
spirituosaque
&
substantiae
quadam
proprietate
occulta
in
se
mutuo
agentia,
prudentia
indigent.
Ita¬
que
euenit,
vt
alterum
in
alterum
guttatim
duntaxat
sit
instillandum,
veluti
cum
acerrimi
spiritus
&
aquae
sortes
sunt
miscendae,
item
liquores
liquoribus
talibus,
veluti
cum
spiritus
vitrioli
committitur
cum
aqua
forti,
&
similiter
alia,
quorum
exempla
occurrent
in
practicis.
Vidimus
aliquando
cereui¬
siam
alteri
cereuisiae
affusam
in
cantharo
efferbuisse,
&
exundasse
propter
resolutionem
spirituum.
Liquores
acres
deliquio
ex
calcibus
vel
salibus
facti
adiectis
spiritibus
soluentibus
coagulant,
sicut
olea
affuso
salis
orionii
liquore.
Causam
recensuimus
in
aliis.
Si
hoc
fit
in
vase
clauso
facile
euenite
potest
vt
frangatur,
spiritibus
igneis
resolutis
viam
sibi
per
vim
molientibus.
Quibus
vasis
fiat
synche¬
sis,
non
opus
est
praecipere
laboriose,
nisi
forte
valde
temerariis
&
inconsultis.
In
acribus
sicubi
ex
confusione
halitus
oriuntur
copiosi,
requiruntur
ampullae
spaciosae,
vel
grandes
ventres,
quas
cucur¬
bitas
vocant,
ex
vitro
firmo
vel
duplici,
aut
argilla
in
lapidis
soliditatem
cocta:
Et
fit
confusio
gutta¬
tim,
statim
obturato
orificio,
vt
spiritus
resolutus
in
spacio
vacuo
ad
coagulum
redeat.
Quam
ob
rem¬
capacitas
inanis
debet
tribus
partibus
excedere
spacium,
quod
continet
liquorem.
Caetera,
quae
mo¬
deste
se
habent,
dum
confunduntur,
contenta
possunt
esse
conchis,
hydrochois,
calicibus,
etc.
atten¬
dendo,
ne
talis
sit
materia,
quae
liquoribus
contagium
&
pollutionem
alienamque
afferre
possit
quali¬
tatem.
Quaedam
frigide
possunt
confundi:
quaedam
rectius
calide,
vt
mercurialia,
&
sicubi
alterius
consistentia
est
ignauior
&
glutinosior,
vt
cum
Terebinthina,
vel
vernix
oleo
confunditur,
etc.
Aliqui¬
bus
opus
est
agitatione,
successione,
versione.
Quaedam
facile
concordant:
quaedam
fermentationem
desiderant.
Non
est
necesse
ad
disputationem
illam
declinare,
sitne
mistio
vel
confusio
vera
cum
vna
gutta
spiritus
vitrioli
infunditur
in
sextarium
aquae
rosaceae.
Et
materialis
&
formalis
ratio
spectatur
à
nostro
Chymico,
hoc
est,
tam
substantialis
è
simplicibus
compositio,
quam
alteratio
in
tirtute,
&
qua¬
litatibus.
Ita
facimus
elixyria
nonnulla,
&
huiusmodi,
in
quibus
nihil
attinet
annotare
ista
vulgaria
de
basi,
&
adiuuantibus,
corrigentibus,
refrenantibus,
&c.
Transferenda
huc
est
medicinae
praeceptio
&
prudentia
per
experientiam
confirmata
consulenda.
Quae
confunduntur
consilio
metallico,
vt
inser¬
uiant
operibus
nonnullis,
de
his
sequetur
suo
loco
admonitio.
Porro
sunt
&
aliae
confusiones
nothae,
in
quibus
non
spectatur
vnitas
substantiae,
sed
aliud
quid,
veluti
cum
olea
praebentur
ex
vino
facilioris
deglutitionis
causa:
cum
eadem
liquoribus
affunduntur
defensionis
à
putredine,
difflatione
&
aliis
gratia,
ec.
