379
De
Exaltationibus.
mutari
posse,
quasi
bellum
illaturi
toti
Elementorum
naturae,
quae
sublunari
ambitu
continetur.
Ali¬
qui
coquorum
arte
persuasi,
negant
metallicam
transmutationem.
Sed
cum
rursus
damnentur
per
figulinam,
&
metallurgiam
ferri
in
chalybem
&
cuprum
transmigrantis:
tandem
in
auro
&
argento
haerent,
quae
non
putant
ex
hydrargyro,
&
imperfectis
fieri
posse,
tametsi,
cum
&
hic
autores
se
fide
dignos
offerant
Imperatores,
Comites,
Respublicae,
Iuris
consulti,
Medici,
Physici,
Philologi,
debe¬
bant
tot
testium
cumulo
permoti
veritati
cedere,
erroremque
illum
abiicere.
Quidam
fatentur;
fieri
aliquid
posse:
sed
cum
non
videant
ex
voto
suarum
cupiditatum,
fictaeque
persuasionis
rem
succedere;
nihilominus
in
transmutationum;
studia
pergunt
iniqui
esse.
Verum
de
his
alibi
actum
à
nobis
est.
Transplantatio,
quam
hic
designamus,
non
est
quaelibet
ex
substantia
in
substantiam
mutatio:
sed
exaltatoria,
quaeque
generatio
κατ’
εξοχην
primum
solet
appellari,
quae
cum
in
natura
creberrime
eue¬
niat,
etiam
cùm
in
reciproco
motu,
tamen
in
arte
intelligitur
ex
proaeresi
ab
artifice
intendi,
&
sic
gubernari,
vt
motus
fiat
ad
formam
ab
arte
quaesitam
ex
altero,
quod
potentia
hoc
erat
quidem,
sed
actu
ignobilius,
&
vicinius
materiae
priuationique.
Non
autem
semper
spectat
artifex,
quid
naturae
aestimatione
erat
praestabilius,
sed
maximè
quid
suae
arti,
cùm
qua
incidere
potest,
&
vna
respici
etiam
natura;
veluti
in
natura
melius
erat,
ex
non
viuente
procreare
viuens:
melius
enim
viuere,
quam
non
viuere,
quod
id
sit
actus
excellentioris,
quique
magis
facit
προς
το
ειναι.
At
arti
interdum
non
viuere
est
satius,
veluti
cum
ex
planta
quaerit
essentiam
medicam,
vbi
destruenda
plantae
vita
foret,
quod
Physico
non
generatio
est,
sed
corruptio.
Aliquando
vtrumque
concurrit,
&
intendit
etiam
artifex
viuens
ex
non
viuente,
sed
alterius
gratia,
veluti
in
granis
sanguisorbae
Sarmaticae
ad
eliciendam
tin¬
cturam
per
vermiculos
procreatos.
Ita
est
quaedam
vltima,
quaedam
alicuius
vltimi
administra,
&
subalterna:
Quaedam
naturae
propinquior,
quaedam
arti,
quanquam
sine
dispositione
naturali
haec
ars
parùm
valeat.
Fit
in
multis
rebus;
sed
excellit
maximè
in
proiectionibus
cum
ingressu
medicinarum,
veluti
in
artificio
transmutationis
metallorum
ex
imperfectione
in
perfectionem,
Quomodo
adaptata
medicina
&
res
transmutanda
praeparata
debeat
esse,
expiicatum
est
in
pro¬
iectione
&
fermentatione.
Immutandum
subiectum
est
vel
ad
formam
agentis,
vel
aliam,
quae
sic
a¬
gente
potest
induci.
Aut
ergo
medicina
habebit
seminariam
facultatem:
aut
actiuam
ad
aliud
qui¬
dem,
sed
determinatùm
tamen
prò
artificis
instituto,
quomodo
ignibus
non
semper
ignes
facimus,
sed
&
panes
&
fictilia
etc.
vtraque
ex
naturae
procliuitate
est,
&
ab
artifice
ad
agendum
taliter
in
tali
patiente
idonea
redditur:
verùm
prior
ex
conformi
educitur;
posterior
etiam
ex
altiter
disposito.
Illam
referunt
ad
mutationem
solificam
&
lunificam.
Haec
valet
etiam
in
aliis,
veluti
in
ablutionibus,
macerationibus
&
recoctionibus.
Sunt
autem
certa
menstrua;
seu
aquae
ablutoriae,
quas
&
grada¬
torias
vocant,
quibus
id
peragitur.
