Aristoteli
forma
est
potior
natu¬
ra,
quàm
materia
Species
ergo
genere
digni¬
or.
370
Comment.
Alchem.
Part.
I.
Lib.
VI.
lationis
finis
vltimaque
perfectio
erat
puri
liquoris
ex
impuris
extractio
per
modum
vaporis
iterum
coëuntis
in
summo,
&
stillatim
delabentis.
Sed
accedit
ei
dignitas
exaltatoria
&
correctoria
vt
di¬
ctum
est.
Aliquid
praestat
&
per
lacinias,
destillatio:
nonnihil
deliquium.
Nam
quod
saepius
coagu¬
latum
soluitur
deliquescendo,
tandem
relinquit
omne
id,
quod
ad
terrestrem
naturam
erat
propen¬
sum,
remanetque
essentia
subtilissima,
quae
in
aliquibus
eo
perducitur,
vt
non
possit
amplius
coagu¬
lare,
cum
tamen
alias
vulgaria
soluta
ex
diliquio
possint
per
coagulationem
reduci.
Exaltamus
&
per
nutritionem,
seu
imbibitionem,
cuius
principale
institutum
erat
commistio.
Id
tunc
fit,
cum
igno¬
bile
nobiliori
coniuncto
simul
nobilitamus
non
tantum
societate,
sed
&
quia
aliquid
patitur
ab
eo,
quod
potauit
&
fit
subtilius.
Vnde
&
hic
aliquando
euenit
coagulationis
impotentia
propter
attenu¬
ationem
&
mutationem
naturae
vnius
in
alterius.
Praeterea
in
siccis
reuerberationes
&
calcinationes
repetitae
potissimum
cum
medicinis
alteran¬
tibus
fiunt
exaltatoriae,
quanquam
ignis
per
se
ad
formalius
excellentiusque
aspiret.
Huic
accedunt
non¬
nunquam
&
fusiones,
excoctiones
metallurgicae,
&
aliae
operae
segregatoriae
maximè
in
mineralibus
quae
ignem
fusionis
sustinent,
quo
pacto
exaltantur
sales
fusiles,
vitrea,
metallica
&c.
Quo
enim
sa¬
pius
fusio
excoctioque
repetitur,
èo
purior
res
euadit,
vitiis,
quae
intus
restiterant
plenius
consumtis
Sed
est
tamen
in
his
etiam
modus
suus,
quem
ars
ostendit.
Adiuuant
hic
quoque
exaltationem
certa
medicamina.
Peculiariter
descripta
est
etiam
infectura.
Haec
tincturam
exaltatoriam
aliquando
aemulatur,
&
eius
vim
refert.
Aliquid
praestant
etiam
variae
abstractiones,
de
quibus
non
opus
est
dis¬
serere.
Sicut
autem
exaltationes
possunt
ministrare
elaborationibus
aliquibus
in
specie,
vt
fermenta¬
tio
destillationi,
cementatio
calcinationi
&c.
Ita
vicissim
illae
his,
idque
etiam
iure
quodam
debent,
Nam
licet
&
integra
exaltationum
possint
fieri
susceptiua:
tamen
principaliter
eae
debentur
prius
per
magisteria
quaedam
elaboratis,
vt
sic
illae
has
antecedant,
eoque
sint
inferiores
existimatione,
quo
in
rudiore
materia
occupantur,
nisi
exaltatoriam
induant.
Videtur
hoc
esse
peripateticae
disciplinae
con¬
trarium,
in
qua
genera
superiora
debebant
esse
digniora,
quia
intellectui
viciniora
tanto,
quanto
à
materia
remotiora,
magisque
abstracta.
Sed
Chymia
physicarum
artium
est
vna,
quae
circa
sensilia
exercentur.
Itaque
respectu
operum
praxeos
aliter
aestimat
labores,
quam
respectu
Theorematum.
Deinde
subtiliter
poteramus
logicae
isti
persuasioni
obulam
ire,
dicereque
non
omnino
formaliùs
&
dignius
fieri,
quod
generalius;
imo
potius
materialius.
Nam
genus
magis
est
materiae;
sicut
species
magis
formae,
ob
quam
caussam
aiunt
in
specie
plus
esse,
quam
in
genere,
quia
species
vicinior
est
Enti
&
Entelechiae;
sed
genus
propius
non
Enti.
Atqui
scibilius
&
demonstrationi
affinius,
quod
vniuer¬
salius.
Ideoque
&
principii
immobilis
vim
tandem
assequitur,
ex
quo
illa
saepientiae
lex
praeclara
καθ’όλου
.
