384
Comment.
Alchem.
Part.
I.
Lib.
VI.
repetita
fuerit
caementatio
gradatoria
vel
transmutatoria,
arbitrantur
etiam
totum
facessere
in
aurum.
Quaedam
res
praeparandi
causa
inferuntur
in
caementum,
quaedam
transmutandi
ex
non
metal¬
lo
in
metallum
vt
cinabaris,
in
qua
pro
caemento
est
aurum
&
argentum.
Patet
ergo
hanc
operationem
multis
rebus
esse
communem;
de
quibus
exempla
crebra
occurrunt
in
magisteriis
tincturarum,
&
transmutationum.
Porro
materiae
caementandae
aliquando
integrae
relinquuntur,
vt
Gemmae,
Coralia,
Vniones
etc.
interdum
franguntur,
&
attenuantur,
vt
vndiquaque
vis
medicamenti
tangere
&
penetrare
queat.
Exemplò
potest
esse
aurum,
iuxta
quod
statuendum
de
caeteris
metallis.
Huius
nummi
possunt
qui¬
dem
ita,
vt
signati
sunt,
in
caementum
inferri;
nec
perit
signatura,
si
legitime
fuerit
administrata
cae¬
mentatio,
sed
pondus
tanto
fit
minor,
quanto
maior
fuit
commistio
imperfectorum,
quam
tamen
non
oportet
excedere
legibus
sancitam
alligationem:
sed
saepius
in
bracteas
extenditur,
siquidem
mal¬
leo
resistit
&
tractabile
est:
Aliquando
&
colliquefactum
in
granula
caua
hemisphaerica
funditur
id¬
que
bis
aut
ter
repetitur,
vt
si
quid
rotundi
corpulentique
remansit,
item
attenuetur.
De
hoc
appa¬
ratu
sic
scribit
Erkerus:
"Quidam
cùm
magna
quantitas
est
caementanda,
neque
tamen
consultum
ipsis
videtur,
vt
attenuetur
in
bracteas
aurum,
in
catino
eliquatùm
effundunt
super
aquam
agitatam
vt
fiant
concaua
grana.
Hac
caemento
repurgant,
cumque
integra
grana
corpulentaque
fuerint
commista,
post
secundum
caementum
confundunt
omnia
denuò,
&
granulant,
tertioque
per
medicamina
exigunt.
Haec
ratio
accommodatissima
est
auro
viliori
&
intractabili,
quod
sub
malleo
dissilit.
Et
quanquam
repetenda
est
bis
vel
ter
granulatio:
Conducibilius
tamen
hoc
est,
quam
multo
cum
labore
ante
caementationem
aurum
mitigare,
&
tractabile
reddere,
&
deinde
tandem
in
laminas
diducere.
Quin
&
quicquid
causa
est
fragilitatis
(vt
plumbum
album,
vel
orichalcum)
excoquitur
vnà,
caemento
quater
aut
sexies
administrato.
Verumenimuero
tale
aurum
potest
etiam
colliquefactum
in
laminas
fundi,
haeque
postea
concidi,
&
semel
atque
iterum
camentari.
Deinde
cum
malleabiles
euaserint,
extendi,
iterumque
caemento
exagitari,
repetendo
dilatationem
&
caementationem
vsque
ad
regulam
caementi,
seu
donec
satis
purum
&
tractabi¬
le
excellensque
euaserit."
Haec
de
praeparatione
materiae
aureae
Erkerus.
De
argento
similiter
statui
po¬
test.
Veruntamen
obseruandum
est
quidnam
tibi
proposueris.
Nam
quaedam
ideo
caementantur,
vt
per
totùm
corpus
vndiquaque
immutentur,
quaedam
vt
tantùm
superficietenus.
Illa
necesse
est
ita
imponi,
vt
Medicina
vndiquaque
ambiat
&
tangat.
Hic
satis
est
superficiem
cingi.
Notandum
&
hoc
est,
quod
aurum
repetito
caemento
exaltandum
seu
graduandum,
subinde
in
singulis
caementationi¬
bus
denuò
remisceatur
pari
aere
cyprio
ad
regulam
excocto;
attenuetur
in
laminas,
&
in
portiones.
quales
conueniunt
caementationi,
consecetur.
Ita
colorem
acquirit
excellentem,
&
qui
conuenit
igneo
metallo.
Sed
ad
formam
caementationis
perueniendum
est,
quae
cum
intelligi
satis
non
possit
absque
co¬
gnitione
vasorum;
haec
prius
sunt
designanda.
