382
Comment.
Alchem.
Part.
I.
Lib.
VI.
"materiae
praelatum
est
caeteris
metallis,
cum
cedat
per
vtrumque
plumbo:
Sed
quia
rerum
vni
nihil
igne
deperit,
toto
etiam
in
incendiis,
rogísque
durante
materia:
Quin
imo,
quo
saepius
arsit,
proficit
ad
bonitatem,
aurique
experimento
ignis
est,
vt
simili
colore
rubeat
ignis,
atque
ipsum
obryzum
vocant.
Et
paulo
post:
Iam
contra
salis
&
aceti
succos
do¬
mitores
constantia";
quasi
dicat,
aurum
in
caemento
ex
sale
&
aceto
durare,
neque
quicquam
iacturae
ac¬
cipere.
Ad
hanc
operam,
vti
&
fulminationem
(quam
vocat
cum
plumbo,
vt
purgetur,
coctionem)
re¬
ferri
potest
illa
ars
probatoria,
cuius
meminit
lib.
33.
cap.
9.
circa
finem.
"Ars
facta"
(inquit)
"denarios
probare"
(aes
&
ferrum
auro
argentove
admistum
fuisse
praemonuit)
"tam
iucunda
lege
plebi,
vt
Mario
Gratidiano
vi¬
catim
totas
statuas
dicauerit,
mirumque
in
hac
artium
sola
vitia
discuntur,
&
falsum
denarii
spectatur
exemplar
plu¬
ribusque
veris
denariis
adulterinus
emitur."
Sed
quid
sit
caementatio,
&
quomodo
administranda
tùm
iuxta
veteres
tùm
recentes,
postquam
ei
autoritatem
ex
antiquitate
conciliauimus,
consideremus.
Nobis
"caementatio
est
per
caementum
Gradatio,
seu
crematura
exaltatoria."
Ita
enim
à
fine
potissimo
definiendam
censemus,
quamuis
vt
infra
dicemus,
concurrant
etiam
alii
plures.
Ex
Gebro,
"Caementum"
(pro
caementario,
vt
enunciant
posteriores)
"est
ge¬
nus
examinis
metallorum,
quod
constat
ex
rebus
inflammatilibus,
ideo
inuentum,
vt
omnia
combustilia
adurerentur,
vno
solo
incombustibili
remanente."
Omnibus
metallis
accommodum
caementum
est:
sed
diuersimode.
Quaedam
diutius
durant,
quaedam
minus.
Solùm
aurum,
&
quod
praeparatum
est
ad
auri
naturam,
constat
in
caemento.
Itaque
ei
adiudicatur
fixitas
summa,
&
vnùm
argumentum
praerogatiuae
seu
excellentiae
prae
caeteris.
Argentum
est
illi
constantia
proximùm.
Itaque
si
praeparatum
per
fixationes
fuerit,
per
caementationem
potest
&
exaltari,
&
spectari.
Tertio
ordine
est
ferrum,
quatto
stannum,
quinto
aes,
vltimo
plumbum.
Verum
enimuero
etiamsi
haec
non
omne
sustineant
caementum,
nec
constantiae
laudem
possunt
per
id
adipi¬
sci,
tamen
ex
Medicinarum
varietate
singulis
metallis
sua
caementa
gradatoria
possunt
accommodari.
Augustinus
Pantheus
Venetus
Voarchadumiam
nominauit,
definiuitque
artem
duarum
caemen¬
tationum
perfectarum,
in
qua
licet
cęmentationes
ponat
instrumentaliter,
seu
motuum
inseruientium
Voarchadumicae
exaltationi
titulo;
tamen
idem
vult,
quod
nos
vocabulo
caementationis
exaltatoriae.
Tria
namque
dicit,
peculiariter
nos
ista
arte
caementationum
duarum
(repositarum)
consequi
operan¬
do,
quae
maximum
praestent
dominis
&
mercatoribus
emolumentum,
scilicet,
maiorem
auri
portio¬
nem
ex
caementatione
extrahere.
2.
Magis
aurum
depurare.
3
Paucioribus
caementationibus
&
ex¬
pensis
aurum
perficere,
cùm
alii
magnis
lignorum
caementationibus
&
expensis
minus
depurent
au¬
rum,
&
multiplicent.
Hi
fines
nimitum
omnes
sunt
exaltatorii
ita
vt
probatio
Geberi,
tanquam
obiter
vna
fieri
intelligatur.
Quod
enim
caementatur,
elaboratur
ideo:
vt
euadat
preciosius,
purius
&
auctius:
interim
dum
secedunt
commista
ignobilia;
etiam
euenit
iudicium
exploratorium,
&
separatorium.
Nobile
enim
aurum
censetur,
quod
non
vilius,
sed
excellentius
exit
ex
crematura
caementorum.
Do¬
cimastae
tamen
non
tantùm
an
sit
aurum
id,
quod
pro
auro
exhibetur
caementando
cognoscunt,
sed
&
vt
separatio
fiat
à
commistis.
