92
TAVLADANI
pertinent
ad
Elixir
completum.
Et
ubi
haec
substantia,
ex
ignobili
metallo
orta,
per
fermentationem
diademate
aureo,
uel
argenteo
coronata
fuerit,
tunc,
ut
ait
Lullus,
habebit
potestatem
promouendi
parentem
suum
ignobilem
ad
principatum,
&
ad
dignitatem
regiam.
Aduerte
itaque
lector
in
hac
uia
uniuersali
necessariam
esse
substantiae
à
metallo
transmutando
extractę,
cum
fermento
coniunctionem.
Sin
secus
nullus
erit
proiectionis
effectus,
ut
testat
Arnoldus
Villanouanus
cap.
31.
sui
Rosarij
minoris,
his
uerbis.
Si
non
diuidis
lapidem
in
quatuor
elementa,
non
potest
bene
coniungi
cum
corpore,
&
si
non
misceas
in
Elixiri
de
ipso
cor¬
pore,
super
quoduis
facere
proiectionem,
corpus
non
diliget
spiritum,
nec
colo¬
rabitur
corpus
sicut
debet.
Huius
etiam
rei
testis
est
Lullus
in
libello
quodam,
cui
titulus
est
Intentio
summa
Lulli,
ubi
sic
ait:
Si
uis
facere
proiectionem
super
ali¬
quod
corpus,
ponede
spiritu
illius
in
Elixir,
&
per
tale
artificium
medicina
in
il¬
lud
habebit
ingressum:
Sed
in
ista
parte,
inquit,
practica
pluribus
est
absconsa.
Idem
testatur
Arnoldus
in
ea
parte
Rosarij
maioris,
ubi
agit
de
calcinatione
me¬
tallorum,
cap.
de
Praeparatione
Veneris.
Huius
autem
substantiae
à
metallo
trans¬
mutando
ortę,
cum
fermento
ante
proiectionem
compulandę,
causam
ipsam
expres¬
sisse,
mihi
uidetur
Geber,
cap.
83.
suae
Summae,
his
uerbis.
Est
tamen
bona
cautela
ad
ingressum
rebus
impermiscibilibus
dandum,
ut
soluatur
corpus:
de
cuius
in¬
tentione
sit
alterari
&
immutari,
&
soluantur
res,
quarum
intentio
sit
ingredi
cum
alteratione.
Non
fiat
tamen,
inquit,
omnium
partium
solutio,
sed
quarundam:
de¬
hinc
illud,
&
non
aliud
imbibatur
corpus,
uice
post
uicem.
per
hoc
enim
benefi¬
cium
in
id
solum
ingressum
habebit
necessariò,
&
non
in
aliud
corpus
necessa¬
riò.
Ex
his
Gebri
uerbis
patet,
fermentationis
hanc
esse
causam
finalem,
scilicet
ut
fermento
de
potentia
in
actum
deducto,
beneficio
foederis
initicum
aliqua
por¬
tione
metalli
immutandi,
facillimus
pateat
in
intimas
partes
eiusdem
metalli
con¬
flati
in
proiectione
ingressus.
Quod
medium
ingressus
conciliandi
si
abesset,
nul¬
lus
teste
Lullo
in
libro
de
Quaestionibus
inscripto,
sequeretur
proiectionis
effe¬
ctus.
Cuius
rei
haec
est
ratio,
quia,
ut
ait
Geber,
quod
non
ingreditur
non
alterat,
&
quod
non
alterat,
transmutare
non
potest.
Cap.
III.
De
Fermento
rubeo
&
albo.
Sed
ut
unde
deflexit,
eò
regrediatur
oratio,
solum
aurum
est
fermentum
elixiris
rubei,
arg.
uerò
albi.
His
enim
duobus
solis
natura
radios
splendoris
contulit,
quibus
illustrare
possent
reliqua
metalla
decore
aureo,
&
argenteo.
Quòd
si
so¬
lum
aurum
rubei,
argentum
elixiris
albi
fermentum
est,
reliqua
omnia
metalla
pro
pasta,
seumateria
lapidis
sunt
habenda.
Nec
unquam
formae,
aut
fermenti
rationem
subi
re
poterunt,
nisi
prius
nobilitentur,
quandiu
chrysopoeia,
aut
argyropoeia
fi¬
nis
erit
Alchymiae.
At
si
sideropoeia
esset
finis
alchymiae
propositus,
tunc
elixi¬
ris
illius
formam,
seu
fermentum
oporteret
esse
Martem.
Nam
quemadmodum
auri
fermentum
aurum
est,
&
argenti
argentum,
ita
ferri
fermentum,
est
ferrum,
stanni
stannum,
cupri
cuprum,
&
plumbi
plumbum.
Omne
enim
agens
agit
iuxta
formam
suam.
Possent
alicui
haec,
quae
proximè
diximus
noua
uideri,
ac
si
ex
singulis
igno¬
bilibus
posset
fieri
elixir,
quod
mutet
reliqua
omnia
tam
nobilia,
quàm
ignobilia,
aut
in
Martem,
aut
in
louem,
aut
in
Saturnum,
aut
in
Venerem.
Quod
licet
multis
uiris
doctis,
&
maximè
Petro
Bono,
uiro
singularis
eruditionis,
nouum
&
incredi¬
bile
uideatur,
nulla
tamen
ratio
est
necessaria,
quae
id
fieri
prohibeat.
Imò
si
hoc
fie¬
ri
non
posset,
profectò
actum
esset
de
alchymia,
&
ars
chymistica,
meritò
figmen¬
tum
&
fabula
dici
posset.
Sed
quoniam
hoc
fit,
ideo
&
chrysopoeię,
&
argyropoeię
locus
relinquitur.
Quòd
autem
nobilia
metalla
in
ignobilia
mutari
possint,
hinc
perspi¬
cuum
est.
Nam
si
ferrum,
aes,
stannum,
aut
plumbum,
arte
chymistica
de
potentia
in
actum
duceretur,
&
postea
alijs
metallis
ad
patiendum
dispositis
adhiberetur,
non
minus
ua¬
senter
reliqua
metalla
sibi
assimilaret,
quam
faciunt
aurum
&
arg.
hanc
enim
legem
natura
sanciuit,
ut
quotiescumque
actiua
passiuis
ritè
copulantur,
actio
&
passio
subsequan¬
tur¬