Exceptis
praeparatoriis
&
ministrantibus
(qualia
sunt
catini,
canales
effusorii,
instrumenta
gra¬
nulatoria,
mallei,
incudes,
vnci,
pyragrae,
cera,
sebum,
fila
ferrea,
etc.)
duo
potissimum
vasa
inser¬
uiunt
caementationi,
pyxis
seu
olla
caementaria
ex
ferro,
vel
figulina
firmissima
non
inducta
vitro:
&
deinde
fornax
peculiaris.
Ollarum
forma
mox
exhibebitur.
Fornax
reuerberii
est,
&
ab
artificibus
docimasticis
plaerumque
peculiari
dispositione
fabricatur.
Potest
tamen
inseruire
huic
negotio
fere
omne
reuerberium;
imo
&
in
vsum
Chymicum
trahi
Clibanus
caminusque
vitrariorum,
calcario¬
rum,
figulorum,
etc.
Sunt,
qui
caementatorium
instruunt
cinerario,
pyriaterio
&
ergasterio.
Et
caete¬
rae
quidem
partes
suo
modo
sunt
conformatae,
sed
ergasterium
in
medio
sui
pauimenti
rotundum
vel
quadratum
foramen
habet,
per
quod
penetrare
flamma
possit,
&
ex
instrata
testudine
reluctari,
cuiusmodi
fornax
fit
interdum
ex
tempore
coaptatis
laterculis
coctis,
quadrangulis
&
crassis
quidem
ad
parietes;
sed
latis
ad
interstitium
pyriaterii
&
ergasterii:
Praeterea
craticula
&
ferreis
trabi¬
bus
ad
tegulas
sustinendas.
Est
&
cum
fornacula
docimastica
caementatans.
Nonnunquam
pyxis
caementatoria
obruitur
prunis
in
foco
nudo.
Huiusmodi
compendia
&
catechreses
ipse
docebit
vsus.
Iam
ex
Agricola
primam,
ex
Erkero
secundam
formam
camini
caementatorii
proponimus,
ex
quibus
sibi
quisque
fingere
similem
aptamque
potest,
aut
etiam
ex
superiore
fornacum
disciplina
vnam
seligere.
Ita
describit
suam
caementatoriam
Agricola
in
decimo
de
re
metallica.
"Fornax
tres
cameras
habeat,
quarum
infima
sit
alta
pedem.
In
hanc
&
aura
per
os
eius
penetrat
&
cinis
decidit,
&
lignis
combustis,
quae
li¬
gna
sustinent
bacilla
ferrea
sic
collocata,
vt
cratis
figuram
repraesentent.
Mediae
altitudo
sit
duorum
pedum,
per
cuius
os
in
eam
immittuntur
ligna,
quae
vel
querna,
vel
roborea,
vel
cerrea
vel
ilignea
esse
debent.
Ex
his
enim
ignis
lentus
&
diuturnus,
quali
ad
hanc
rem
nobis
opus
est.
At
suprema
camera
superius
pateat,
vt
ollae
in
eam
domitti
possint,
quarum
altitudinem
habeat.
Eiusdem
fundus
constet
ex
bacillis
ferreis
tam
validis,
vt
ollarum
pondus
&
vim¬
ignis
sustinere
queant,
tanto
inter
se
spacio
distantibus,
vt
hic
bene
penetrare
&
ollas
calefacere
possit,
quae
etiam
ipsae
inferius
sint
angustae,
vt
igni
in
medium
inter
eas
interuallum
recepto
incalescant;
superius
amplae,
vt
coniun¬
ctae
eundem
aliquantulum
arceant.
Quin
etiam
fornax
superius
laterculis
non
admodum
crassis,
vel
tegulis
&
lutò
obturetur,
relictis
tantùmmodo
duobus
vel
tribus
spiramentis,
per
quae
fumus
&
flammae
eluctari
possint."
Haec
ille
de
fornace,
lignis
&
ollis
caementariis:
vbi
quod
de
lignis
ait,
intelligatur
non
de
vetustis;
sed
iunio¬
ribus,
à
quibus
flamma
copiosa
&
aequalis
praestetur;
eaque
sunt
arefacienda
prius,
&
in
truncos
pe¬
dales
aut
breuiores
secanda.
Pyxidum
forma
non
est
semper
illa,
quàm
ponit,
vti
nec
semper
ligna
lumimus,
sed
interdum
etiam
prunas.
Veruntamen
ad
institutum
Agricolae
illa
satis
congruunt.
Pictura
fornacis
haec
est:
Commo¬