366
Comment.
Alchem.
Part.
I.
Lib.
VI.
menti,
quanto
principia
vetustiora,
cum
quod
constantius
durabiliusque
est,
in
sua
natura
sit
solidius
&
credibilius,
nullo
leuiculo
humilique
tantam
ferente
vetustatem,
quam
ob
causam
Platoni
vltima
indiuidua
sensibiliaque
sunt
suspecta,
nec
sustinent
vim
scientiae
&
dignitatem.
Intelligimus
itaque
triplici
argumento
altum
&
exaltatum
declarari,
causa
essentiali,
vnde
est
rebus
esse,
effectu,
&
adiun¬
ctis
potestatibus.
Quocirca
si
definienda
sit
exaltatio
ad
nobiliorem
essentiam
dicetur
euectio;
vel
ac¬
quisitio
qualitatum
&
virtutum
digniorum
praestantiorumque,
quod
accipitur
correlate.
Quod
enim
exaltatur,
ex
humili
procedit:
siue
absolute,
siue
κατά
τι.
Aut
enim
nullam
prius
habuit
dignitatem,
aut
aliquam
quidem,
sed
minorem:
Et
sic
veluti
à
non
ente
ad
ens
à
potentia
ad
actum
è
materiae
potesta¬
te
ad
formam
&
speciem
fit
motus.
Graecis
ea
vox
est
ανυψεσις,
και
αξιωμα,
sed
differenter
vt
facile
vi¬
dent,
qui
linguam
callent.
Latini
habent
etiam
alias
voces,
quales
sunt
celsus,
excelsus,
sublimis:
emi¬
nens,
etc.
Sed
quoniam
haec
non
linguae,
sed
artis
causa
in
medium
producimus,
reliqua
nomina
in
suo
relinquimus
loco,
consensumque
artificum
specialium
potius
respieimus,
quam
vulgi
&
oratorum.
CAP.
II.
Exaltationis
vocabulum
etiam
Chymicis
esse
familiare,
&
quo
intellectu.
QVi
artem
methodo
complecti
vult,
saepe
cum
inopia
vocum
idonearum
conflictatur,
cogiturque
aliquas
ex
medio
sumere,
aliquas
ex
Horatiana
sententia
comminisci,
ita
vt
Graeco
fonte
cadant
parce
detortae,
&
rebus
quantum
fieri
potest
respondentes.
Non
itaque
necessitas
nnobis
imponeba¬
tur
vlla,
qua
demonstrare
cogeremur
Chymiae
professores
vti
exaltationis
nomine,
si
modo
id
industrie
ad
docendum
perspicueque
adhiberi
posse
pateat.
Sed
ne
defugiamus
etiam
hac
in
parte
iudicium
ex¬
autoritate,
sciendum
est
tyroni
non
tantum
nostra
&
pattùm
memoria
crebros
fuisse
in
exaltatori,
praecepti
mysterio
magistros,
sed
&
superiore,
quanquam
interpretes
rem
eandem
non
semper
eodem
vocabulorum
sono
exposuerint.
In
Rosario
Philosophorum
Belinus
sic
loquitur:
"Scitote,
quod
pater
meus
Sol
dedit
mihi
potestatem
super
omnem
potentiam,
&
induit
me
vestimento
gloriae.
Ego
sum
maximus.
Iam
sci¬
uerunt
virtutam
meam
&
altitudinem.
Ego
sum
excellens,
qui
exalto
&
deprimo
cuncta,
etc."
Turba.
"Fundamen¬
tum
huius
artis
est
VNVM
quid,
quod
omnibus
rebus
fortius
&
sublimius
est,
sed
apud
incipientes
vilissimum
omnium
rerum
vt
acetum
acerrimum,
etc."
de
hoc
&
Hermes:
Haec
est
totius
fortitudinis
fortitudo
fortis
etc.
Verum
non
tam
hoc
necesse
est
ostendere,
quam
quo
sensu
acceperint
artifices
istud
suum
exaltari,
&
sublime,
ex¬
celsumque
fieri.
Parachymicos
verbis
immodicis
efferre
etiam
sterquilinia
sua,
&
quisquilias
pridem
Innotuit
Germaniae.
Lullius
in
sua
quinta
essentia
extollenda
ad
pudorem
vsque
est
hyperbolicus,
quo¬
modo
suspecti
sunt
&
hi,
qui
de
lapide
fere
incredibilia
scribunt.
Vsitatae
quidem
sunt
huiusmodi
lau¬
des
Chymicis;
Sed
extra
artem
in
Encomiis
ad
alliciendum
tyrones
ad
rem
difficilimi
laboris,
&
com¬
mendandum
operum
dignitates,
quod
magis
est
Oratorium,
quam
Physicum,
cum
scientiae
seipsas
suo
bono
deberent
commendare,
siue
Theoriam
respicias,
siue
praxin
propter
honestatem,
pulchri¬
tudinem,
&
vtilitatem,
quae
est
ex
ipsis.
