402
Comment.
Alchem.
Part.
I.
Lib.
VI.
litura.
Quod
vt
fatilius
assequantur
alique,
solent
gemmas
prius
medicaminibus
emollire,
quod
tamen
studium
aptius
est
ad
cela¬
turas
scalpturasque.
Vti
vero
lubet
&
lex
gemmae
ratioque
(Nam
certę
formę
certis
gemmis
antiquitus
sunt
destinatę,
no¬
tam
ex
arbitrio
magistri,
quam
quod
ita
requitat
luminis
splendorisque
comprobati
modus,
de
quo
apud
Plinium
sunt¬
multa.)
"Postulat,
forma
in
planum,
sphaericum,
angulosum.
Cum
attigisti
scopum,
ablue
cotem
&
Smiridis
laeuorem
collige
in
alios
vsus.
Gemmam
v
à
bacillo
refixurus,
admoue
prunis
aduersum
te
collocatis,
remollitoque
nonnihil
bitumine,
cultello
solue
gen¬
mam,
&
à
glutine
auelle.
Si
quid
glutinis
sequitur
&
adhaeret,
id
abrade,
&
alia
partegemmam
prebensam
eidem
restituo
vt
&
ceteris
poliatur,
sed
oportet
eam
denuo
super
lamella
ferrea
calefacere.
Sic
enim
iungitur
tenacius.
Cum
absoluist
polituras
ad
cotem,
&
abunde
LAPSASTI"
(Est
haec
artis
vocabulum,
quo
lapsari
dicuntur
gemmae,
quae
ducti¬
bus
variis
super
cote
plumbea
voluuntur
reuoluunturque,
quasi
lapsae
relapsaeque)
"transferenda
est
ad
laminam
su¬
cotem
aliam
vbi
splendidissimo
nitore
discat
refulgere
Ea
est
ex
aere
puro
eiusdem
formae
&
quantitatis
cum
plumbea,
nisi
quod
spissitudo
sit
minor.
Super
hac
lapsetur
gemma,
prius
conspersa
puluere
candido
subtilissimo."
(autor
occultandi
grata¬
vocat
puluerem
subtilissimum
coloris
tripolis,
qui
sit
albus,
magni
precii,
ex
India
veniens,
diligenter
custodiendus:
Intelligit
a.
calcem
stanni,
quam
&
album
hispanicum
appellant
in
subtilissimum
lęuorem
redactum)
"qui
puluis
propter
preciùm
lapsatione
pacta
diligenter
colligatur
abluaturque
de
tahula
per
aquam
in
scut
ellam
stanneam,
vel
patinam
ex
vitro,
Reducatur
à.
ex
aqua
per
coagulationem,
seu
decoctionem
vsque
ad
consumtionem
aqua
Reponatur
in
abluta
vel
pelle
filo
praeligata,
serueturque
ad
vsus
nouos.
Ista
politura
supe
calce
iouiali
in
tabula
aerea
fit
in¬
terueniente
aqua,
vt
nitor
eo
sit
aequabilior.
Ne
vero
possit
acrimonia
aeruginis
amarae
gemma
ladere
edulcoranda
ante¬
vsum
est,
quod
sit,
si
candefacta
immergatur
in
aquam
chelidoniae.
Inde
dulcescit
amaricie
peunte
&
euadit
malleabilis
ab
instar
argenti."
Adhuc
cos
ista
gemmariorum
&
ratio
politurae.
Ad
specula
metallica
quod
attinet,
inspici
Car¬
danus,
Baptista
Porta
&
alii,
qui
ea
de
re
scripserunt,
possunt.
Arte
fusoria
in
ectypo
fit
tabula
specula¬
ris,
plana
vel
concaua.
Ea
affigitur
asseri
vel
abaco
ligneo
per
gluten,
&
primum
exaequatur
aqua
&
arena,
vt
ruditas
prima
cedat:
Deinde
politur
pumice
vel
Smiride:
tertio
calce
louis
accipit
teneritatem
splen¬
doremque,
qui
quaeritur.
Si
in
longum
latumque
duxeris
manum,
funditur
imago
spargiturque:
si
in
gy.
um
colligitur:
si
in
longum
tantùm
cylones
apparebunt:
si
in
latum,
os
sparsum
&
dilatatum
erit.
Si
loquen¬
tem
audire
PORTAM
mauis,
ecce
tibi
eius
verba:
"Polituras
supesse
video,
vt
postquam
conflata
&
constructa
fixerint,
laeuigentur,
&
perpoliantur,
vt
ex
eo
resiliens
radius,
simulacrumque
redundet
fluat,
&
imaginot
speculum"
(in
eo
ima¬
ginem
effigiemque
repraesentet)
"multumque
laeuor
&
partium
concinnitas
refert.
Si
v.
laeue
minime
fuerit,
scinditus
simulacrum,
vt
hinc
maior,
minor
appareat
figura,
&
diuersa.
