575
ANIMADVERSIO 73
qualitates, ueluti mediocrem & temperatam duritiem, aut mollitiem, aut lique¬
factionem, aut ignitionem, profectò si iuxta operis medij & minoris considera¬
tionem ignobilium metallorum maior aut minor ad perfectionem accessio ex¬
penderetur, ea metalla, hac ratione habita, possent haberi leuius, & facilius cura¬
bilia, & perfectioni uiciniora, in quibus per medicinas primi aut secundi ordinis,
pauciora essent ad palliandam eorum ignobilitatem sarcienda. Illud enim, quod
paucioribus actionibus bonitatem suam assequitur, ut testatur Aristoteles libro
2. de Caelo & mundo, aestimandum est bonitati uicinius. Atqui in Venere per has
duas medicinas pauciora sunt sarcienda & instauranda, quàm in Marte, & in
Marte pauciora quàm in loue, & in Ioue pauciora, quàm in Saturno. igitur si ex
qualitatibus per medicinas primi & secundi ordinis sarciendis aestimanda esset
metallorum palliandorum maior, aut minor ad fucatam illam perfectionem ac¬
cessio, profectò iuxta hanc rationem, Venus esset perfectioni uicinior habenda,
quàm Mars, Mars quàm iupiter, iupiter quàm Saturnus. Quod autem in Vene¬
re pauciora sint sarcienda, per has duas medicinas, quàm in Marte, hinc constat.
Venus à natura dotata fuit duritie & liquatione ignitionem perferente. Igitur
cum Venus haec duo iam à natura obtinuerit, non erunt haec duo in illa sarcien¬
da: unde Geber cap. 31. suae Summae, sic ait: Excusamur itaque in Venere à labo¬
ribus indurationis & ignitionis illius. Proinde cum Venus & duritie & liqua¬
tione & ignitione sit praedita, hoc unum medicinis primi & secundi ordinis su¬
perest agendum, ut genuinam Veneris ignobilitatem tegant, & splendore aureo
uel argenteo palliant. In Marte autem plura sunt sarcienda. Nam praeter decora¬
tionem, seu ignobilitatis palliationem, instauranda est in eo facilitas liquationis,
quàm ei natura denegauit, Veneri autem liberalissimè contulit. Quòd autem in
Ioue plura sint, quàm in Marte sarcienda, hinc patet. Nam praeter palliatam au¬
rei uel argentei splendoris decorationem, induranda est eius plus aequo mollior
substantia, quae durities, cum Mars ea praeditus sit, in eo instauranda non est. Et
que madmodum in Marte acceleranda & maturanda est liquatio, ita in ioue, cum
sit plus aequo uelocior, remoranda, fraenanda & cohibenda est, ne eam, nisi prius
ignin atur, praestet. Mars non nisi ignitus liquescit, iupiter ante liquationem, igni¬
tionem non admittit, idcirco in ioue ignitio sarcienda est, in Marte autem mini¬
mè. His adde, quod iupiter stridore laborat, Mars autem stridoris expers est, plu¬
ra igitur in loue quàm in Marte erunt sarcienda. At in Saturno, excepto stridore,
haec omnia intensius quàm in ioue instauranda sunt. Iupiter enim multò minus
deformitate & spurcitie laborat, quàm Saturnus. Proinde cum splendore Satur¬
num antecellat, natiuae deformitatis palliatio longè intensius in Saturno sarcien¬
da erit, quàm in ioue. His accedat, quod Saturnus est longe mollior ipso ioue, nec
solùmmollior, sed ad nimiam liquescendi celeritatem procliuior, imò & minus
ignit ionem sustinet, quàm iupiter. Itaque cum haec omnia Saturnum à perfectio¬
nis acquirendae meta longius distare faciant, quàm iouem, profectò haec omnia
inten sius erunt in Saturno, quàm in ioue instauranda.
Ex his igitur manifestissimè constat, in opere minori & medio, pauciora esse
in Ve nere, quàm in Marte sarcienda, in ioue plura quàm in Marte, in Saturno
adhuc plura quàm in ioue. At cum in opere minori & medio, ea metalla censean¬
tur perfectioni uiciniora, in quibus pauciora sunt sarcienda, profectò si maior
aut minor ignobilium metallorum, ad perfectionem accessio, ex medij & mino¬
ris operis actione, pendenda esset, certè Venus primas teneret, Mars secundas,
Iupiter tertias, Saturnus quartas & infimas: Quod Geber cap. 36. suae Summae,
his testatur uerbis: Venus itaque, ut narratum est in profundo suae substantiae, co¬
lorem & essentiam auri praetendit: malleatur autem & ignitur, ut argentum &
aurum. Ideoque hoc secretum ex ea assumas, scilicet quòd Venus est medium So¬
lis & Lunae, quia facilè ad utrunque conuertitur, & est facilis conuersionis & pauci
g