Verum
hanc
litem
relinquimus
ingeniosis
Dialecticis,
&
interim
Chymico
nostro
suademus,
ne
in
praeceptionibus
huius
artis
nimiùm
velit
sapere,
quia
potest
euenite,
vt
&
veritatem
nimis
alter¬
cando
amittat,
&
desipientiae
notam
incurrat:
In
nostra
descriptione
Exaltatio
tam
est
in
Chymico
complexu,
quam
elabotatio.
Quocirca
pari
iure
poterat
frul,
quia
pariter
abest
à
primo.
Sed
si
re¬
spicias
finem
eius
&
subiectum,
analogicè
potius
ei
comparabitur
elaboratio,
quam
synonymice.
Exaltationes
porro
Chymicae
seminaria
sua
habent
in
multis
artibus
mechanicis,
vt
patet
in
aurificio,
pictura,
interpollatione,
&
similibus.
CAP.
VII.
De
Digestione.
Non
vnam
esse
significationem
vocis
DIGERO,
&
DIGESTIO,
Grammaticis
notum
est.
Vt
plurimum
signat
διάταξιν,
ή
διακρισιν,
quomodo
dies
fastique
ordinantur
digerunturque
Ouidios
&
Plinio
arbores
&
semina
etc.
Interest
tamen
nonnihil
inter
διαταττειν
&
διακρισειν,
estque
haec
vox
cum
separatione
quadam
successiua,
qualem
ipsa
natura
potius
procurat.
Illa
vero
magis
est
consilii
&
collocationis
ex
proaeresi,
qualis
fit
in
acie
dispositio,
&
ordinum
assignatio.
Non
raro
quod
Graeci
vocant
unchecked,
id
Latini
reddunt
Digerens,
vt
apud
Galenum
"in
tertio
de
compos.
med.
sec.
Genera."
Sed
alii
hoc
vocant
discutiens,
cùm
quo
est
vis
quaedam
incidens
&
diuidens,
aut
etiam
distribuens.
Chy¬
micus
potius
hoc
vocaret
attenuationem,
exhalationem
resolutionem,
expirationem,
difflationem,
&
similiter,
quia
diaphoretica
in
vaporem
halitumque
resoluunt
potius,
&
sic
discutiunt
dissipantque
collectiones
humorum.
Ideo
&
in
sudoribus
adhibentur
interna
diaphoretica.
Aliquando
idem
est,
quod
πέψις
seu
coctio,
quanquàm
comite
diuisione
&
distributione
seu
διαδόσει.
Illud
indicat
Macro¬
bius
in
saturnaliorum
septimo
cap.
4.
Vbi
quaerit
praetextatus,
vtrum
simplex
an
multiplex
cibus
sit
di¬
gestu
facilior,
quod
decoctione
intelligendum
esse
indicant
sequentia,
vt
cum
ait
Disarius
bestias
com¬
posita
varietate
crudescere:
non
sufficiente
natura
ad
omnia,
quae
congesta
sunt,
coquenda:
Quia
non
omnium,
quae
esui
sunt,
vna
natura
est,
non
omnia
simul
coquntur.
Ita
fit
vt
digestionum
sequentium
ordo
turbetur.
Numerat
quatuor
digestiones
I.
in
ventriculo,
virtute
allooetica
in
succum
vertente
quicquid
acceptum
est
2.
in
lecore,
vbi
succus
transit
in
sanguinem;
3.
in
venis
&
arteriis,
4.
in
sin¬
gulis
membris,
dum
quod
vnicuique
membro
datum
est,
ipsi
fit
nutrimentum.
Ad
imitationem
Ma¬
crobii
etiam
alii
vtuntur
in
eadem
re
digestionis
nomine
pro
concoctione.
Inde
nos
in
Chymia
arti¬
ficiosam
digestionem
cum
coctione
naturali
in
animalibus
comparauimus.
Sed
&
in
diagraphe
paulo
ante
data,
genus
eius
constituimus
coctionem
Philosophicam:
sed
nolumus
tamen
excludi
etiam
cae¬
teras
significationes.
Nam
in
digestione
Chymica
vna
fit
quaedam
διάκρισις
και
διάταξις
φυσικη
calore
segregante
diuerse
affectas
partes,
incidente
crassas
&
attenuante,
quin
&
reiiciente
grauiora
terrestri¬
oraque
in
locum
suum,
subtiliore
eleuante:
vt
sic
tota
natura
artificiosae
digestionis
per
ficiatur,
inci¬
sione,
distributione,
ordinatione,
&
subtiliatione.
Exaltatio
vero
potissimum
est,
quia
digestum
est
subli¬