381
De
Exaltationibus.
Sed
ad
primum
dicimus,
quod
vocabulum
caementationis
ex
apparatus
quadam
parte
ad
totam
operationem
sit
accommodatum,
vt
sic
non
amplius
significet
misturam
&
confectionem
caementi,
sed
artificium
totum.
Sic
destillatio
nominata
est
ex
delapsu
guttarum,
sublimatio
ex
ascensu;
cum
interim
totae
operationes
longe
contineant
plura.
Non
ignorandum
tamen
est,
nonnunquam
respici¬
ad
illam
misturam,
&
pro
caementatione
(quanquam
particulariter)
dici
per
caementum
probatio¬
nem,
quasi
opus
artificis
sit
probatio,
sed
per
illam
misturam
rerum
acrium,
quae
cęmentùm
vocatur.
Hoc
modo
nihil
obstat,
quin
&
Gradationem
per
caementum
appelles.
Notandum
&
hoc
est,
non
sem¬
per
fieri
talem
impastationem
in
caementatione,
sed
saepe
tantum
pulueres
congerere,
&
posse
vel
vnum
sufficere.
Parum
itaque
valet
argumentum
à
mistione.
Secundum
&
tertium
commune
ha¬
bent
responsum.
Nam
vnius
eiusdemque
praecepti
vis
est
&
ad
faciendum,
&
ad
factum
indicandum.
Si
ergo
caementatio
est
facti
probatio
quaedam,
hoc
ipso
censetur
inter
praecepta
esse,
quia
iudicat
re¬
ctum
&
obliquum,
nisi
extra
essentiam
artis
&
peregrino
quodam
modo
iudicet,
hoc
est,
aliene
&
in¬
scite,
quod
religio
est
asseuerare.
Neque
enim
qui
caemento
probat,
inerter
probare,
&
aliene
praesu¬
mitur,
sed
iuxta
artis
propria
requisita
institutaque.
Iam
si
probare
potest
caementatio,
etiam
aliquid
per
se
facere
potest,
quod
sit
arti
consentaneum.
"Quid?
Ergone
si
probat
aurum,
etiam
aurum
facit":
Non
ignotum
est,
apud
alios
&
Paracelsum
inueniri
aurificia
per
caementationes:
similiter
item
tincturas
&
huiusmodi
multa.
Sed
attendendum
est,
finem
auri
probatorium
propter
affinitatem
aliunde
(hoc
est,
ex
eiusdem
operis
diuerso
instituto)
translatum
esse;
Et
quanquam
non
omnis
etiam
coctionem
caementatoriam
assequatur
arte:
tamen
non
simpliciter
ea
neganda
est,
possibilis
esse,
&
in
natura
exi¬
stere,
cùm
caementatio
artificialis
quoque
valde
prope
ad
eam
accedat.
Modestius
ergo
iudicando
no¬
lumus
naturae
praescribere
&
praeiudicare:
cumque
artifex
non
agat
in
hac
arte
absque
natura,
consen¬
taneum
est
etiam
arti
aliquid
tale
competere.
Veruntamen
ob
difficultatem
rei
potius
gradationibus
exaltationibusque
est
dicata.
Vt
in
summam
contrahamus
argumentum:
cùm
caementatio
sit
opus
quoddam
artis:
necesse
est,
vt
alicuius
sit
factiua,
quod
formam
&
entelechiam
finemque
artificiosi
operis
habeat.
Deinde
cum
in
arte
sit
probatoria:
necesse
est,
vt
etiam
sit
factiua,
si
non
huius,
tamen
cognati.
At
sola
probatio
per
caementum
destructiua
potius
est,
&
à
substantia
ad
non
substantiam
mouet.
Quocirca
necesse
est,
vt
non
huius
finis
gratia
potissimum
sit
inuenta,
&
in
artem
recepta,
sed
aliorum
causa,
quanquam
ad
probandum
postea
singulari
consilio
&
veluti
extrario
opere
adhibeatur,
non
aliter,
ac
si
quis
ficti¬
le
probaret
aquae
infusione,
cùm
ita
debeat
illud
factum
esse,
vt
aquam
non
transmittat;
aut
vt
in
igni
duret,
non
tabescat.
Sed
haec
mittimus.
Caementationis
exemplum
extat
apud
Dioscoridem
libr.
5.
cap.
43.
vbi
de
aere
vsto.
"Fit",
inquit,
"aes
vstum
è
clauis
solutarum
nauium
fictili
crudò
compositis,
subsperso
sul¬
phure
cum
sale
pari,
omnibus
vicissim
inspersis.
Fictile
circumlito
figulari
creta
spiramento,
fornacibus
inditur,
donec
figlinum
percoquatur.
Quidam
pro
sale
&
sulphure
alumen
inspergunt.
Alii
sine
sulphure
&
sale
fictili
multos
dies
vrunt.
Alii
sulphure
solo
vtuntur,
etc."
Haec
Plinius
lib.
34.
cap.
10.
sic
retulit:
"Vritur
cyprium
in
fictilibus
crudis
cum
sulphuris
pari
pondere
vase
circumlito
spiramento
in
caminis,
donec
vasa
ipsa
percoquantur.