Aliquando
fit
transmutatio
restinctione;
nonnunquam
caemen¬
tatione,
&
reuerberatione,
vt
cum
ex
martè
fit
essentia
martis
&
crocus.
Est
&
cùm
aliae
gradatio¬
nes
adhibentur;
&
interdum
putrefactiones
aut
solutiones
aliae.
Nam
modo
multa
concurrunt
ad
vnum
opus,
modo
paucioribus
res
perficitur,
vt
exempla
transmutationum
declarabunt.
Est
alia
transmutatio
per
compositionem,
qua
fit
ex
similaribus
simplicibusque
separatis,
vel
similare
aliud,
vel
dissimilare,
adiuuante
artem
natura,
&
vicissim.
Sed
de
hac
abunde
actum
in
compositio¬
nibus.
Quia
vero
Aristoteli
placuit
etiam
generatio
κατά
τι,
quae
est
alterationis,
&
interdum
tam
propè
accendit
ad
substantialem,
vt
non
bene
discerni
queat,
fiatque
quasi
formae
cùm
materia
coniunctio,
vt
in
eo,
quem
chromatismum
aeris
per
plumbum
candidum
vocat:
ideo
subiungere
transmutationi
physicam
tincturam
possumus.
Haec
aliquando
idem
est,
quod
transmutatio
ignobilis
&
imperfecti
me
talli
in
perfectum
per
medicinae
plusquam
perfectae
proiectionem.
Sed
ita
non
accipimus
iam
vocabulum,
vti
neque
est,
de
qua
supra
egimus
INFECTVRA.
Verùm
signat
formalem
quandam
per
totum
alterationem,
quae
calore,
fixione
&
caeteris
dotibus
quàm
proximè
referat
illam
priorem
essentialem.
Exemplo
sit
aes
illud
Persicum
seu
Babylonium,
cuius
Aristoteles
meminit
in
mirabi¬
libus,
&
liber
Esrae
in
diuina
scriptura.
Hoc
omne
auri
priuilegium
obtinuisse
scribitur
praeter
odo¬
rem
postquam
excanduit.
Si
non
fuit
aurum
artificiale
iuxta
transmutationis
negotium:
tinctura
hac
nostra
fuit
conciliatum.
Quòd
autem
quaedam
tincturae
sint
formaliores,
ita
vt
distribuantur
pe¬
nitus,
&
constanter
adhaereant
propter
fixitatem:
magisteria
illa
Chymica
docent,
de
quibus
suo
loco.
Fit
autem
itidem
prolectione;
caementatione,
extinctione
&
aliis
modis
gradatoriis
per
aquas,
pulue¬
res,
coloritia
etc.
de
quibus
in
gradatione
Alchymiae.
Quanquam
autem
vsurpemus
tincturae
no¬
men,
tamen
non
solum
χρωματισμον
intelligimus;
sed
caeteros
modos
fulgore,
praecellentiores
compre¬
hendimus.
Ita
in
practicis
erunt
exempla
magisteriorum
ad
pondus,
ad
fixionem
&
similia.
Quam¬
obrem
etiam
FIXATIO
quodammodo
hic
locùm
habet.
Aliud
esse
arcanum
tincturae,
quod
in
speciebus
Chymicis
etiam
simpliciter
tincturam
vocamus,
patebit
suo
loco.
Quoniam
adeo
vicinae
sunt
proiectio,
transmutatio
&
tinctura,
vt
non
raro
in
vno
opere
concurrant;
exemplo
declarari
vno
possunt,
donec
plura
in
praxi
proponantur.
Ita
scribit
quidam
de
modo
PROIECTIONIS
transmutatoriae;
"Capè
vas,
in
quò
meicurius
debet
congelare"
(ita
vocat
fixationem
eius
per
tincturam
cum
transmutatione
in
metallum)
"&
aliqua
pinguedine
bene
intus
vnge,
nè
vis
ignis
&
siccitas
absorbeant
medicinam"
(saebo
ad
eam
rem,
quidam
&
sapone
crebro
vtuntur
"cum
vnctum
est"
(intellige
vas
istud,
quod
plaerumque
est
catinus
fictilis
triangularis)
"impone
mercurium,
&
subiice
ignem
satis
lentum.
Debet
&
medicina
inuoluta
esse
cera"
(ingressus
caussa,
&
ne
excutiatur
motu,
resiliatque.
Ad
aurum
rubram
accipere
consueuerunt)
"&
cùm
incipit
fumare
tuùs
mercurius:
apponere
debes"
Kkk
3