401
De
Exaltationibus.
sit
chalcanthum,
sal
ammoniacus
&
flos
aeris
in
puluerem
comminuta
singula
&
remista.
Coctione
pacta
fer¬
rum
vel
argentum
in
ollam
decoctionis
iniicit
sinitque
vna
refrigescere.
Aes
coquitur
ex
diluto
tartari,
ra¬
ditur
&
periculo
facto,
num
haereat
hydrargyrum,
si
non
iungit,
repetitur
opus
vel
abluitur
mistura
ex
aqua
forti
&
fontana.
Acrior
fit
ex
quatuor
partib.
aquae
fortis
&
vna
hydrargyri.
Si
haeret
hydrargyrus,
argenti
malagma
inducitur,
distribuitur,
aequat:
immittitur
in
saebum
feruens:
candefit:
coquitur
ter¬
ex
aqua
tartari
ad
albedinem.
Ita
bullimentum
concurrit
cum
extersione
albutoria.
Cuprum
fit
aureum,
si
coquatur
in
soluto
aluminis
vsti
&
salis
ex
aceto.
Haec
&
similia
exempli
loco
posuimus
vt
intelligatur
varietas
operationis.
Caetera
ex
practicis
petantur.
Bullimenta,
&
detersiones
huiusmodi
per
maceratio¬
nem
aliquando
&
venis
praeparandis
accommodantur,
aut
ent
auri
argentive
granis,
quam
pura
per
se
in
veniuntur.
Corroditur
enim
istis
cutis
impura,
vt
postea
saltem
per
salem
petrae,
vel
calcem
saebi
combusti
excoqu
pos¬
sint.
Quod
si
hydrargyri
ope
sunt
segreganda,
vt
intrent
item
corium
est
detergendum
aquis
detersoriis
siue
maceratio
tantum,
sive
vna
et
coctio
adhibeatur.
Huc
facit
vrina,
acetum,
lixium
&
similia,
quam
exa¬
sperari
possunt
salibus.
Cum
ex
ferro,
aes
faciunt,
bullimentum
fit
chalcanthosum,
quod
simul
mutat
&
cortice
detracto
immundiciaque
separata
facit,
vt
es
recipiat
ab
hydrargyro.
Omnino
vsus
horum
est
varius.
CAP.
XVIII.
De
politura,
caelatura,
interpolatione
&
similibus.
MOtu
&
dispositionum
in
superficie
ratione
situs
mutatione
multae
fiunt
elaborationes,
quarum
Iplaerasque
tamen
Chymici
suis
seruitis
&
exotericis
artibus
commiserunt:
cumque
possint
rectius
exem¬
plis
intelligi,
quam
generali
praeceptione,
non
multa
hic
sunt
dicenda.
Aliqua
duntaxat
attingamus.
Polituram
vocamus
cum
detersa
sordib.
&
inquinamentis
superficies
nitorem
accipit,
siue
effigie¬
simul
conformata
sit,
siue
aequalis
tota.
Fit
ea
quidem
cum
perfrictu
motuque
agili
&
perito
manuum:
sed
in¬
terdum
ent
agitatione
in
doliis
in
quib.
res
minutae
vel
deterunt
suas
sordes
invicem,
vel
additis
pulue¬
ribus
detersoriis,
vt
arena,
sale,
cineribus,
etc.
idem
patiuntur.
In
aliquibus
praemittitur
calefactio,
vel
bulli¬
mentum:
quaedam
sicca
poliuntur,
quandam
madefacta.
Instrumentis
&
adiumentis
res
peragitur
perfectis.
Ea
vocari
possunt
defrictoria,
vel
detersoria
ex
genere
vegetalium
aliqua:
plura
ex
mineralibus.
Poliun¬
tur
quandam
lignis,
quandam
asperis
herbis,
vt
equiseto,
musco
arboreo,
straminibus,
pannis
lineis,
etc.
alia
ci¬
neribus
plantarum
diuersis
pro
gradu
asperitatis,
siccis,
dilutis,
adhibita
agili
manu
cum
affrictu
per
pannum:
vel
in
concavis
agitatione,
vbi
nonnunquam
maceratio
aliqua
concurrit,
quam
cum
sint
popularia,
tamen
aliquan¬
do
cogetur
tyro
Chymicus
administrare
cum
sua
instrumenta
perpurgabit.
Eiusmodi
est
&
detersio
per
setas
suillas
&
lixiuia.
Ex
genere
minerali
variae
sunt
atenae
&
sabula
teneritate
&
asperitate
duriciaque¬
discretae
pro
natura
expoliendorum,
Differunt
&
subtilitate
&
crassitie,
nec
difficile
est
secernere
minu¬
tas
à
crassioribus.
Ad
subtilissima
opera
conducunt
cineres
metallorum,
in
primis
stanni
&
plumbi:
calx
viua
collapsa,
gypsum
tritum,
alumen
vstum,
sal
tostus
pulueres
vsti
luti,
laeuor
ophitae,
cretę,
adamantis,
haematitę,
pumicis,
&c.
Inseruiunt
ex
hoc
genere
et
integra,
vt
smiris,
pumex,
cotes
variae,
setacea
me¬
tallica,
ferramenta
glabra,
nodi
schisti
&
similes:
item
tubera
ex
vitro,
marmore,
alabastro,
gypso,
etc.
Glebę
vstae
ex
argilla
vel
lutae,
testae
fictiles,
haematites
hispanus,
filices
glabri,
stibium,
plumbum
&
hu¬
iusmodi
multa.