Chymici
adiecerunt
gradationes
varias,
vt
sic
pateat
diuersis
artificibus
vnam
eandemque
operationem
ad
diuersa
inseruire
instituta.
Hinc
Erkerus
docimastes
in
suo
pro¬
batorio
ita
definit
caementum
seu
caementationem:
"Caementatio
est
prae
caeteris
excellens
artificium,
quo
ar¬
gentum,
aes,
orichalcum,
aliaque
metalla
(imperfecta)
per
puluerem
quendam
madefactum,
ab
auro
separare
vi
cor¬
rodendi
consumendique
possumus
auro
ipso
ab
additamentis
segregato
integróque
&
illaeso
manente."
Separationem
quidem
ille
intendit
principaliter
in
sua
caementatione:
sed
mox
addit
in
descriptione
cementi,
debe¬
re
sumi
tales
res,
quae
simul
colorem
auro
bonum
praebere,
idque
gradare
possint,
vnde
intelligitur,
exal¬
tatorium
scopum
duplicem
etiam
docimastis
placuisse,
vnum,
quo
gradus
puritatis
simplicitatisque
regularis
quaeritur,
cui
coniuncta
est
segregatio
heterogeneorum:
alterum,
quo
gradus
coloris
fit
ex¬
cellentior.
His
accedit
&
fixatio
quędam
in
auro
iusto
molliore,
quemadmodum
hanc
in
venis
quoque
&
aliis
metallis
aliquando
spectamus.
Sed
satis
perspicuum
est,
ręmentationem
esse
artificlum
quod¬
dam
exaltatorium,
&
Gradationibus
magis
competere,
quàm
transmutationi.
Causa
agens,
qua
vtitur
artifex,
est
duplex;
vna
igneus
calor
in
ea
forma,
quam
Reuerberantem
vocamus:
altera
caementum.
Hoc
vocatur
res
vel
medicamen
inflammatile;
acre,
corrosiuum,
deni¬
grans,
fugiens,
penetrans,
comburens,
vt
est
apud
Gebrum:
sed
hoc
potissimum
in
cementatione
au¬
ri,
in
quo
dispiciendum
est
diligenter,
quousque
progredi
volumus
&
num
etiam
simul
tingere,
vel
aliam
praerogatiuam
exaltare.
"Scire
debes",
inquit
Erkerus,
"quòd
caementum
tuum
debeat
comparatum
esse
pro
paupertate,
vel
abundantia
auri
in
mistura
caementanda":
In
specie
Geberus
ponit
vitriolum,
salem
ammo¬
niacum,
florem
aeris
seu
aeruginem,
testas
fictiles
veteres
tritas:
sulphuris
minimùm,
aut
nihil:
Virilem
vrinam
&
similia
acria
&
penetrantia.
Pulueres
siccos
commistos
irrigat
vrina
virili,
&
postea
auro
ce¬
mentando
admouet.
Erkerus
ait:
"ad
caementarium
puluerem
pertinent
eiusmodi
res
&
materiae,
quae
sua
acri¬
monia
argentum
&
cuprum
corrodant,
quales
sunt
acres
salium
species,
quibus
miscere
oportet
aeruginem,
aes
vstum
&
similia,
propterea
vt
concilient
auro
praeclaram
tincturam,
idque
graduent:
vel
pro
iis
haematiten,
crocùm
Martis,
Tu¬
thian,
Colcotar,
etc.
quae
ex
arbitrio
artificis
apponuntur,
tantummodò
cauendo
ne
quid
auro
inimicum
a
quo
cor¬
rumpatur
àut
maculetur
inquineturque
accipiatur"
(Quęnam
hę
res
sint,
non
perinde
constat
apuò
omnes.
Agricola
scribit
non
esse
addendas
res
à
metallis
ortas,
quales
sunt
aerugo
&
atramentum
sutor
ium.
Si
enim
haec
fuerint
in
compositione,
aurum
aliquam
vilis
metalli
particulam
solere
concipere,
vel
si
eo
caruerint,
ipsis
infici.
Sed
alii
artifices
&
aeruginem
&
chalcanthum
addunt,
quin
&
cuprum
ipsum.
Cęmenti
vis
non
sinit
ista
integra
esse
&
metallùm
polluere.
Prohibentur
vero
illa,
quę
fixam
tinctu¬
ram
habent
ab
auro
alienam,
aut
tam
pertinacem,
vt
elui
non
nisi
cum
iactura
queant,
&
quae
aurum
quoque
consumunt,
vt
cerussa,
hydrargyrus
sublimatus,
flores
salis
ammoniaci,
Marcasitha
impura,
stibium
acre,
etc.
Sed
alia
sunt
aliarum
cęmentationum
consilia.
Itaque
non
temere
quisqum
da¬
mnandus.)
"Farina
laterum"
(hi
sunt
ille
lapis
fictilis
Geberi
antiquus)
"ideo
adlicitur,
vt
quicquid
specius
caetera
in"