366
Comment.
Alchem.
Part.
I.
Lib.
VI.
di
elaborato
imperfecto,
perfecto,
obscuro
illuminato,
Chao
essentia,
specifica,
casu,
exaltationem
Astrologica,
etc.
Sunt
item
artificibus
vsitatae
allegoriae
de
centro
&
superficie;
de
inuersione
&
pro¬
ductione
ex
interioribus
in
cutem,
ex
medulla
in
corticem,
&c.
quibus
declaratur
exaltatio
satis
eui¬
denter.
Iuxta
Aristotelis
principia
id,
quod
exaltatur;
materia
est,
cui
adiacet
potentia
passiua
per
pri¬
uationem
inexistentis
formae,
&
susceptionem
eius,
quae
deinceps
sequitur
naturali
dispositione.
Inde
Philosophica
ista
de
omni
re
materiata
sub
aliqua
forma
existente,
quae
à
mobilitate
ad
immobili¬
tatem
perducitur,
&
successiuas
mutationes
ex
forma
in
formam,
imperfectione
ad
perfectionem
su¬
stinere
potest.
Notare
tamen
conuenit
non
eandem
esse
materiam
operis
omnino,
&
operis
determi¬
nati;
seu
artis.
Ratio
est,
quia
artifex
materiam
in
qua
proxime
incipere
debebat,
non
semper
inuenit
adaptatam,
sed
cogitur
ex
materia
naturae
materiam
artis
determinatae
facere;
veluti,
si
exaltare
au¬
rum
vellet
neque
tamen
hoc
praesto
esset,
nisi
in
sua
vena:
cogitur
opus
peregrinum
nonnihil
seu
ali¬
quatenus
suscipere,
vt
perueniat
ad
proprium,
Neque
enim
vena
erat
materia
exaltationis
in
auri
es¬
sentia
sed
aurum
respectiue
ignobilius.
Ita
cum
quaeritur
exaltatio
lapidis
antequam
incipiat
hanc
magister,
debet
sibi
materiam
praeparare,
&
resolutione
repurgationeque
debita
primam
educere
ex
eo,
in
quo
est.
Hoc
autem
nihil
aliud
est,
quam
ex
remotione;
seu
generatione,
facere
propinquiorem,
quomodo
coquus
ex
rebus
naturae
parat
ciborum
materiam.
Nihilominus
illae
res
sunt
naturae
à
qua
&
dispositiones
suas
habent,
estque
homini
impossibile
substantiam
nouam
facere,
&
crasin
introdu¬
cere,
quae
non
prius
erat
in
naturae
potentia.
Hinc
aliqui
ita
loquuntur,
quasi
ars
non
posset
facere
nouas
species
sed
tantum
dispositiones
mutare,
vt
vna
eademque
res
diuersis
formis
&
faciebus
con¬
spiciendam
se
praebeat.
Reuera
nouum
simpliciter
solus
Deus
facere
potest,
vti
&
momento
remo¬
tissimam
potentiam
in
actum
vocare;
idque
modo
non
naturali,
sed
miraculoso.
At
κατα
τι
noua
exhi¬
bere
nihil
vetat.
Si
categorias
peripateticorum
sequi
velis,
exaltationi
subiacet
corpus
mobile
ad
ali¬
quid
excellens;
itaque
distribuetur
iuxta
categorias,
in
quibus
est
mutatio
vel
motus,
&
respectu
sub¬
stantiae
ex
vno
corrupto
generabitur
alterum,
primum
&
non
secundum
accidens.
Est
enim
generatio
potius
ad
formam:
sed
à
forma
motus,
destructio:
quanquam
alias
reciproce
se
habeant
generatio
&
corruptio.
Respectu
qualitatum,
subiecto
eodem
manente
eueniet
alteratio,
ex
materialibus
ad
for¬
malia,
fietque
id,
quod
ante
erat
frigidum,
calidum,
quod
humidum,
siccum,
quod
crassum,
subtile,
quod
ignauum,
agile;
quod
obscurum,
lucidum,
&tc.
Verum
hic
motus
coniungitur
nonnunquam
il¬
li,
dumque
substantiali
mutatione
veluti
ex
non
ente,
ens
producitur,
spectante
motu
artis
simul
fi¬
nem,
in
quo
est
summum
rei
bonum,
omnéque
pulcrum
&
conducibile:
alteratio
mutationi
erit
co¬
mes.
Ita
generabile
&
alterabile
simul
erit
id,
quod
est
exaltandum.
