399
De
Exaltationibus.
fescentias
metallorum
prouehere.
Ex
his
caeterae
commoditates
perspicerentur,
praesertim
si
&
naturam
rerum
intulti
fuerimus,
quam
nobis
vel
miracula
in
ardentium
montium
cavernis
&
craterib.
exhibet.
Vnde
enim
est
fra¬
gor
incendiorum
quorundam
nisi
ex
lucta
aquis
restinctorum?
Vnde
thermae
naturales
nonnunquam?
Tametsi
enim
haec
est
alias
causas
habeant,
tamen
possunt
&
inde
evenire.
Cum
subterranea
incendia
fatigant
lapides
me¬
tallicos
ęrosos,
ferrosos,
aluminosos,
atramentosos
&
similes,
superveniens
aqua
&
restinguens
rogos,
tra¬
hit
succos
&
ramenta
cum
spiritibus
mirificeque
alteratur,
vt
fere
suam
dediscat
naturam.
Si
interroges,
quae
causa
sit,
alicubi
aquas
esse
nitrosas,
&
aluminosas,
sed
sine
virib.
densandi:
restinctione
impressionem
spiritalem,
non
a.
corporalem
similiterque
ablutionem
talem
factam
esse,
non
immerito
responderis.
Iam
a¬
tenues
spiritus
aqua
coagulant
quidem
&
consistunt
frigore
aqueo,
ita,
vt
aliquandiu
cum
liquoribus
mane¬
re
possint:
sed
expirant
tandem
colore
exuscitati
iterumque
resoluti.
Prodest
itaque
extinctionum
doctrina
mul¬
tipliciter,
ita
vt
&
scholę
physicorum
habeant,
quod
argute
causis
reddendis
queant
producere.
Est
tamen
ea
et
fraudibus
obnoxia:
&
aliquando
varias
figuras
efformare
potest
nempe
motu
dissilientibus
partibus
&
consistentib.
forma
locisque
diversis.
Imposturam
invexerunt
illi,
qui
callide
intellexerunt
abradi
aliquid
re¬
stinctione
in
certis
liquoribus
ex
corporibus
perfectorum
posse,
quod
cum
ita
minutum
sit,
&
veluti
ατομον,
vt
non
lędat
figuram
imaginemque
monetę:
artem
inuenerunt
sulpendio
dignam,
qua
aureis
argenteisque
no¬
mismatibus
aliquid
suffurantur:
Pondus
autem
restituunt,
medicamine
minerali.
De
hac
satius
est
tacere,
quam
multa
verba
facere.
Docimastis
&
Zygostatis
haec
notitia
inseruiet
ad
improbitates
deprehenden¬
das,
iudicandasque,
quandoquidem,
vt
Plinius
ait,
in
hac
sola
arte
vitia
discuntur
impune.
CAP.
XVII.
De
coloritio
&
bullimentis.
COloritium
barbare
à
colorando
tingendoque
potissimum
in
cute
dictum,
itidem
notum
est
in
aurifa¬
brica
&
docimastica,
vbi
adhuc
corruptius
enunciatur
Kellericz
lingua
Germanorum.
Antiquitus
di¬
cebantur
pulveres
vel
medicamina
ex
sale
communi
fuso,
atramento
vsto,
sale
ammonio
factitio
&
alu¬
mine
plumoso.
Hos
inter
caementa
retulimus.
Nunc
intelligitur
liquor
ésse
detersiuus
ob
acrimoniam,
in
quo
macerata
metalla
perfecta
enitescunt.
Est
interdum
spissioris
consistentiae
mellis,
vel
pulticule
di¬
lutioris
instar.
Omnino
medicamen
est
coloris
dandi
in
cute
potissimum,
humidę
misturae.
Siccius
vel
et
absque
humiditate,
transit
abusu
in
cęmentum,
atque
et
aliter
accommodatur,
nec
raro
restinctionibus
mi¬
nistrat,
quo
pacto
potest
vim
et
in
profundum
demittere.
Intelligitur
et
coloritii
voce
totum
opus,
non
tantum
materia
medicaminis.
Agens
causa
in
ipso
caustica
quaedam
&
corrosiua
vis
est,
saepenumero
ad
res
certas
certa
&
determinata.
Adiuuari
externo
calore
potest:
Sed
quo
non
indigemus
semper.
Regitur
artis
principiis
per
industriam,
experientiam
prudentiamque
magistri
vt
alia
7.
τεχνηματα.
quibus
dirigitur
&
producitur
actio
quo
placet
&
necesse
est.
Materia
in
qua
haec
vis,
potest
quidem
simplex
esse:
Sed
ple¬
rumque
ex
multis
componitur
vt
ex
alchymia
patet,
fitque
diuersa
ad
res
patientes
&
scopos
diuersos,
sic¬
ut
&
mistionis
modus
variat.
