368
Comment.
Alchem.
Part.
I.
Lib.
VI.
modum,
qui
solum
finem
in
his
considerant,
quasi
ex
hoc
tracta
sit
appellatio
magis,
quam
ex
mo¬
tus
natura,
vt
Generatio
à
generato,
corruptio
à
corrupto,
augmentatio
ab
aucto,
deminutio
à
de¬
minuto,
&
sic
in
caeteris,
cum
mirabile
sit
motum
denominari
à
fine
potius,
quam
essentia
&
gestione
propria.
Cur
quaeso
non
contra
dicendum
est,
coctum
ideo
dici,
quia
coctione
sit
factum,
&
genera¬
tum
quia
generatione?
Cum
finis
est,
quies
est
motusque
definit.
Ex
immobilitate
motum
ap¬
pellare
quid
ni
sit
absurdum?
Qui
ergo
nostris
artificibus
obstrepere
fuerint
ausi,
scire
debent,
non
vsque
adeo
oboesae
naris
eos
esse
quin
&
istas
subtilitates
queant
ludere.
Nostra
coctio
est
exal¬
tatio
perfectiua,
qua
abiecta
crudioris
rudiorisque
seu
imperfectioris
naturae
forma,
inducitur
per¬
fectior
agente
interna
potestate
caloris
adiuuante
arte,
in
illo
ipso,
quod
coquitur.
Ea
est
duplex;
Digestio
&
circulatio,
de
quibus
suo
in
loco.
Altera
perfectionis
species
est
INSTAVRATIO,
in
cuius
vocabuli
electione
non
minus
laborauimus,
quam
in
illo;
Et
poteramus
vti
etiam
Renoua¬
tione,
regeneratione,
transplantatione,
&c.
Differentia
formalis
est,
vt
significetur
perfectio
per
plus¬
quamperfectum
in
alio,
quod
in
se
formam
imperfectionis
habet,
ita
vt
coctio
sit
perfectio
in
ipso,
quod
coquitur,
sed
instauratio
motus
ad
perfectionem
in
alio
per
id,
quod
prius
in
se
fuerat
perfe¬
ctum.
Vt
exemplo
res
elucescat,
sicut
in
natura
coctio
est,
cum
ex
nodo
pomi
post
florem
fit
perfici¬
turque
pomum
agente
intus
principio
naturali,
&
foris
calore
temporis:
ita
in
arte
prima
materia
la¬
pidis
interna
virtute,
auxilioque
artis
&
caeteris
bene
dispositis
proficit
ex
crudo
in
coctum
coctionis
motu,
nec
fit
transitus
virtutis
&
operationis
in
aliud
sed
manet
in
ipso.
Sic
cum
vini
quinta
natura
pa¬
ratur,
ipsa
per
se
sola
debitis
adminiculis
perficitur,
nec
agit
in
aliud.
At
cum
haec
ipsa
iam
ad
summum
exaltata
committitur
cum
aliis
dispositis,
vt
&
haec
exaltet,
&
sui
similem
vim
illis
conferat,
aut
sal¬
tem
id
producat
in
nobiliore
genere,
quod
aptùm
est
sic
prodire:
instaurationem
vocamus,
quae
est
exaltatio
vel
perfectio
transitiua,
qua
per
medicinam
perfectam
id,
quod
imperfectum
est,
perfici¬
tur,
&
in
nouum
genus
transscribitur,
eo
quod
natura
aptum
erat
ad
suscipiendum
talem
mo¬
tum,
sed
accidente
quodam
fuerat
prohibitum.
Et
haec
est
primum
vis
huius
perfectionis.
Dein¬
de
est
&
analoga
altera,
vt
infra
docebitur.
Permittimus
liberaliter
Philosophanti,
vt
transplanta¬
tionem
vocet,
ex
eo,
quod
in
hoc
genere
excellit.
Aliis
placebit
interpollatio,
μετασχημάτισις
μεταμόρ¬
φωσις
etc.
Sed
vt
pedem
figamus,
innouationem,
vel
instautationem
retineamus.
Ea
est
Fermentatio,
&
proiectio,
quae
constat
transmutatione,
&
Tinctura,
de
quibus
specialiter
deinceps.
Secunda
species
exaltationis
est
GRADATIO,
quasi
in
gradu
exaltationem
dicas.
In
hac
substantiam
ponimus
eandem,
tanquam
scalam
quandam.