Est
&
motus
in
quantò,
iuxta
quod
exaltandum
foret
minus.
Rarius
hoc
spectat
artifex,
vt
qui
contra
potius
soleat
studere,
vt
quod
ma¬
gnum
erat
mole
corporis,
hac
deminuta
fiat
magnùm
virtute.
Sed
tamen
in
magno
magisterio
Philo¬
sophorum
augmentum
quoque
habet
aliquam
dignitatem,
vbi
duplex
est
eius
ratio,
vel
per
corporis
perfecti
accessionem,
vel
repetitionem
exaltationis
in
materia
prima.
Motum
localem
per
se
parui
aestimat
Chymicus.
Ex
accidente
vero
eo
vtitut
in
destillationibus
&
sublimationibus,
&
inde
vim
tra¬
hente
circulatione.
Planetaria
ratio
suppeditat
nobis
subiecta
exaltationis
tria,
nempe,
Mercurium,
Saturnum,
&
Martem,
quorum
ille
Lunae,
mediùs
Ioui,
tertius
Soli
opponitur.
Aliqui
haec
accom¬
modant
ad
principia
artis
salem,
mercurium
&
sulphur:
ex
sale
magistrali
parant
essentialem;
ex
mer¬
curio
aquas
lunares;
ex
sulphure
olea
&
tincturas.
Sed
haec
in
processu
artis
practico
elucessent.
Num
vnum
idemque
subiectum
in
specie,
sit
ducendum
per
omnes
exaltationum
modos,
suo
loco
dicetur.
CAP.
IV.
Cur
inuenta
èxaltatio.
Qvaestionis
huius
solutio
facile
patet
ex
praecedentibus.
Quia
enim
non
in
omnibus
indiuiduis
natura
assecuta
est
praestantissimum
absolutissimumque,
sed
diuersis
substitit
gradibus
&
quędam
inchoata
dedit,
quaedam
aliquo
vsque
promota,
sed
non
absoluta:
quae
tamen
viderentur
denuo
in¬
ducto
per
artem
adhibitis
adminiculis
naturalibus
motu
perfici
posse;
veluti
vt
ad
exemplum
auri
ara¬
bici
elaboraretur
quoduis
aliud
aurum
inferius:
Et
omnino
ad
perfectionem
auri,
aut
ad
regulam
in
qualibet
specie
probatam
perducerentur
imperfecta
metalla;
vna
fuit
inuentae
exaltationis
ratio.
Deficere
vero
naturam
in
aliquibus
vel
quia
interrumpitur
eius
motus
ante
maturitatem
violentia
quadam:
vel
debilitatur,
aut
materia
non
est
sequax,
sed
praua
vel
deprauata;
vel
aliquod
deest
ad
miniculum;
aut
etiam
de
gradu
deiicitur
&
damnum
patitur
externis
iniuriis,
experientia
est
cogni¬
tum.
Hinc
gradationes
&
interpolationes
multiplices
inuentae
artem
hanc
locupletarunt,
maxi¬
me
omnium
in
materia
minerali,
&
metallica,
cum
horum
materia
varios
artis
motus
facilius
su¬
stineat.
Sed
non
tantùm
naturae
impuritates;
alienitates
&
errata
compensare
ars
studuit,
vt
res
integra
nobilissima
sui
specie
tum
delecter;
tum
in
vsum
veniat:
Verùm
etiam
plusquam
perfecta
reddere,
at¬
que
ita
ingenio
naturam
exuperare
sunt
conati
magistri,
veluti
cum
aurum
absolutissimum
in
natu¬
ra
aestimetur
id,
quod
est
viginti
quatuor
caractarum:
illi
addere
portiones
vnam,
duas,
aut
plures
&
studuerunt,
&
videntur
assecuti
conatuum
summam
esse.
Ita
moti
sunt
termini
naturales;
factumque
finitum
infinitum,
&
quod
Aristoteles
quoque
agnoscit,
exemplo
declaratum,
in
aliquibus
naturam
ab
arte
superari.
Mignifice
hoc
praedicant
in
perfecto
magisterio
Chymici,
estque
reuera
admirabi¬
lis
ingenii
species,
quae
se
in
hoc
ισοθεον
quodammodò
esse
declarat,
indicatque
hominem
adhuc
esse
si¬
mulacrum
&
imaginem
DEI,
dum
vmbram
quandam
aut
si
vis,
radium
diuinae
sapientiae
sapienter
tractando
elaborandoque
res
naturae
vltra
quàm
actus
eius
contenderat,
repraelentat.
Tertia