Ad
aurum
plęrique
aeruginem,
halonitrum,
salem
vulgarem,
Gemmeum,
am¬
monium,
chalcanthum,
certis
portionibus
aceto,
vel
vrina
miscent:
ad
argentum
sal
tartari,
communis,
halo¬
nitrum,
vitriolum
album
cum
aqua
vel
vino
satis
sunt:
Et
quia
inaequalitas
magna
est
istiusmodi
auri
vel
argenti,
vsusque
diversus,
prudentiae
est
videre,
quae
quibus
conveniant,
&
mitia
acrioribus
prae¬
mittere.
Materia
passiva
&
sublectum
quod
colorare
placet,
vt
plurimum
metallum
est
perfectum,
habita
ra¬
tione
misturę
simplicitatis,
crassitiei,
subtilitatis
seu
tenuitatis
&c.
Postea
eodem
referri
&
gemme
possunt.
Forma
&
procuratio
operis
est
non
vnius
modi.
Quod
aurum
vel
argentum
per
se
est,
vt
nummi
aurei
etc.
Sepultum
coloritio
aliquo
vsque
detinetur:
mox
exemtum
abluitur,
detergetur,
perfricatur.
Sin
in
po¬
culis
per
modum
inaurationis,
aut
bracteis
tenuib.
cauenda
erosio
est,
ni
sit
examinandi
consilium.
Hoc
enim
lapidi
lydio
africatur
satis
evidens
linea,
inductoque
coloritio
parvo
spacio
detergetur.
Perfecti
metalli
color
hęret;
euanescente
mistura
imperfecti.
Finis
quoque
est
diversus.
Nos
primum
exaltatorium,
grada¬
toriumque
quarimus,
quo
ex
profundo
color
in
superficiem
seu
cutem
trahitur
quomodo
loquuntur
artifices:
Evenit
inter
elaborandum
(fulminandum,
cęmentandum,
igniendum,
extinguendum,
etc.)
vt
metallum,
vel
gemma
vel
sordidetur,
vel
alienum
colorem
induat,
id
quod
notum
vel
plebi
est.
Nam
halitibus
ignium
fumisque,
vel
alia
vi
ferrum,
aes,
argentum,
etc.
Fuscantur,
vel
tinguntur
caeruleo,
rubro
aliove
colore
praeter
con¬
suetum.
Natiuus
eis
restitui
coloritio
potest.
Est
deinde
cum
aurum
pallidius
est
iusto,
&
argentum
so¬
lito
nitore
non
resplendeat,
atque
ita
deficiat
gradu,
quem
suppeditat
coloritium.
Syncerum
a.
est
verorum
artificum
studium,
sophistae
vt
in
aliis
praeclaris
operibus
speciem
veri
repraesentant
fucis,
ita
in
hoc
quo¬
que
dum
peregrinas
tincturas
in
cutem
inferunt,
saturantque
aemulis
auri
argentive
liquoribus,
vel
malag¬
matis,
halitibus
&
caeteris.
Proximus
exaltatorio
primum
seu
evocationi
ad
cutem
est
detersorius
impu¬
ritatum
splendorem
nube
occupantium.
Tertius
docimasticus
intelligitur.
Et
tunc
solet
plaerumque
co¬
ticula
vna
adhiberi,
definirique
coloritium,
quod
sit
"liquor
compositus
ex
corrosivis
metallorum
inimicissimisque
materialibus,
quo
probatur
aurum
ad
lapidem
lydium
affrictum."
Ei
nullum
metallum
in
auri
examine
potest
recoloritiù
do¬
sistere
praeter
aurum:
in
argenti,
et
argentum.
Si
itaque
aliud
his
mistum
est,
id
statim
euanescit,
auro
armastici,
gentove
suum
servantibus
colorem.
Inde
capiuntur
experimenta
misturarum,
estque
hic
certior
lapidis
herculani
vsus
coloritio,
quam
absque
hoc
pronunciare
de
colore,
&
consistentia
tantùm.
Patet
simul
colori¬
tio
communem
esse
materiam
cum
caementis
&
descensoriis
medicaminib.
ex
parte
quantum
nimirum
attinet
ad
fluxus
acrium
succorum,
quorum
sudor
aquis
diluitur.
Hunc
finem
comitatur
quartus,
qui
est
se¬
gregatorius,
alias
non
quaesitus
coloritio
per
se.
Quintus
cęlatorius.
Nam
cum
imperfecta
metalla
corro¬
dan¬
Mmm
3
Farb:
gold¬
farb.
silber¬
farb.
Vide
paulo
infra.
Definitio
coloritii
do¬
cimastici.