Sed
cum
humilitatis,
&
altitudinis
ratio¬
nes,
easque
ôαa
permutatim
vel
alterne,
(Logici
subalterne
dicunt)
per
successionem
ita
ad¬
mittat,
vt
antecedens
intermedium
humile
vel
altum
sit
respectiue,
quod
fieri
non
potest,
nisi
in
dis¬
positionibus,
vel
partibus
substantiae
deinceps
se
habentibus:
In
Chymia
vero
exaltatoria
substantia¬
les
rationes
alii
generi
sint
dicatae:
relinquitur
in
affectionibus
nobilitatio,
qua
gradatim
euehitur
res
locaturque
in
sublimiore
dignitate;
veluti:
Aurum
idem
manet
in
sua
natura;
sed
differunt
gradu
aurum
Garumnae,
Americum,
Indicum,
Arabicum:
vel
in
auro
eodem
manente
idem
quoque
est
color,
sed
remissior
huius,
intensior
illius.
Ita
fixitas
discrepat
gradibus.
In
tincturis
rubedo
gene¬
rice
eadem
est,
sed
quae
in
purpura
dibapha
&
hysgino
altior
est,
quam
tyria
simplici.
Hanc
exal¬
tandi
rationem
innuimus
titulo
Gradatoriae,
quam
&
simpliciter
Gradationem
vocant,
vt
sit
Exalta¬
tio
ad
gradum
qualitatis
sublimiorem
substantia
manente
eadem.
Quam
ob
causam
etiam
ita
tractanda
est,
vt
salua
essentia
dignitas
in
accidentibus
fiat
subli¬
mior.
Quod
si
non
tam
firma
substantia
subiectumque
est,
vt
id
sustinere,
queat
secundum
ratio¬
nem
speciei
suae
competentem,
docimasticum
inde
nascitur
iudicium,
vt
sic
gradationi
accida
et¬
iam
examen
iusti
&
iniusti,
seu
legitimi
&
illegitimi,
idque
iuxta
peruulgatam
probandi
consuetudi¬
nem.
Est
quidem
omnis
RECTI
regula
simul
etiam
improbi
Elenchus:
sed
hic
speciale
quid
eue¬
nit
iuxta
requisita
artis
probatoriae,
quam
in
metallis
&
gemmis
experientia
constituit,
&
gentium
consensus
comprobauit.
Huius
operationis
species
cum
sint
plures,
artificiosa
dichotomia
eas
è
suo
genere
deducere,
non
parui
est
laboris.
Tentemus
quantum
possumus.
Caeteros
decet
defectibus
no¬
stris
veniam
dare,
&
aliquid
exactius
proponere.
Duplex
est
Gradatio;
Perustio
vna,
Emundatio
altera.
Illam
Graece
appelles
διάκαυσιν,
hanc
καθάρισιν.
Discrimen
in
hoc
est,
quod
diacausis
magis
interius
graduet,
sed
catharisis
magis
foris,
quanquam
per
industriam
euenire
possit,
vt
vtrumque
emergat
ex
vtroque
in
certis
speciebus
singu¬
larique
ingenio,
qualis
abusus
valde
frequens
est
in
hac
arte.
Deinde
Diacausis
totum
scrutatur
vn¬
diquaque,
nihilque
omittit
intactum.
Catharisis
nonnunquam
item
penetrat,
sed
magis
in
cortice
cuteque
haeret.
Illa
interiora
absolutioraque
habet
examina,
haec
ad
oculum
satisfacit
magis.
Ac¬
cidit
autem
Diacausi
&
fixatio
quaedam.
Eadem
sustinere
&
alia
munia
potest,
&
ministram
opem
porrigere
pro
artificis
arbitrio.
Distinguitur
εκπυρωσει,
seu
ignitione
acuta,
&
illuminatione.
Illa
sordes
&
alienitates
fortiter
delet,
atque
ideo
inter
examina
vltima
est,
si
rem
metallicam
spectes
&
perfectionis
argumenta,
exquisite
quaeras.
Sed
illuminatio
restituit
dignitatem
euidenter
&
de¬
terget
etiam,
si
quid
per
vehementiam
violentiamque
ignitionis
acutae
pollutionis
&
inquinamenti
haeret,
quandoquidem
fieri
non
potest,
vt
tam
valida
gradatione
non
aliquid
pyreumatis
sit
contra¬
ctum,
aut
alienus
color
inductus,
aut
halitus
ex
acutis
Medicinis
attractus
&
labecula
assumta.
In¬
de
nomen
est
illuminationi,
quia
obfuscatum
lumen
restituit,
luminaribus
quidem
metallicis
prin¬
cipaliter,
caeteris
ex
analogia,
si
quae
sunt
talia,
vt
sic
graduari
queant.
Non
enim
omnia
omnibus
elaborari