Quidam
&
salem
ad¬
dunt:
alii
alumen
pro
sulphure:
alii
nihil,
sed
aceto
tantum
respergunt,
etc.
Ad
minii
speciem
debet
perduci."
Ita
Pli¬
nius.
Operae
precium
est
etiam
Graecae
disciplinae
vocabula
audire
"σκευάζεται"
(inquit)
ἐκ
τῶν
ἥλων
τᾶν
λελυμένων
πολοίων
συντιθεμένων
ἂν
ὠμῇ
κυθρᾳ
ὑποπασομένοῦ
θείς
μετὰ
ἁλῶν
ἴσων,
καὶ
ἐπιπαθομένων
ἐναλλάξ,πιο¬
μαθεῖσα
δὲ
ἡ
χύτρα,
καὶ
ὑποχρισθεῖσα
πηλῷ
κεραμικῷ
δίδοται
εἰς
κάμινον
ἀχρις
τοῦ
οὗ
τελείως
ὀπτηθῇ
etc.
Manifestior
est
Graecus
interprere.
Si
enim
ex
verbis
reddas,
vult,
aes
vstum
parari
ex
clauis
nauium
solutarum
(olim
aereis
clauis
compingebant
naues)
compositis
in
olla
cruda,
substrato
sulphure
&
sale
aequali
&
instrato
vicissim.
Olla
vero
operculo
tecta,
(obstructa
πῶμα
est
σκέπασμα
operculum,
vnde
πωμάζειν
operculo
tegere
&
claudere)
&
luto
figulino
inducta,
seu
sublita
inditur
in
caminum,
donec
perfecte
sit
cocta.
Si
velis
aestimare
operationem
hanc
ex
particularum
compositione,
nomen
συνθέσεως
prae¬
sto
est.
Sed
potius
quid
est
in
alternatione
illa
mutua
ex
instratis
&
substratis,
vnde
&
artifices
stratifi¬
cationem
dixerunt,
iusseruntque
in
caementatione
fieri
stratum
super
stratum;
quae
res
Graeco
nostrò
esset
ἐπιπασμὸς
καὶ
ὑποπασμὸς
ὁ
ἐναλλάξ.
Nescimus,
an
non
generice
appellari
posset
καταμασμὸς
totum
negotium.
Praeterea
ex
eodem
autore
etiam
alia
ad
confirmationem
nostrae
sententiae
argumenta
se¬
se
offerunt.
Si
conferamus
descriptionem
istam
exemplarem,
inueniemus
eam
in
apparatu
conueni¬
re
cùm
praeceptione
Geberi
de
caementatione;
vtpote
qui
&
ipse
dicit
stratificationem
fieri
cùm
rebus
combustilibus
&
acribus,
quales
sunt
sulphur,
sal,
alumen,
acetum,
etc.
Deinde
monet
quosdam
etiam,
absque
caemento
tantùm
reuerberare,
sed
diebus
pluribus.
Ollae
vel
pyxidi
vterque
res
includit;
vter¬
que
vtitur
camino
seu
reuerberio.
Et
interdum
illinit
metalla
pastis,
interdum
tantùm
componit,
sic¬
ce
vel
humide.
Vtrobique
ergo
caementatio
intelligitur.
Sed
eam
Geberus
specialiter
accommodatur
ad
spectandum
aurum
&
argentum,
&
redarguendas
misturas
&
Sophisticationes:
At
Dioscorides
exaltat
&
quodammodo
etiam
transmutat
aes
in
puluerem
croceum
minii
facie
ad
bene
medicandum.
Non
ergo
tantùm
auro,
&
corruptioni
destinata
est
caementatio,
sed
&
aliis,
generationique
&
exalta¬
tioni
potissime
gradatoriae.
Ita
patet
non
misturae
tantùm
conuenire
&
pastis
dictis,
sed
&
pulueribus
siccis,
rebusque
simplicibus.
Item
constare
maxima
ex
parte
REVERBERATIONE
in
camino
vaseque
suo,
quae
ad
singularem
speciem
reuocatur
per
caementum.
Neque
vero
etiam
res
noua
est
&
à
Para¬
celso
primum
introducta,
cum
Dioscoridis,
Plinii,
Geberi,
etc.
aetate
fuerit
in
vsu.
Et
Plinius
sane
et¬
iam
alterum
exemplum
de
auro
habet,
de
quo
lib.
33.
cap.
4.
ita
scribit.
"Torretur
&
cum
salis
grumo,
pondere
triplici
misso,
&
rursum
cum
duabus
salis
portionibus,
&
vna
lapidis,
quem
schiston
vocant.
Ita
virus
tradit
rebus
vnà
crematis
in
fictili
vase,
ipsum
purum
&
incorruptum."
Haec
est
caementatio
nostra
exaltatoria,
&
si
Plinii
vo¬
cem
sequi
velimus,
appellabimus
hanc
operationem
concrematuram.
Huc
&
simul
ad
probationis,
separationisque
consilium
spectant,
quae
habentur
"capite
praecedente",
vbi
inquit:
"Nec
pondere
aut
facilitate
materia"
Kkk
4