Probet
nonnihil
&
genus
animalium,
vt
cineres
ossium
&
cornuum,
veluti
cornu
ceruinum,
vstum
integrum
vel
comminutum,
os
sepiae,
etc.
Spongię
quoque
sunt
detersoriae
cyndae
vel
vstę,
item
panni
la¬
nei,
cilicia,
poliunt
&
conchis
lęuibus
setis
suillis,
pilis
equinis,
vnguibus
dente
canino,
aprugno,
suillo,
o¬
villo
lupino,
ebore
vsto
vel
crudo,
&c.
Quin
&
coriis
vtuntur
ad
tenerrimas
acies,
quibus
tamen
asse¬
minatur
nonnunquam
laeuor
quidam,
vt
cinis
plumbi,
vel
creta
mollis,
aut
tripolitona
terra,
&
si
quę
sunt
similia.
Omnino
artificis
est
conuenientia
suis
operib.
eligere,
atque
et
si
non
satisfaciunt
simplicia
misce¬
re
non
tantum
sicca,
sed
&
humida
veluti
aquas,
lixiuia,
olea,
etc.
Vnde
cotes
aquarię,
&
oleariae
pro
poli¬
turis.
Nonnullis
accedit
scalprum,
aliquibus
coloritium,
ignitio,
restinctio,
&c.
inseruiunt
&
circumactus
rota¬
rum,
&
orbium.
Refert
quam
suspensa,
aut
graui
manu
vtaris,
&
quibus
ductibus
versionibus
applicationibus
quo
tem¬
pore,
quo
quibus
iungas,
praemittas,
submittas.
Sed
quoniam
politura
maxime
excellit
in
re
gemmaria,
&
speculis
metallicis:
cotem
gemmariorum
describamus,
&
postea
aliquid
de
speculis
poliendis
adiiciamus,
vnde
facile
de¬
aliis
metallicis
laeuigandis,
extergendis,
illustrandisque
coniectura
capi
potest.
Ita
ex
aduersariis
Doldianis
de¬
cote
gemmariorum
praecipitur.
"Fiat
lamina
vel
tabula
ex
quatuor
vel
sex
libris
plumbi
fusi
quadrangula,
longa
sesquipedem,
lata
palmum,
profunda
seu
crassa
dimidium
digitum.
Forma
ent
orbicularis
vel
quadrata
esse
potest.
Affige
eam
laminam
tabulae
ligneae
eo
situ,
vt
altera
parte
nonnihil
in
decliue
vergat,
altera
sit
editior.
Planiciem
ejus
madefactam
aqua
consperge
puluere
Smi¬
ridis,
quem
aequaliter
distribue
&
digitis
forma
apprimetur.
Ita
adaptata
cos
est.
Sed
requiritur
ad
gemmam
prehendendam
tenendamque
bitumen
seu
gluten
singulare.
Id
concinnatur
hac
solertia.
Fac
pollinem
ex
laterculo
fracto
contusoque
per
modum
elutio¬
nis
&
trajectionis
per
colum,
ita
vt
puluerem
excutias
per
pannum
&
aqua
copiosa
dilutum
secernas
crassiore
sedimento
relicto,
&
tantum
hoc
assumto,
quod
est
in
medio
aquae,
quo
pacto
terras
sigillandas
purgant.
Id
arefactum
tritumque
in
mortario
&
subtilis¬
sime
excussum
cribroque
angustissimo
secretum,
aut
per
pannum
traiectum
misce
cum
duplo
resinae
percolatae,
quam
super
prunis
cale¬
facies
&
laeuore
seu
polline
lateritio
remiscebis
probe
immisso
stipite,
&
agitato
circumactoque
donec
temperamentum
placeat,
possitque
gemma
per
hanc
misturam
baculo
molitorio,
seu
circumactorio
affigi
&
constanter
retineri.
Vide
vt
hyeme
bitumen
hoc
sit
remissius,
aestate
astrictius
seu
durius.
Cum
iungere
gemmam
stipiti
seu
baculo
cupis
remitte
&
mollefacito
gluten
ad
ignem,
&
ex
portione
excepta
fac
globulum
vel
pilulam
tantam
quanta
est
gemmae
extremitas,
quam
agglutinatam
quaris.
Hanc
ergo
capite
ba¬
cilli
agitatorij
prehende,
vt
adhaereat,
attendens
ne
pilula
excedat
amplitudinem
apicis
seu
capitis
bacilli.
Deinde
aduersae
pilulae
haerentis
parte
gemmam
rape
quam
debet
in
prontu
iacere
supe
lamina
ferrea,
&
actu
calere,
vel
tepere.
Ita
glutinabitur
sti¬
piti:
sed
tamen
dum
adhuc
calet
glutem,
digitis
adaptata
&
comprime
extremitates
vt
firma
sit
cohaesio:
quo
factò
vel
aëre
fri¬
gido
vel
aqua
indura.
Ita
parasti
cotem
&
stipitem
gemmae
junxisti
ad
poliendum.
Corripe
cotem
&
dispone
commode
Gen¬
mam
affrica
&
circumage
solerter,
quo
simul
incalescat.
Nam
vt
in
perforatione
terebelli
rota
in
gyrum
violente
ducti.
calor
plu¬
rimum
iuuat
ponetrationem,
quiae
nonnihil
attenuat,
rarefacit,
&
emollit
duriciam,
anteuertitque
rimas
&
fissuras:
ita
in
po¬
litura.