96
TAVLADANI
tequàm
confici,
imò
uel
initiari
possit
Elixir:
quoniam
nihil
potest
confici
citra
mate¬
riam.
materia
autem
lapidis
ex
his
duobus
perfectis
metallis
extrahitur.
Igitur
prius
opor¬
tet
esse
ipsa
metalla
perfecta,
quam
possit
fieri
Elixir,
quia
prius
oportet
esse
mate¬
riam,
quam
ipsum
compositum.
Sed
quorsum
opus
est,
ut
materia
lapidis
ex
his
duobus
perfectismetallis
extrahatur,
antequam
fiat
Elixir
completum?
Quia,
inquit,
oportet
Eli¬
xir
magis
digestum
esse,
quam
sit
aurum
uel
argentum.
Nam
Elixiris
partes
sunt,
uirtute
sua
digestiua
metalla,
quae
ob
penuriam
perfectę
digestionis
imperfecta
remanserunt
ad
naturam
auream
reducere.
Atqui
aurum
&
argentum
id
pręstare
non
possunt:
quoniam
eorum
digestio
simplex
est,
proinde
antequam
id
possint
pręstare,
necesse
est,
ut
arte
naturae
ministrante,
eorum
simplex
digestio
intendatur,
accrescat,
&
multiplicetur.
Ideoque
(ait
posteâ
Arnoldus)
fiunt
operationes
in
lapide
nostro,
ut
melioretus
eius
tinctura,
plus
quàm
erat
in
natura
sua.
Vnde
Arnoldus
in
maiori
Rosario:
Quantumuis
aurum,
&
argentum
in
setincturam
naturaliter
contineant,
non
tamen
habent
motum,
ut
fiaut
Elixir
completum,
nisi
moueantur
arte
&
operatione.
Ideoque
inquit,
artes
uariae
à
philo
sophis
inuentae
fuere,
ut
compleatur
per
arrificium,
quod
natura
reliquit
incompletum.
Vnde
etiam
Auicenna
sic
ait:
Si
simplex
nobilium
me¬
tallorum
perfectio
commiscibilis,
&
communicabilis
esset
imperfectis,
imperfectum
cum
perfectis
eo
modo
non
perficeretur,
sed
potius
illorum
perfectio
cum
imper¬
fectis
diminueretur:
sed
si
essent,
inquit,
plus
perfecta
quàm
sint
à
natura,
uel
in
duplo,
uel
in
quadruplo,
uel
in
decuplo,
uel
in
centuplo,
uel
ultrà,
tunc
certè
perfi¬
cerent
ea,
quae
sunt
imperfecta.
Vide,
quaeso,
lector,
quam
facilè
hanc
obiectio¬
nem
diluat
Auicenna.
Nam
perfecta,
quandiu
hanc
solam
perfectionem
natiuam
obtinuerint,
non
poterunt
mutare
imperfecta,
sed
si
ad
altiorem
perfectionis
&
di¬
gestionis
gradum
arte
naturae
famulante,
promoueantur,
tunc
certè
id
poterunt
praestare.
Quocirca
Lullus
in
primo
suo
Testamento,
sic
ait:
Vbi
natura
desinit,
ibi
ars
incipit:
desinit
autem
in
perfectis
metallis,
&
potissimum
in
auro,
quod
non
am¬
plius
transmutat.
igitur
ars
à
Sole
&
Luna,
per
uiam
corruptionis
exordietur.
Na¬
tura,
inquit,
non
potuit
hunc
lapidem
per
se
componere,
sed
miserta
est
arti,
cum
hęc
duo
perfecta
metalla
&
munda
ei
reliquerit,
ut
ars
subtiliet,
&
adaptet
ea,
pro
for¬
ma
imperfectorum
metallorum
transmutandorum,
&
etiam
ipsius
Mercurij
uulgi
Respondemus
igitur
cum
Auicenna,
aurum
&
argentum,
quandiu
in
hoc
simpli¬
ci
digestionis
gradu
steterint,
non
posse
reliqua
nobilitare
metalla:
at
ubi
artis
mi¬
nisterio
eorum
simplex
digestio
intensior
euaserit,
tunc
reuera
id
posse.
Cuius
rei
testis
est
Rasis,
ubi
ait:
Aurum
non
tingit,
nisi
seipsum,
donec
factum
sit
spiritua¬
le:
cum
autem
factum
est
spirituale,
inquit,
tunc
habet
tincturam
sine
numero.
Sed
instabit
quispiam
&
dicet,
aurum
ad
sublimiorem
perfectionis
gradum
scandere
non
posse:
cui
ego
sic
responsum
uelim:
Si
perfectionem
metallicam
intelligit,
fateor
aurum
ad
supremum
perfectionis
metallicae
gradum
peruenisse,
ideoque
in
nobilius
metallum
mutari
non
posse.
At
si
auri
perfectio
&
digestio
cum
Elixiris
perfectio¬
ne
&
digestione
conferatur,
exigua
profectò
censebitur:
oportet
enim,
ut
ait
Ar¬
noldus,
Elixir
multò
magis
digestum
esse,
quàm
sit
aurum:
proinde
cum
aurum
habi¬
ta
Elixiris
ratione
sit
simpliciter
digestum,
&
omnis
simplex
digestio
possit
inten¬
di,
cum
sit
è
numero
earum
qualitatum,
quę
intensionem
suscipiunt,
hinc
uel
maximè
constat,
aurum
ad
eminentiorem
digestionis
&
perfectionis
gradum
promoueri
pos¬
se.
Imò,
inquit
Arnoldus,
in
eum
finem
fit
operatio
in
lapide
nostro,
ut
melioretur
eius
tinctura,
plus
quàm
sit
in
natura
sua.
Atqui
prius
dixerat
idem
Arnoldus
lapi¬
dem
ex
auro
&
argento
eliciendum
esse:
perspicuum
igitur
est,
aurum
meliorari
posse.
Quòd
si
aurum
meliorari
non
posset,
profectò
ars
chymica
fabulosa
habenda
esset.
Ea
enim
ars
fabulosa
habenda
est,
quae
finem
sibi
proponit,
quem
attingere
&
assequi
nullomodo
potest.
Atqui
si
uerum
est
aurum
meliorari
non
posse,
chymistica
finem
sibi
proponit
impossibilem,
scilicet
Elixiris
confectionem:
meritò
igitur
fabulosa
&
ridicula
habenda
esset
alchymia,
si
autum
meliorari
non
posset.
Quod
autem
finis
al¬
chymiae