Malo
hominum
euenit,
vt
sicut
in
sanitatis
conseruatione
&
restitutione
ad
rationem
suae
vitae
salutisque
habendum
sunt
solicite
admodum
interdum
persuadendi
aegrotantes:
ita
&
in
scientiarum
studio,
quod
cum
contingat
diuinae
sapientiae,
cuius
clamor
perpe¬
tuus
aures
circumsonat,
quid
ni
humanae?
Huiusmodi
exaltationes
quod
aliquando
hyperbolicae
esse
videantur
etiam
extra
fallendi
propositum,
vitiis
&
pertinaciae
auditorum,
quorum
animi
malis
obtu¬
ti,
vanitatibusque
occupati,
verum
non
admittunt,
merito
asscribitur.
Alia
est
exaltatio
in
ipsius
artis
complexu,
&
haec
modo
generica,
modo
methodica
&
determi¬
nata.
Quicquid
ex
rudi
&
informi
elaborando
formam
accipit,
&
expolitur
euaditque
vlla
ratione
ar¬
tificiosa
nobilius;
exaltari
dicitur
iuxta
eos
modos,
quos
antecedente
capite
indicauimus
ex
populari
consuetudine.
Hinc
neque
vnum
nomen
est
rei
eidem.
Iam
enim
extractio
vocatur,
iam
sublimatio,
vt
apud
Arnoldum.
Riplaeus
ait:
"Exaltatio
parum
differt
à
sublimatione,
si
verba
Philosophorum
intelligis.
Si
vo¬
tua
corpora
exaltare,
illa
sublima
primum
spiritu
vitae,
donec
terra
sit
bene
subtiliata
per
naturalem
rectificationem
omnium
elementorum.
Tunc
preciosiora
multo
erunt
auro
propter
quintam
essentiam,
quàm
retinent,
etc."
Speciali¬
ter
quidem
is
loquitur
de
magisterio
lapidis:
Sed
quia
hoc
est
veluti
compendium
&
Idea
omnium
caeterorum
in
tota
Chymia,
siue
plantalia
sint
siue
mineralia,
siue
animalia
(vnde
tres
lapides
ducti)
vim
suam
extendit
in
omne
quod
Chymice
est
elaborandum,
seu
Chymico
artificio
exaltandum.
Quidam
Chymiae
inserunt
etiam
magicas
illas
exaltationes,
in
quibus
putant
certam
vim
syderum
certo
posi¬
tu,
hora,
opere
verbis,
etc.
in
determinatam
materiam
influerè,
propter
magneticam
quandam
attra¬
ctionem.
Et
de
his
agit
Lullius
in
primo
de
quinta
essentia.
Sed
cum
ista
ad
extractiones
quintarum
essen¬
tiarum
accommodet,
doceatque
coelo
suo
affigere
stellas,
easque
exaltare;
ad
artem
accedit
propius:
Quin
&
coelum
istud
suum
praeparando
exaltat
prius
per
modos
exaltatorios
circulationem
&
recti¬
ficationem.
"Haec
quinta
essentia"
(inquit)
"sic
circulata
&
rectificata
non
habebit
illum
odorem"
(hyperboli¬
cùm)
"nisi
corpus
sit
destillatum
in
ea.
Haec
quidem
vocatur
à
Philosophis
clauis
totius
artis
Philosophiae,
&
tam
coe¬
lum,
quam
nostra
quinta
essentia,
quae
eius
adiutorio
venit
ad
tantam
sublimitatem,
nobili
forma
sunt
impleta,
&
subtilissimam
materiam
habent,
vt
per
se
solum,
&
cum
stellis
terrenis
faciat
operator
huius
operis
miracula
super
ter¬
ra,
etc.
Ex
quibus
item
intelligis
exaltationem
specialem
quintae
essentiae
vini,
&
aliam
generalem,
quae
nihil
est
aliud,
quam
extractio
omnium
essentiarum
caeterarùm
per
essentiam
primam,
&
simul
nobilitatio
per
rectificatio¬
nem
&
circulationem,
quibus
duobus
vocabulis
item
saepe
designatur
exaltatio,
non
minus
ac
extractione,
quam
ali¬
quoties
in
eo
opere
repetit
Lullius.
Aliquando
&
separationem
vocat,
&
affixionem
stellarum
terrenarum
ad
coelum:
Alis
etiam
subtilis
naturae,
quae
est
in
re
inclusa
manifestationem:
nonnunquam
plusquam
perfectio
est,
&
ascensio
gradua¬"