Rudea.
postquam
fuerit
speculum,
rotae
accommodetur
vbi
arma
expoliuntur,
&
ad
partium
laeuitatem,
&
aequalitatem
reducatur
omnium.
Si
concauum,
vel
conuexum
polier¬
ne
rotae
motus
speculum
frangat,
lignum
dolabis,
&
ad
speculi
formam
reduces
&
pice
glutinabis,
ne
moueatur.
Inde
Smiri
subtiliter
infracto,
panno
vel
corio
valde
perfricabis.
Inde
pumice
in
Pollinem
redacta
(Facile
enim
puluerascit)
rite
pumicabis,
vt
accommodetur,
&
leuiorem
inducas:
Vel
vbi
fixum
adhaeret
tabulae,
stanni
calx
tripoli
immittatur"
(sub¬
mittatur)
&
"extricetur.
In
extrema
a.
politura
tartaro,
fuligine,
salicis
vel
iuniperi
cineribus
vti
poteris,
&
maxime
praenitebit.
Smiris
a.
sic
praeparatur.
Optimus
quaeratur:
quem
conteres
&
per
pannum
incernes:
aqua
madeat."
Haec
ille
in
quarto
magiae
c.
19.
editionis
veteris.
Sed
in
auctis
magiae
libris
specilla
vitrea
glutinat
colophonia
(nempe
vbi
prius
calefacta
fuerint)
mox
tripoli
puluere
perfricat,
vt
exactissimam
accipiant
expolitionem:
Per¬
fecte
expolitis
perspicuitatem
addit
hoc
modo:
Pannum
laneum
extendit
super
lignea
tabula,
asper¬
git
aquam
separationis
&
tripolitanum
puluerem,
affricatque
diligentissime,
quomodo
&
lenticularia
spe¬
cilla
Venetiis
fieri
ait.
Capite
sequente
plana
specula
gypso
agglutinat
tabulae
planae,
ita
vt
infra
subia¬
ceat
lamina
ferrea
politissima
plana:
arrenam
dictam
iniicit
&
innixo
baculo
affricat,
quousque
perfe¬
ctissimam
consequatur
planiciem.
Inde
è
tabula
separat,
&
ex
altera
parte
agglutinat,
quae
similiter
per¬
fricatur.
Demum
inducitur
perspicuitas,
vt
specillis
cap.
23.
Specula
metallica
pumice
perfricat,
mox
Smi¬
ri
puluere:
cumque
perfecte
superficies
fuerit
adaequata
&
perpolita,
tripoli
demulcet,
tandem
quis
nitorem
&
lucem
inducit
stanno
vsto.
Hactenus
ille.
Nihil
a.
refert
siue
fixo
speculo
manum
mouendo
circum
ducendoque
admoueas,
siue
quiescente
manu
speculum
torqueas
rotae
affixum,
si
quidem
ductus
in
gy¬
rum
sunt
voluendi.
Ita
gemmae
&
specula
seu
vitrea,
seu
metallica
poliuntur.
Quae
iactatione,
in
dolis,
vel
vannis
cribrisque,
vti
res
minutae,
aciculae,
vncinuli,
cathenae,
&c.
poliuntur
puluere
vel
cinere
mi¬
scentur,
vel
etiam
addito
extersorio
liquore
agitantur,
de
quib.
accurate
agere,
non
est
nostri
instituti¬
De
coelaturis
&
interpolationibus
satius
est
consulere
magisteria
singularia,
vbi
exempla
erunt
caelationum
per
caelum
vel
scalprum
punctim,
caesim:
vel
pro
scalpro
est
aqua
gradatoria.
Quae
secate
volumus,
interdum
praemolliuntur,
vt
vitra
&
crystallus,
hircino
sanguine
&
aliis,
de
quibus
in
magisteris.
Weckerus
ex
Villanouano
annotauit
crystalli
sectionem
versibus
descriptam.
Sed
ea
est
eius
politurs
quae
fit
super
tabula
plumbea
clauis
affixa
conspersaque
puluere
subtilissimo
laterum,
addinta
aqua
con¬
ueniente
vt
facilius
formentur
anguli
&
planicies,
sanguine
hircino
praemollire
iubet,
quo
&
adamas
vincatur.
Et
tantum
quidem
de
politura
&
cognatis.
Ita
Dei
optimi
maximi
beneficio
absoluimus
pri¬
mam
partem
commentariorum
Alchymiae
sex
libris
constantem.
Cum
idem
ille
autor
&
au
spex
volue¬
rit,
sequetur
magisteriorum
&
essentiarum
copiosa,
quam
vndiquaque
congessimus,
&
ex
pparte
etiam
ipsi
experti
sumus,
farrago,
intermistis
philosophematibus
non
iniucundis.
Interim
his
gerneralioriom
bene
pieque
fruatur
lector.
Finis
primae
partis
commentariorum
Alchymiae.
DEO
OPTIM.
MAXIM.
GLORIA
ET
HO¬
NOR
IN
ATERNVM
PER
CHRISTVM
IE¬
sum
Saluatorem
nostrum
Amen.