De
his
dogmata
condere
&
decreta
sancire,
nil
attinet.
CAP.
XV.
De
colliquatione.
COlliquatio
est
ingredientium
se
mutuo
&
comprehendentium
per
igneam
fusionem
compositio.
Haec
praesupponit
naturae
ad
fundendum
propensionem.
Artifex
modum
operi
praescribit
iuxta
praecepta
artis.
Eius
instrumentum
est
calor
igneus
siue
ab
igni
vulgariter
dicto
petatur,
siue
aliunde,
is¬
que
accommodatus
ad
rerum
naturam.
Adminicula
&
vasa
sunt
varii
furni,
praefurnia,
catini,
conchae,
ollae
&
huiusmodi:
praeterea
et¬
iam
rutabula,
vnci
versorii,
detractorii
folles
&
caetera,
de
quibus
supra.
Sunt
etiam
quaedam
opera
fusoria
huiusmodi,
vt
non
tantum
diuersas
requirant
officinas,
sed
&
in
factiones
magisteriaque
singularia
discedant:
Et
est
potissimum
illustris,
quae
CONFLATVRA
di¬
citur,
in
varias
distributa
officinarum
&
artificum
classes,
vtpote
qua
vtantur
metallurgi
diuersi,
aurifi¬
ces,
fabri
aerarii,
ferrariique,
magistri
monetales
docimastę,
vitrarii
specularii,
cannarii,
stannarii,
statua¬
rii
&
omnino
variae
officinae,
in
quibus
quod
subtilissimum
artificiosissimumque
est,
id
totum
ex
Chy¬
mia
dependet,
hincque
ortum
in
multas
abiit
familias,
vbi
peculiari
accommodatione,
&
adminicu¬
lis
Colonias
peperit
nouas.
Sed
non
parùm
ex
eo
haesit
in
sua
solum
arte,
in
qua
intelligitur
proprietas
ex
cognomine
Physicae
colliquationis,
quae
&
sapientum
&
Philosophorum
nonnunquam
mystica
&
parabolica.
Praxis
docebit
Chymicum
colliquefactionis
ope
&
Enchyria
modo
vniformia
efficere,
seu
plane
similaria:
modo
dissimilaria.
Ibi
noua
facies
exoritur
etiam
in
colore,
si
is
discrepauit
in
singulis:
Hic
interdum
retinentur,
vt
cernere
est
in
varietate
smaltorum,
distinctae
formae,
&
communi
veluti
materia
comprehenduntur
diuersae
tincturae.
Formam
mixtionis,
sequitur
externa,
quae
est
concretio¬
nis
in
genere:
sed
ars
plaerunque
addit
etiam
specialem,
per
ακτυπωσεις
και
διαμορφώσεις
varias.
Inde
exur¬
git
Enchiria
effigiationis,
vel
figurationis
ex
parte
(nam
&
aliis
potest
esse
communis)
qua
in
typos
ef¬
fusa
materia
colliquefacta
figuratur,
quod
tamen
aliquando
&
extra
typos,
prout
placet
artifici,
&
res
postulat,
perficitur.
Typos
intelligimus,
quas
formas
vocant
&
matrices,
siue
constantes
sint,
siue
exten¬
porariae,
vtpote
descriptae
&
expressae
in
luto,
terra,
cineribus,
gypso,
osse
sepiae,
&
similibus.
Sed
de
ef¬
formatione
plura
dicentur
exemplariter
in
practicis,
quorum
tamen
necesse
est
radices
ponere
&
fun¬
damenta
exhibere
in
Enchiria.
Huic
affinis
est,
quae
per
vnam
tantum
aut
etiam
alteram
fit
dimensionem,
de
qua
in
incorpora
tione
&
conglutinatione.
Vera